Skip to main content

Document language

Encontrados 22913 resultado(s)
Encontradas 230 página(s)

Infraestructures, circulació i transport a l'Amazònia: impactes multiescalars, Infrastructure, circulation and transport in the Amazon: multiscale impacts, Infraestructuras, circulación y transporte en la Amazonia: impactos multiescalares, Infraestruturas, circulação e transportes na Amazônia: impactos multiescalares

Repositorio: RCUB. Revistas Científicas de la Universidad de Barcelona
Oliveira Neto, Thiago

Els grans eixos de circulació que travessen l'Amazònia brasilera van patir, en les darreres dues dècades, transformacions importants, com a resultat de l'acció de l'Estat brasiler i de les empreses que actuen en aquests corredors d'exportació de grans. Aquestes transformacions, vinculades a un conjunt de sistemes d'enginyeria, inclouen tant l'ampliació d'eixos vials que connecten ciutats, regions productores de grans, assentaments i llogarets, com a inversions…, The great axes of circulation that cross the Brazilian Amazon have undergone, in the last two decades, through important transformations, as a result of the action of the Brazilian State and of companies that operate in these grain export corridors. These transformations, linked to a set of engineering systems, include both the expansion of road axes that interconnect cities, grain producing regions, settlements and villages, as well as investments in port structures (fixed and floating bulk…, Los grandes ejes de circulación que atraviesan la Amazonía brasileña sufrieron, en las últimas dos décadas, importantes transformaciones, como resultado de la acción del Estado brasileño y de las empresas que actúan en esos corredores de exportación de granos. Estas transformaciones, vinculadas a un conjunto de sistemas de ingeniería, incluyen tanto la ampliación de ejes viales que conectan ciudades, regiones productoras de granos, asentamientos y aldeas, como inversiones en estructuras…, Os grandes eixos de circulação que atravessam a Amazônia brasileira têm passando, nas duas últimas décadas, por importantes transformações, em consequência da ação do Estado brasileiro e de empresas que atuam nestes corredores de exportação de grãos. Estas transformações, vinculadas a um conjunto de sistemas de engenharia, compreendem tanto a ampliação de eixos rodoviários que interligam cidades, regiões produtoras de grãos, assentamentos e vilas, como investimentos em estruturas portuárias…



Dels carrers a les xarxes socials: la xarxa liberal-conservadora del Moviment Brasil Lliure (MBL), From the street to social media: connecting spaces of a liberal-conservative network, De las calles a las redes sociales: la red liberal-conservadora del Movimiento Brasil Libre (MBL), Das ruas às mídias sociais: a rede liberal-conservadora do Movimento Brasil Livre (MBL)

Repositorio: RCUB. Revistas Científicas de la Universidad de Barcelona
Kraus, Lalita

L'article investiga la font ideològica i discursiva dels moviments socials de dreta que van liderar les manifestacions a diferents ciutats del Brasil el 2015. El punt de partida és el reconeixement de l'acció social i l'ús de les xarxes socials com a espai per a la vida política i social. L'objectiu és identificar els actors que s'articulen i es mobilitzen sota un discurs comú, buscant revelar les principals fonts discursives en un període comprès entre el 2015 i el…, The article investigates the ideological and discursive source of the right-wing social movements that led the manifestations in 2015 in many Brazilian cities. The starting point is the recognition of the social action and the use of social media as a space of political and social significance. The objective is to identify the actors aligned around a common discourse and to reveal their main discursive sources between approximately 2015 e 2018. From a methodological point of view, the social…, El artículo investiga la fuente ideológica y discursiva de los movimientos sociales de derecha que lideraron las manifestaciones en distintas ciudades de Brasil en el 2015. El punto de partida es el reconocimiento de la acción social y el uso de las redes sociales como espacio para la vida política y social. El objetivo es identificar a los actores que se articulan y movilizan bajo un discurso común, buscando revelar sus principales fuentes discursivas en un período comprendido entre 2015 y…, O artigo investiga a fonte ideológica e discursiva dos movimentos sociais de direita que protagonizaram as manifestações de 2015 em muitas cidades do Brasil. O ponto de partida é o reconhecimento da ação social e do uso das mídias sociais como espaço de significação da vida política e social. O objetivo é identificar os atores que se articulam e se mobilizam em torno de um discurso comum, buscando revelar suas principais fontes discursivas abrangendo um período entre 2015 e 2018. Do ponto de…



259. The (in)visibility of the bolsonarismo technopolitical network, 259. La (in) visibilidad de la red tecnopolítica bolsonarista, 259. A (in)visibilidade da rede tecnopolítica bolsonarista

Repositorio: RCUB. Revistas Científicas de la Universidad de Barcelona
Egler, Tamara Tania Cohen, Costa, Thiago, Gonçalves, Pedro Paulo

What was the importance of the technopolitical network in the election of Jair Bolsonaro for the presidency of Brazil? This question, which guides our research, aims to investigate how the technopolitical network orchestrates virtual communication through highly fluid channels and allows the formation of a cohesive collective, which, through technological mediation, becomes an important political actor. In order to identify the actors that participate in this macro network, we proceeded with an…, ¿Cuál fue la importancia de la red tecnopolítica en la elección de Jair Bolsonaro para la presidencia de Brasil? Esta pregunta, que guía nuestra investigación, tiene como objetivo indagar cómo la red tecnopolítica orquesta la comunicación virtual a través de canales altamente fluidos y permite la formación de un colectivo cohesionado, que a través de la mediación tecnológica se convierte en un actor político importante. Para identificar los actores que participan en esta macro red, se procedió…, Qual foi a importância da rede tecnopolítica na eleição de Jair Bolsonaro para a presidência do Brasil? Essa pergunta, que orienta a nossa pesquisa, tem por objetivo investigar como a rede tecnopolítica orquestra uma comunicação virtual através de canais de alta fluidez e permite a formação de um coletivo coeso, que, pela mediação tecnológica, se torna um importante ator político. Para identificar os atores que participam dessa macro rede, procedemos a uma análise do espaço social virtual,…



Interacció del relleu i del clima al nucli de desertificació d'Inhamuns, Ceará, Brasil, Interaction of relief and climate in the Inhamuns desertification nucleus, Ceará, Brazil, Interacción del relieve y del clima en el núcleo de desertificación de Inhamuns, Ceará, Brasil, Atuação do relevo e do clima no núcleo de desertificação dos Inhamuns, Ceará, Brasil

Repositorio: RCUB. Revistas Científicas de la Universidad de Barcelona
Carvalho Aderaldo, Pedro Ítalo, Teixeira Nery, Jonas

Les característiques naturals i socials distintes i individuals que prevalen en una àrea determinada poden influir en el desencadenament del procés de desertificació. Es creu que alguns d'aquests elements tenen més correlacions amb la gènesi del procés, com ara el clima, el relleu i l'acció antròpica, i d'altres amb els efectes d'aquest procés, com ara la vegetació, el sòl i els cossos d'aigua. Aquest article especifica la discussió sobre els factors de gènesi, buscant…, The distinct and individual natural and social characteristics that prevail in a given area can influence the triggering of the desertification process. It is believed that some of these elements present greater correlations with the genesis of the process, such as climate, relief and anthropic action, and others with the effects of this process, such as vegetation, soil and water bodies. In this article, we discuss the genesis factors, trying to demonstrate how the relief and climate, are…, Las características naturales y sociales distintas e individuales que prevalecen en un área determinada, pueden influir en el desencadenamiento del proceso de desertificación. Se cree que algunos de estos elementos tienen mayores correlaciones con la génesis del proceso, tales como el clima, el relieve y la acción antrópica, y otros con los efectos de este proceso, como la vegetación, el suelo y los cuerpos de agua. Este artículo especifica la discusión sobre los factores de génesis, buscando…, As distintas e individuais características naturais e sociais, que prevalecem em uma determinada área, podem influenciar no desencadeamento do processo de desertificação. Acredita-se que alguns desses elementos apresentam maiores correlações com a gênese do processo, tais como o clima, o relevo e a ação antrópica, e outros com os efeitos desse processo, tais como a vegetação, o solo e os corpos hídricos. Nesse artigo especifica-se a discussão sobre fatores gênese, buscando demonstrar como o…



Expansió dels programes de telepeatge a les autopistes de São Paulo (Brasil): Inserció de bancs digitals i grups financers, Expansion of electronic toll programs on the highways of São Paulo (Brazil): Insertion of digital banks and financial groups, Expansión de los programas de telepeaje en las autopistas de São Paulo (Brasil): Inserción de bancos digitales y grupos financieros, Expansão dos programas de pedágio eletrônico nas rodovias de São Paulo (Brasil): Inserção de bancos digitais e grupos financeiros

Repositorio: RCUB. Revistas Científicas de la Universidad de Barcelona
Manocchio, Fernando Guilherme Silveira, Gallo, Fabricio

En vista de l'expansió dels programes de telepeatge a les carreteres de l'estat de São Paulo (Brasil), busquem analitzar l'exercici de les cinc principals empreses d'aquest sector -Sem Parar, ConectCar, Veloe i Taggy-, juntament amb els principals agents financers, de caràcter nacional i internacional, presents a les seves respectives estructures accionarials. Considerant que l'objecte d'estudi de la geografia és l'espai geogràfic, sinònim de territori…, In view of the expansion of electronic toll programs on highways in the state of São Paulo (Brazil), we analyze the performance of the five main companies in this sector -Sem Parar, ConectCar, Veloe and Taggy- together with the major financial agents, national and international, present in their respective shareholding structures. Having as a notion that the object of study of geography is the geographical space, synonymous with the territory used, we direct our analysis to the popularization…, En vista de la expansión de los programas de telepeaje en las carreteras del estado de São Paulo (Brasil), buscamos analizar el desempeño de las cinco principales empresas de este sector -Sem Parar, ConectCar, Veloe y Taggy-, junto con los principales agentes financieros, de carácter nacional e internacional, presentes en sus respectivas estructuras accionariales. Considerando que el objeto de estudio de la geografía es el espacio geográfico, sinónimo de territorio utilizado, dirigimos nuestro…, Tendo em vista a expansão dos programas de pedágio eletrônico nas rodovias concessionadas do estado de São Paulo (Brasil), objetivamos analisar a atuação das principais empresas desse ramo -Sem Parar, ConectCar, Veloe e Taggy-, em conjunto com grandes agentes financeiros, de caráter nacional e internacional, presente em suas respectivas estruturas acionárias. Para tal, tendo como noção de que o objeto de estudo da geografia é o espaço geográfico, sinônimo de território usado, direcionamos nossa…



Ensenyament Remot d'Emergència (ERE) a Brasil i desigualtat social evidenciada per la pandèmia de Covid-19, Emergency Remote Education (ERE) in Brazil and social inequality evidenced by the pandemic of Covid-19, Enseñanza Remota de Emergencia (ERE) en Brasil y desigualdad social evidenciada por la pandemia de Covid-19, Ensino Remoto Emergencial (ERE) no Brasil e a desigualdade social evidenciada pela pandemia de Covid-19

Repositorio: RCUB. Revistas Científicas de la Universidad de Barcelona
Guimarães, Rosiane Correa, Silva, Márcio Rodrigues

La pandèmia de la COVID-19 va devastar el món i va alterar les formes en què les persones interactuaven, provocant canvis en les formes de vida i de treball. La convivència cara a cara es va veure compromesa a causa de les estratègies d'aïllament i distanciament social necessàries per intentar contenir l'índex de contaminació. Totes les activitats humanes es van veure afectades i van haver de ser repensades i reorganitzades tenint en compte la nova realitat. Així, es va fer necessari…, The Covid-19 pandemic has plagued the world and altered the forms of interaction between people, causing changes in the way of life and work. The face-to-face conviviality was compromised due to the strategies of isolation and social distancing demanded to try to contain the contamination index. All human activities were impacted and had to be rethought and reorganized taking into account the new reality. Then, it was necessary to think ways to maintain the teaching and learning process of…, La pandemia de COVID-19 asoló el mundo y alteró las formas de interacción entre las personas, causando cambios en las formas de vida y de trabajo. La convivencia presencial se vio comprometida debido a las estrategias de aislamiento y distanciamiento social exigidas para tratar de contener el índice de contaminación. Todas las actividades humanas se vieron afectadas y tuvieron que ser repensadas y reorganizadas teniendo en cuenta la nueva realidad. Así, se hizo necesario pensar en nuevas formas…, A pandemia de COVID-19 assolou o mundo e alterou as formas de interação entre as pessoas, causando mudanças nos modos de vida e de trabalho. O convívio presencial foi comprometido devido às estratégias de isolamento e distanciamento social demandadas para tentar conter o índice de contaminação. Todas as atividades humanas foram impactadas e tiveram de ser repensadas e reorganizadas levando-se em conta a nova realidade. Assim, se fez necessário pensar novas formas de manter o processo de ensino…



Contra l'Urbanisme inhòspit. Deconstruint el Porto Maravilha, Against Inhospitable Urbanism. Deconstructing Porto Maravilha, Contra el Urbanismo Inhóspito. Deconstruyendo el Porto Maravilha, Contra o Urbanismo Inóspito. Desconstruindo o Porto Maravilha

Repositorio: RCUB. Revistas Científicas de la Universidad de Barcelona
Limonad, Ester

El que ens interessa aquí és definir el caràcter de l'urbanisme inhòspit, que ha aflorat a diversos indrets a l'època contemporània com a conseqüència de l'aprofundiment de la producció neoliberal de l'espai. Així mateix, assenyalarem les possibilitats i les formes de resistència per contrarestar-lo i deconstruir-lo a través d’accions i activitats tant planificades com no planificades que puguin contribuir al rescat de la urbanitat, la sociabilitat i el dret a la ciutat. Per…, Our main subject here is to define the character of inhospitable urbanism, which has emerged in several places in contemporary times as a result of the deepening of neoliberal production of space. And also, to point out possibilities and forms of resistance to counteract it and deconstruct it through planned or unplanned actions and activities that may contribute to the rescue of urbanity, sociability, and the right to the city. Hence, we first identify its features, instruments, and mediations…, Lo que más nos interesa aquí es definir el carácter del urbanismo inhóspito, que ha aflorado en varios lugares en la época contemporánea como resultado de la profundización de la producción neoliberal del espacio. Asimismo, señalaremos las posibilidades y formas de resistencia para contrarrestarlo y deconstruirlo a través de acciones y actividades tanto planificadas como no planificadas que puedan contribuir al rescate de la urbanidad, la sociabilidad y el derecho a la ciudad. Por ello, primero…, Interessa-nos aqui definir o caráter do urbanismo inóspito, que surgiu em vários lugares nos tempos contemporâneos como resultado do aprofundamento da produção neoliberal do espaço. Apontar possibilidades e formas de resistência para neutralizá-lo e desconstruí-lo através de ações e atividades planejadas ou não capazes de contribuir para o resgate da urbanidade, da sociabilidade e do direito à cidade. Destarte, primeiro são abordadas suas características, seus instrumentos e suas mediações. Em…



El turisme a Maxaranguape, RN, Brasil: configuració, dilemes i propostes des de l'Ecologia Política, The tourism in Maxaranguape, RN, Brazil: configuration, dilemmas and proposals from Political Ecology, El turismo en Maxaranguape, RN, Brasil: configuración, dilemas y propuestas desde la Ecología Política, O turismo em Maxaranguape, RN, Brasil: configuração, dilemas e propostas desde a Ecologia Política

Repositorio: RCUB. Revistas Científicas de la Universidad de Barcelona
Bonfá Neto, Dorival, Barreto, Isadora Natália Rocha, Silva, Lucas Gabriel Veríssimo Pinheiro da

El turisme és una pràctica territorial que històricament ha estat tractada i posada en pràctica amb una finalitat econòmica, produint un turisme economicista i massificat que va mercantilitzar la natura, el paisatge i l'ambient, portant conflictes territorials i canvis culturals. El litoral de Rio Grande do Norte (RN), Brasil, amb les seves platges paradisíaques, va ser objecte d'aquest turisme de mercat que va produir territorialitats que van entrar en conflicte amb aquelles…, Tourism is a territorial activity that historically has been treated and practiced with an economic purpose, producing an economistic and mass type of tourism that commodified nature, landscape and the environment, bringing territorial conflicts and cultural changes. The coast of Rio Grande do Norte (RN), Brazil, with its paradisiacal beaches, was the target of this market tourism, producing territorialities that conflicted with those traditional of artisanal fishing villages, through the…, El turismo es una práctica territorial que históricamente ha sido tratada y puesta en práctica con una finalidad económica, produciendo un turismo economicista y masificado que mercantilizó la naturaleza, el paisaje y el ambiente, trayendo consigo conflictos territoriales y cambios culturales. El litoral de Rio Grande do Norte (RN), Brasil, con sus playas paradisíacas, fue objeto de este turismo de mercado que produjo territorialidades que entraron en conflicto con aquellas tradicionales de los…, O turismo é uma prática territorial que historicamente foi tratada e posta em prática com um fim econômico, produzindo um turismo economicista e de massas que mercantilizou a natureza, a paisagem e o ambiente, trazendo conflitos territoriais e mudanças culturais. O litoral do Rio Grande do Norte (RN), Brasil, com suas praias paradisíacas foi alvo desse turismo mercadológico que produziu territorialidades que entraram em conflito com aquelas tradicionais das vilas de pescadores artesanais,…



Nous escenaris a la Geografia de les Fintechs al Brasil. La disputa territorial pel mercat de serveis, New scenarios of Fintech Geography in Brazil. The territorial dispute over the services market, Nuevos escenarios en la Geografía de las Fintechs en Brasil. La disputa territorial por el mercado de servicios, Novos cenários da Geografia das Fintechs no Brasil. A disputa territorial pelo mercado de serviços

Repositorio: RCUB. Revistas Científicas de la Universidad de Barcelona
Pires, Hindenburgo Francisco

Aquest article és el resultat d'una investigació recent sobre l'expansió, en territori brasiler, de les estructures virtuals d'acumulació produïdes per empreses que utilitzen tecnologies financeres de comptabilitat pública distribuïda peer-to-peer (P2P), també anomenades fintechs. L'elaboració d'aquest article va requerir l'execució dels objectius següents: a) analitzar com la competència i la disputa per nous mercats i serveis financers influeixen en l…, This article is the result of a recent investigation into the expansion, in Brazilian territory, of virtual structures of accumulation produced by companies that use peer-to-peer distributed public accounting (P2P) financial technologies, also called fintechs. The preparation of this article required the execution of the following objectives: a) analyze how competition and dispute for new markets and financial services influence the territorial expansion of fintechs; b) explain how the service…, Este artículo es resultado de una investigación reciente sobre la expansión, en territorio brasileño, de estructuras virtuales de acumulación producidas por empresas que utilizan tecnologías financieras de contabilidad pública distribuida peer-to-peer (P2P), también llamadas fintechs. Para la elaboración de este artículo se requirió la ejecución de los siguientes objetivos: a) analizar cómo la competencia y la disputa por nuevos mercados y servicios financieros influyen en la expansión…, Este artigo é o resultado de pesquisas recentes sobre a expansão, no território brasileiro, de estruturas virtuais de acumulação produzidas por empresas usuárias de tecnologias financeiras de contabilidade pública distribuída par-a-par (P2P), também chamadas de fintechs. A elaboração desse artigo exigiu a execução dos seguintes objetivos: a) analisar como a competição e a disputa por novos mercados e serviços financeiros influenciam a expansão territorial das fintechs; b) explicar como se dá a…



L'ensenyament de la Sociologia a l'Educació de Joves i Adults (EJA) a Brasil: L'ensenyament de la Sociologia a l'Educació de Joves i Adults (EJA) a Brasil, Teaching Sociology in Adult and Youth Education (EJA) in Brazil: L'ensenyament de la Sociologia a l'Educació de Joves i Adults (EJA) a Brasil, La enseñanza de la Sociología en la Educación de Jóvenes y Adultos (EJA) en Brasil: L'ensenyament de la Sociologia a l'Educació de Joves i Adults (EJA) a Brasil, O Ensino da Sociologia na Educação de Jovens e Adultos (EJA) no Brasil: L'ensenyament de la Sociologia a l'Educació de Joves i Adults (EJA) a Brasil

Repositorio: RCUB. Revistas Científicas de la Universidad de Barcelona
Sampaio, Thiago Henrique

La sociologia té un paper fonamental en la formació dels estudiants, sent una assignatura obligatòria a la Base Curricular Comuna Nacional (BNCC). Recentment, aquesta disciplina s'ha estès a l'Educació de Joves i Adults (EJA), amb l'objectiu de qüestionar la realitat que viuen aquests estudiants. L'EJA s'adreça a l'alumnat que no ha acabat l'Educació Bàsica a temps, representant una modalitat d'ensenyament diferent de la convencional. En aquest context,…, Sociology plays a crucial role in students’ education, being a mandatory discipline in the National Common Curricular Base (BNCC). Recently, this discipline has been extended to Educação de Jovens e Adultos (EJA), aiming to question the reality experienced by these learners. EJA is intended for students who have not completed Basic Education within the regular timeframe, representing a different mode of education from the conventional one. In this context, we critically analyze the teaching…, La Sociología desempeña un papel crucial en la formación de los estudiantes, siendo una asignatura obligatoria en la Base Nacional Común Curricular (BNCC). Recientemente, esta asignatura se ha extendido a la Educación de Jóvenes y Adultos (EJA), con el objetivo de cuestionar la realidad vivida por estos educandos. La EJA está destinada a estudiantes que no han completado la Educación Básica en el tiempo regular, representando una modalidad de enseñanza diferente de la convencional. En este…, A Sociologia desempenha um papel crucial na formação dos estudantes, sendo uma disciplina obrigatória na Base Nacional Comum Curricular (BNCC). Recentemente, essa disciplina foi estendida à Educação de Jovens e Adultos (EJA), com o objetivo de questionar a realidade vivida por esses educandos. A EJA é destinada a estudantes que não concluíram a Educação Básica no tempo regular, representando uma modalidade de ensino diferente da convencional. Neste contexto, analisamos criticamente o material…



L'ensenyament de la geografia durant la pandèmia: l'escenari brasiler en l'ús de les tecnologies digitals per comprendre els patrons espacials, Teaching Geography During the Pandemic: The Brazilian Scenario in the Use of Digital Technologies for Understanding Spatial Patterns, La enseñanza de geografía durante la pandemia: el escenario brasileño en el uso de tecnologías digitales para comprender patrones espaciales, O ensino de geografia durante a pandemia: o cenário brasileiro no uso das tecnologias digitais para a compreensão dos padrões espaciais

Repositorio: RCUB. Revistas Científicas de la Universidad de Barcelona
Lima, Maria das Graças de

Un dels sectors més afectats per la pandèmia de la Covid-19 va ser l'educació, amb la suspensió de les classes presencials el març de 2020 a les escoles públiques i privades de Brasil, seguint les directrius sanitàries. En aquest context, les escoles van adoptar l'ensenyament a distància d'emergència, impartint classes a través de plataformes, aplicacions i programes digitals. La docència a distància presentava reptes pel que fa a la presència d'una infraestructura que…, One of the sectors most affected by the Covid-19 pandemic was education, with the suspension of in-person classes in March 2020 in both public and private schools in Brazil, following health guidelines. In this context, schools adopted emergency remote teaching, delivering lessons through digital platforms, applications, and programs. Remote teaching presented challenges regarding the presence of infrastructure to meet this need, such as internet access, networks, equipment (cell phones,…, Uno de los sectores más afectados por la pandemia del Covid-19 fue el de la educación con las clases presenciales suspendidas en marzo de 2020 en escuelas públicas y privadas de Brasil, siguiendo pautas sanitarias. En este contexto, las escuelas adoptaron la enseñanza remota de emergencia, impartiendo clases a través de plataformas, aplicaciones y programas digitales. La enseñanza remota presentó desafíos tanto relacionados con la presencia de una infraestructura que respondiera a esta…, Um dos setores mais atingidos pela Pandemia da Covid-19 foi o educacional, com a suspensão das aulas presenciais em março de 2020 nas escolas públicas e particulares do Brasil, seguindo as orientações sanitárias. Nesse contexto, as escolas adotaram o ensino remoto emergencial, ministrando aulas por meio de plataformas digitais, aplicativos e programas. O ensino remoto apresentou desafios tanto relacionados à presença de uma infraestrutura que responderia a essa necessidade, como internet, redes…



Plataformizació de relacions laborals: gestió i control dels treballadors, Platformization of labor relations: management and worker control, Plataformización de las relaciones laborales: gestión y control de los trabajadores, Plataformização das relações de trabalho: gerenciamento e controle do trabalhador

Repositorio: RCUB. Revistas Científicas de la Universidad de Barcelona
Silva, Marcelo Quintino da

Davant dels canvis socioeconòmics provocats per l'ús de plataformes tecnològiques, com a intermediaris de serveis, el nostre objectiu és analitzar les transformacions tecnològiques operatives en l'espai geogràfic brasiler i en les relacions socials, durant les dues primeres dècades del segle XXI. Les plataformes de treball digital controlen i subordinen les persones i les relacions de producció, ja que les tasques depenen progressivament de la mediació establerta per les empreses. L…, In view of the socioeconomic changes caused by the use of technological platforms as service intermediaries, our objective is to analyze the technological transformations that have taken place in the Brazilian geographic space and in social relations during the first two decades of the 21st century. Digital work platforms control and subordinate people and production relations, as tasks become progressively dependent on the mediation established by companies. The use of technologies has always…, Ante los cambios socioeconómicos provocados por el uso de plataformas tecnológicas, como intermediarias de servicios, nuestro objetivo es analizar las transformaciones tecnológicas operacionalizadas en el espacio geográfico brasileño y en las relaciones sociales, durante las dos primeras décadas del siglo XXI. Las plataformas de trabajo digitales controlan y subordinan a las personas y las relaciones de producción, a medida que las tareas se vuelven progresivamente dependientes de la mediación…, Diante das mudanças socioeconômicas provocadas pelo uso de plataformas tecnológicas, como intermediarias de serviços, temos como objetivo analisar as transformações tecnológicas operacionalizadas no espaço geográfico brasileiro e nas relações sociais, durante as duas primeiras décadas do século XXI. As plataformas digitais de trabalho controlam e subordinam as pessoas e as relações de produção, pois as tarefas ficam progressivamente dependentes da mediação estabelecida pelas empresas. O uso de…



Impactes de la urbanització i la legislació sobre la mitigació de les illes de calor urbà a São Paulo (Brasil): un estudi sobre les temperatures superficials i les polítiques climàtiques, Impacts of urbanization and legislation on mitigating urban heat islands in São Paulo (Brazil): a study on surface temperatures and climate policies, Impactos de la urbanización y la legislación en la mitigación de islas de calor urbano en São Paulo (Brasil): un estudio sobre temperaturas de superficie y políticas climáticas, Impactos da urbanização e da legislação na mitigação de ilhas de calor urbano em São Paulo (Brasil): um estudo sobre temperaturas de superfície e políticas climáticas

Repositorio: RCUB. Revistas Científicas de la Universidad de Barcelona
Sousa, Milena Pires de

La urbanització ha afectat significativament les condicions ambientals de São Paulo, especialment en el context dels canvis de temperatura superficials. Aquest estudi investiga la relació entre les variacions de la temperatura de la superfície a la ciutat i la legislació municipal, centrant-se en el cartografia de les diferències de temperatura i la revisió de les polítiques públiques rellevants per reduir les conseqüències del canvi climàtic. Utilitzant imatges del satèl·lit Landsat 8, dades…, Urbanization has significantly impacted the environmental conditions of São Paulo, particularly in the context of surface temperature changes. This study investigates the relationship between surface temperature variations in the city and municipal legislation, focusing on mapping temperature differences and reviewing relevant public policies to reduce the consequences of climate change. Using Landsat 8 satellite imagery, Dynamic World data, Local Climate Zones, and YCEO, the study identifies…, La urbanización ha impactado significativamente en las condiciones ambientales de São Paulo, particularmente en el contexto de los cambios de temperatura de la superficie. Este estudio investiga la relación entre las variaciones de temperatura superficial en la ciudad y la legislación municipal, con un enfoque en mapear las diferencias de temperatura y revisar políticas públicas relevantes para reducir las consecuencias del cambio climático. Utilizando imágenes del satélite Landsat 8, datos de…, A urbanização impactou significativamente as condições ambientais de São Paulo, particularmente no contexto das mudanças de temperatura da superfície. Este estudo investiga a relação entre as variações de temperatura superficial na cidade e a legislação municipal com foco no mapeamento das diferenças de temperatura e na revisão de políticas públicas relevantes para reduzir as consequências das mudanças climáticas. Utilizando imagens do satélite Landsat 8, dados do Dynamic World, Zonas Locais…



“Ciutats Intel·ligents”: Una Proposta de desenvolupament territorial? El cas del barri planificat Cidade dos Lagos (Guarapuava, PR, Brasil), Smart cities”: a proposal for territorial development? The case of the planned neighborhood Cidade dos Lagos (Guarapuava, PR, Brazil), “Ciudades Inteligentes”: ¿Una Propuesta de desarrollo territorial? El caso del barrio planificado Cidade dos Lagos (Guarapuava, PR, Brasil), “Cidades inteligentes”: uma proposta de desenvolvimento territorial? O caso do bairro planejado Cidade dos Lagos (Guarapuava, PR, Brasil)

Repositorio: RCUB. Revistas Científicas de la Universidad de Barcelona
Santos, Nayara Fernanda dos, Videira, Sandra Lúcia

Considerant el rol del desenvolupament territorial experimentat a diferents llocs, cal comprendre l'articulació de diversos agents interconnectats que busquen transformar l'espai urbà de les ciutats, ja siguin petites, mitjanes o grans. Des d'aquesta perspectiva, aquest article busca analitzar, a partir d'un ampli debat, els conceptes de desenvolupament territorial i urbà i com es materialitzen al barri Cidade dos Lagos, i per què s'entén com un barri amb…, Thinking about the role of territorial development experienced in different places means realizing that there is an articulation of various interconnected agents aimed at transforming the urban space of cities, whether they are small, medium or large. In this perspective, this article aims to analyze, based on a broad debate, the concepts of territorial and urban development and how they materialize in the Cidade dos Lagos neighborhood, and why it is understood as a neighborhood with “smart…, Considerando el rol del desarrollo territorial experimentado en diferentes lugares, es necesario comprender la articulación de diversos agentes interconectados que buscan transformar el espacio urbano de las ciudades, ya sean pequeñas, medianas o grandes. Desde esta perspectiva, este artículo busca analizar, a partir de un amplio debate, los conceptos de desarrollo territorial y urbano y cómo se materializan en el Barrio Cidade dos Lagos, y por qué se entiende como un barrio con características…, Pensar o papel do desenvolvimento territorial vivenciado nos diferentes lugares, é perceber que há uma articulação de variados agentes interligados e direcionados à transformação do espaço urbano das cidades, sejam elas pequenas, médias ou de grande porte. Nesse viés de entendimento, este artigo tem como propósito analisar, a partir de um amplo debate, os conceitos de desenvolvimento territorial e urbano e como eles se materializam no Bairro Cidade dos Lagos, e por que é entendido como um…



Ocupar és habitar: resistència pel dret al centre de la ciutat de João Pessoa/PB (Brasil) a partir d'ocupacions urbanes, Ocupy is inhabit: resistance for the right to the city center of João Pessoa/PB (Brazil) through urban occupations, Ocupar es habitar: resistencia por el derecho al centro de la ciudad de João Pessoa/PB (Brasil) a partir de ocupaciones urbanas, Ocupar é habitar: resistência pelo direito ao centro da cidade de João Pessoa/PB (Brasil) a partir de ocupações urbanas

Repositorio: RCUB. Revistas Científicas de la Universidad de Barcelona
Silva, Camila Coelho, Maia, Doralice Sátyro

Aquesta proposició pretén analitzar el paper de les ocupacions urbanes en la producció de l'espai urbà central de la ciutat de João Pessoa/Paraíba/Brasil, a partir de la recent acció/ocupació anomenada João Pedro Teixeira. Organitzada i liderada pel MLB (Moviment de Luta ens Bairros, Vilas i Favelas) i formada per prop de 40 famílies, va ocupar l'Edifici Nações Unides, expropiat des de 2019 per la municipalitat per proposar un centre comercial popular, encara que actualment ha estat…, This proposition aims to analyze the role of urban occupations in the production of the central urban space of the city of João Pessoa/Paraíba/Brazil, based on the recent action/occupation called João Pedro Teixeira. Organized and led by MLB (Movimento de Luta nos Bairros, Vilas e Favelas) and made up of around 40 families, it occupied the Nações Unidas Building, expropriated since 2019 by the city council to propose a popular shopping center, although it is currently used for the production of…, Esta proposición pretende analizar el papel de las ocupaciones urbanas en la producción del espacio urbano central de la ciudad de João Pessoa/Paraíba/Brasil, a partir de la reciente acción/ocupación denominada João Pedro Teixeira. Organizada y liderada por el MLB (Movimento de Luta nos Bairros, Vilas e Favelas) y formada por cerca de 40 familias, ocupó el Edificio Nações Unidas, expropiado desde 2019 por la municipalidad para proponer un centro comercial popular, aunque actualmente ha sido…, Esta proposição pretende analisar o papel das ocupações urbanas na produção do espaço urbano central da cidade de João Pessoa/Paraíba/Brasil, a partir da recente ação/ocupação denominada João Pedro Teixeira. Organizada e liderada pelo MLB (Movimento de Luta nos Bairros, Vilas e Favelas) e composta por cerca de 40 famílias, a ocupação ocorreu no Edifício Nações Unidas, expropriado desde 2019 pela prefeitura municipal para a criação de um centro comercial popular, embora atualmente tenha sido…



Tendències demogràfiques i despoblació a les ciutats petites: dinàmiques al Brasil i l'Argentina, Demographic trends and depopulation in small cities: dynamics in Brazil and Argentina, Tendencias demográficas y despoblación en las pequeñas ciudades: dinámicas en Brasil y Argentina, Tendências demográficas e o despovoamento em pequenas cidades: dinâmicas no Brasil e Argentina

Repositorio: RCUB. Revistas Científicas de la Universidad de Barcelona
Marques, Américo, Endlich, Ângela Maria, Berberena, Mariano

El procés d'urbanització s'ha intensificat a tot el món, però les tendències demogràfiques mostren que té lloc cada cop més a les ciutats grans i mitjanes, mentre que l'interior dels territoris, especialment a les ciutats petites, està experimentant un procés de despoblació. Algunes dades de creixement relatiu per a algunes ciutats regionalment significatives dibuixen un procés de desconcentració demogràfica; no obstant això, quan es consideren dades absolutes, es pot inferir que…, The urbanization process has intensified globally, but demographic trends indicate that it is increasingly concentrated in large and medium-sized cities, while inland territories, particularly small towns, are experiencing a process of depopulation. Some relative data on the growth of some regionally significant cities shows a process of demographic deconcentration, but when absolute data is considered, it can be inferred that this is still an insignificant process, given the urban primacy of…, El proceso de urbanización se ha intensificado en todo el mundo, pero las tendencias demográficas muestran que se produce cada vez más en las ciudades grandes y medianas, mientras que el interior de los territorios, especialmente en las ciudades pequeñas, sufre un proceso de declive demográfico. Algunos datos de crecimiento relativo de algunas ciudades regionalmente significativas describen un proceso de desconcentración demográfica. Sin embargo, cuando se consideran las cifras absolutas, se…, O processo de urbanização tem se intensificado pelo mundo, mas as tendências demográficas mostram que ele se materializa cada vez mais em grandes e médias cidades, enquanto o interior dos territórios, sobretudo em pequenas cidades, ocorre um processo de esvaziamento. Alguns dados relativos de crescimento de algumas cidades regionalmente expressivas, esboçam um processo de desconcentração demográfica, contudo, quando são considerados dados absolutos, infere-se que se trata de um processo ainda…



Innovacions financeres als països BRICS: Blockchain per a missatgeria interbancària, monedes digitals i liquidació instantània, Financial innovations in BRICS countries: Blockchain for interbank messaging, digital currencies, and instant settlement, Innovaciones financieras en los países BRICS: Blockchain para mensajería interbancaria, monedas digitales y liquidación instantánea, Inovações financeiras nos países do BRICS: Blockchain para mensageria interbancária, moedas digitais e liquidação instantânea

Repositorio: RCUB. Revistas Científicas de la Universidad de Barcelona
Pires, Hindenburgo Francisco

Aquesta investigació, vinculada al camp de la geografia econòmica i al subcamp de la geografia de les finances, pretén assolir tres objectius principals: analitzar com les sancions econòmiques i les polítiques aranzelàries imposades al BRICS des del 2019 han estimulat la formació de noves associacions comercials i han afavorit el desenvolupament de projectes conjunts alternatius, basats en tecnologies digitals, per estructurar nous sistemes de pagament i reduir la dependència de les xarxes…, This research, linked to the field of Economic Geography and the subfield of Geography of Finance, sets out three main objectives: to analyze how the policies of sanctions and economic tariffs imposed on the BRICS since 2019 have stimulated the formation of new trade partnerships and favored the development of joint alternative projects, based on digital technologies to structure new payment systems and reduce dependence on financial networks controlled by Western economies; to investigate the…, Esta investigación, vinculada al área de Geografía Económica y a la subárea de Geografía de las Finanzas, se propone tres objetivos principales: analizar de qué modo las políticas de sanciones y aranceles económicos, impuestas desde 2019 al BRICS, han estimulado la formación de nuevas alianzas comerciales y favorecido el desarrollo de proyectos alternativos conjuntos, basados en tecnologías digitales, para estructurar nuevos sistemas de pago y reducir la dependencia de redes financieras…, Esta pesquisa, vinculada à área de Geografia Econômica e à subárea da Geografia das Finanças, propõe-se a três objetivos principais: analisar de que modo as políticas de sanções e tarifas econômicas, impostas desde 2019 ao BRICS, têm estimulado a formação de novas parcerias comerciais e favorecido o desenvolvimento de projetos alternativos conjuntos, baseados em tecnologias digitais, para estruturar novos sistemas de pagamentos e reduzir a dependência de redes financeiras controladas pelas…



Movimento sindical e práxis política na agroindústria sucro-alcooleira

Repositorio: RCUB. Revistas Científicas de la Universidad de Barcelona
Thomaz Júnior, Antonio

The aim this study is to the trade union notions and concepts developed by labours working in sugar cane and alcohol plants in the State of São Paulo. By mean of that it is possible to identify the internal contradictions in the trade union movement as consequence of corporation praxis of profissional categories involved in sugar cane alcohol plants. , The aim this study is to the trade union notions and concepts developed by labours working in sugar cane and alcohol plants in the State of São Paulo. By mean of that it is possible to identify the internal contradictions in the trade union movement as consequence of corporation praxis of profissional categories involved in sugar cane alcohol plants



Temps i canvi en els règims alimentaris: elements per a la recerca, Time and change in dietary regimes: elements for research, Tiempo y cambio en los regímenes alimentarios: elementos para la investigación, Tempo e mudança dos regimes alimentares: questões para a pesquisa

Repositorio: RCUB. Revistas Científicas de la Universidad de Barcelona
Silva, Clecio Azevedo da

Els règims alimentaris acompanyen les transformacions històriques experimentades per la societat en cada època. La seva modernització es va estendre al llarg del segle XX sota el comandament de la indústria; tanmateix, aquest procés va estar mediat per una àmplia varietat de condicions que es troben arreu del món, ja sigui a causa de característiques històricament arrelades a cada cultura o per la inserció desigual de les nacions a l'economia urbana industrial. Els canvis, en el seu sentit…, Food diets follow the historical transformations that society is experiencing at every moment. Its modernization spread throughout the 20th century under the guidance of the industry. However, in Brazil, this process was mediated by a wide variety of conditions found in the territory, either by historically rooted characteristics or by the unequal insertion of its regions in the urban-industrial economy. The changes, in their general sense, sought to shorten the time dedicated to eating as a…, Los regímenes alimentarios reflejan las transformaciones históricas que experimenta la sociedad en cada época. Su modernización se extendió a lo largo del siglo XX bajo el dominio de la industria; sin embargo, este proceso estuvo condicionado por una amplia variedad de factores presentes en todo el mundo, ya sea por características históricamente arraigadas en cada cultura o por la inserción desigual de las naciones en la economía urbano-industrial. En general, estos cambios han buscado acortar…, Os regimes alimentares acompanham as transformações históricas vividas pela sociedade em cada tempo. Sua modernização espalhou-se ao longo do século XX sob o comando da indústria, porém, este processo foi mediado por uma grande variedade de condições encontradas ao redor do mundo, seja pelas características historicamente arraigadas em cada cultura ou pela inserção desigual das nações na economia urbano-industrial. As mudanças, no seu sentido geral, perseguiram o encurtamento do tempo dedicado…



La geografía y el proyecto territorial de la élite ilustrada paulista. La Associaçâo de Géografos Brasileiros (1934-1945)

Repositorio: RCUB. Revistas Científicas de la Universidad de Barcelona
Zusman, Perla Brígida

La Associaçâo de Geógrafos Brasileiros constituye hoy una de las Instituciones geográficas de Brasil con mayor número de miembros y con representación en casi todos los Estados del paísl. En ella conviven las múltiples tendencias que representan la geografía brasileña. Organizada en 1934, la Associaçâo de Geógrafos Brasileiros tenía objetivos fundacionales diferenciados de los actuales. Dicha asociación aparece altamente imbricada en el proyecto político territorial de la élite ilustrada…



Geografía e complexidade

Repositorio: RCUB. Revistas Científicas de la Universidad de Barcelona
Carvalho, Marcos Bernardino de

O debate sobre as possibilidades de construção de abordagens integradas da natureza e da cultura nas ciências sociais, é o tema central deste artigo. Para o seu desenvolvimento, foram eleitos dois momentos bastante ilustrativos dos argumentos, interesses e desafios que acompanharam a história recente do desenvolvimento científico, de uma maneira geral, e das ciências sociais, em particular. Um desses momentos refere-se aos debates havidos, no final do século passado, em torno das obras…, The main subject of this article is the debate about the possibilities of construction of integrated approaches between nature and culture in the social sciences. For the development of this article, two quite illustrative moments of the arguments, interests and challenges that accompanied recent history of the scientific development, in a general way, and of the social sciences, in particular, have been chosen. One of those moments refers to the debates which happened, at the end of the…



À geografia dos esportes: uma introdução

Repositorio: RCUB. Revistas Científicas de la Universidad de Barcelona
Jesus, Gilmar Mascarenhas de

Os esportes vêm adquirindo magnitude crescente na atualidade, despertando a atenção de diversos ramos da produção científica. A geografia, movida por suas transformações recentes, começa a se debruçar sobre este rico e vasto campo de investigação, disposta a tentar oferecer uma contribuição e um "olhar" peculiares. Todavia, ainda é muito incipiente a investida de geógrafos sobre os esportes, de forma que o presente artigo pretende apresentar um pequeno conjunto de temas como sugestão…, Nowadays, sports are becoming increasingly important, raising attention in several fields of academic production.Geography, pushed by its recent transformation, started to study this rich and vast field of research., trying to offer special view and contribution. Unfortunately, few geographers have dealt with the subject, in such way that this article intends to suggest a small set of themes for future works. On the other hand, looking for to defend the viability of Sports Geography, we also…



Do espaço colonial ao espaço da modernidade: os esportes na vida urbana do Rio de Janeiro

Repositorio: RCUB. Revistas Científicas de la Universidad de Barcelona
Jesus, Gilmar Mascarenhas de

A incipiente urbanização brasileira colonial conformou um cenário de parcos e pouco dinamizados espaços públicos. O processo geral de modernização urbana, que se verifica principalmente a partir de meados do século XIX, permite uma crescente renovação de usos dos espaços públicos da cidade, e neste processo inserimos a adesão maciça aos esportes. Tomando a cidade do Rio de Janeiro durante as primeiras décadas da República como estudo de caso, procuramos apresentar este movimento de adoção e…, The weak structure of Brazilian colonial urbanization was characterized by few public spaces, with limited uses. The general modernization process, which started in middle 19th century, sped up urbanization and increased the dinamization of urban public spaces. We believe that the massive introduction of sports in urban life is an expression of this movement. In this paper we study Rio de Janeiro city between 1890 and 1920, using it as an example of the process of adoption of sports, its…



Geografia e sexo: os discursos e práticas no território brasileiro

Repositorio: RCUB. Revistas Científicas de la Universidad de Barcelona
Villalobos, Jorge Ulises Guerra

Este trabalho têm por objetivo discutir as relações entre o sexo e o território. Isto, percorrendo dois caminhos, por um lado através da analise das imagens dos viajantes ao Brasil nos século XVI e por outro, através dos territórios do sexo construídos nos centros urbanos e garimpos do Brasil contemporâneo.



O sindicalismo rural no Brasil, no rastro dos antecedentes

Repositorio: RCUB. Revistas Científicas de la Universidad de Barcelona
Thomaz Júnior, Antonio

É na perspectiva histórica de construção do sindicalismo rural no Brasil que, nesse texto, nos ocupamos. Mais precisamente, nos colocamos a discutir, de que forma e como, historicamente, o sindicalismo, como prática institucional de organização do trabalho, se insere no debate político mais amplo na sociedade. Isto é, abordar as disputas que se travam a partir de então e a materialização espacial desse processo, enquanto dinâmica e expressão geográfica da sociedade de classes., The historical of the trade union development in Brasil is the main topic of this article. More precisely, we discuss the kind and how, historically, the trade union, as practical of work organization is inserted in the society political debate.The controversy that arise from this and the spatial materialization of this process while dynamic and geographical expression of class society are also discussed in the article.



A implantação da geografia universitária no Rio de Janeiro, The implantation of academic geography in Rio de Janeiro

Repositorio: RCUB. Revistas Científicas de la Universidad de Barcelona
Machado, Mônica Sampaio

O presente trabalho procura dar uma contribuição à história e memória da geografia brasileira. Será objeto de estudo deste artigo a implantação da geografia universitária desenvolvida no Rio de Janeiro, a partir de 1930, com a formação da Universidade do Distrito Federal, hoje, Universidade Federal do Rio de Janeiro. Nossa intenção é descrever o processo de institucionalização da geografia universitária carioca apresentando o grupo inicial da comunidade científica dos geógrafos acadêmicos e os…, This work is a contribution to the history and the memory of Brazilian Geography. The geography developed at Universidade Federal do Rio de Janeiro since 1930, when it was created and known as Universidade do Distrito Federal, is the main concern of this study. We intend to describe the process of institutionalisation of academic geography developed in Rio de Janeiro, indicating the early group of scientific community of academic geographers and the linkages developed at that time between…



Indústria e Engenheiros no Portugal de fins do século XIX: o caso de uma relação difícil, Portuguese industry and Portuguese engineers: the story of an episode in a difficult relationship

Repositorio: RCUB. Revistas Científicas de la Universidad de Barcelona
Diogo, Maria Paula

Os Alvitres, publicados na Revista de Obras Publicas e Minas,em 1899, constituem um documento extremamente interessante para a avaliação do papel dos engenheiros portugueses no processo de implementação da modernidade industrial em Portugal. Os Alvitres são dirigidos simultaneamente ao governo e aos próprios engenheiros (estes na figura da Associação dos Engenheiros Civis portugueses). As primeiras 10 sugestões filiam-se, claramente, numa visão proteccionista, cobrindo três áreas fundamentais:…, The Alvitres (Suggestions), published in the Revista de Obras Publicas e Minas (Journal of Mines and Public Works) in 1899, is an important public statement of the Portuguese engineers about their role in bringing Portugal to the forefront of developed countries. The "Alvitres" are addressed both to the government and to the very Association of Civil Engineers of Portugal. The first 10 suggestions made to the government are clearly inspired by a protectionist philosophy. They cover…



Novos fundamentos para a biogeografia: a revolução biotecnológica e a cartografia dos manaciais de bio-sociodiversidade, New grounds for biogeography: the biotechnological revolution and the cartography of bio-diversity sources, Nuevos fundamentos para la biogeografia: la revolución biotecnológica y la cartografia de los manantiales de bio-diversidad

Repositorio: RCUB. Revistas Científicas de la Universidad de Barcelona
Carvalho, Marcos Bernardino de

O trabalho argumenta a favor de uma renovação epistemológica da biogeografia em sintonia com as modificações projetadas, para o espaço mundial, pelo desenvolvimento recente da biotecnologia, e, consequentemente, com alguns do novos fundamentos que deverão balizar as relações entre os países detentores dos mananciais de biodiversidade e os detentores de tecnologia: entre eles, o fundamento biogeográfico. Dessa forma, a biogeografia, ao mesmo tempo em que retoma algumas de suas formulações…, This paper provides arguments in favour of an epistemological renovation of biogeography syntonized with the projected modifications for the global space by the recent development of biotechnology and consequently with some of the new basis that will demarcate the relationships between countries which own biodiversity sources and the ones that own technology. Among this new basis, the biogeographical.becomes in evidence. In so doing, biogeography, as well as rescues some of the original…, El artículo plantea por una renovación de la biogeografia en sintonia con los cambios proyectados, hacia el espacio mundial, por el reciente desarrollo de la biotecnologia y por lo tanto con algunos de los nuevos fundamentos que deberan enmarcar las relaciones entre los paises poseedores de manantiales de biodiversidad y los poseedores de tecnologia: entre ellos, el fundamento biogeográfico. De esta manera, la biogeografia, al mismo tiempo en que recupera algunas de suyas formulaciones…



Privado e público: inovação espacial ou social?, Private and public: spatial or social innovation?

Repositorio: RCUB. Revistas Científicas de la Universidad de Barcelona
Ferreira, Angela Lúcia de Araújo, Marques, Sônia

A questão do espaço público vem sendo debatida, desde os anos 60, por especialistas de diversas áreas. Ao mesmo tempo novos tipos de espaços semi-privados ou semi-públicos aparecem como o cenário por excelência da vida urbana familiar e profissional: shopping, espaços de lazer de condomínios privados, casa de recepções, etc. Isso significa a privatização da vida pública? Ou a publicização da vida privada? Neste artigo, os autores tentam discutir essa questão baseada em observações de alguns…, The fate of traditional public space has been debated since the 60’s. Meanwhile a new kind of space in-between private and public grows and appears as the scene "par excellence" of urban life of familiar and professional events: malls, leisure rooms in private apartments, ballrooms, etc. Does it mean the privatization of public life? Or rather the publicization of private life? In this paper, the authors attempt to discuss this question based on observations of spaces such as those…



O lugar do caipira no processo de modernização, The "caipira" (countryside man)´s place inside the modernization process

Repositorio: RCUB. Revistas Científicas de la Universidad de Barcelona
Mariano, Neusa de Fátima

O texto que ora apresentamos é parte de uma pesquisa em nível de mestrado ainda em andamento. O que se objetiva, neste contexto, é o entendimento da cultura caipira num momento da nossa sociedade em que a economia de mercado mostra-se cada vez mais agressiva no que diz respeito à competitividade. O caipira, durante muito tempo, manteve-se isolado do mundo do trabalho, não por vadiagem ou falta de oportunidade, porém pela sua desnecessidade. Em seu modo de vida não havia sentido a acumulação de…, The text we present now is part of a research of mastership level that is still in development. The aim, in this context, is the understanding of the "caipira" culture in a moment of our society in which the market economy shows itself increasingly aggressive regarding the competitiveness. The " caipira", during much time, kept isolated from the work world, not because of the lack of opportunities, but because of the lack of necessity. In "caipira"´s way of life,…



Considerações teórico-metodológicas sobre a difusão do futebol, Theoretical-methodological remarks about the football diffusion

Repositorio: RCUB. Revistas Científicas de la Universidad de Barcelona
Jesus, Gilmar Mascarenhas de

Antes de tornar-se a modalidade esportiva mais praticada na atualidade, o futebol vivenciou um amplo e complexo processo de difusão espacial, partindo da Inglaterra vitoriana em direção às mais diversas regiões do planeta. No sentido de colaborar na construção de uma metodologia de abordagem geográfica deste fenômeno, discutimos as especificidades do futebol como inovação, e oferecemos elementos teórico-conceituais na perspectiva do estudo da sua difusão espacial. Pretendemos não apenas…, Before to become the most practised sport nowadays, football experienced a broad and complex spatial diffusion process, departing from Victorian England toward diverse regions of the planet. In order to contribute in the making of a geographic methodology about this phenomenon, we debate the uniqueness of the football as an innovation. We also offer theoretical-conceptual elements toward a spatial diffusion study of football. We intend to show the viability of this kind of investigation, as…



Inovações nas políticas populacionais: o planejamento familiar no Brasil, Innovations in the population policies: the family planning in Brazil

Repositorio: RCUB. Revistas Científicas de la Universidad de Barcelona
Silva, Susana Veleda da

No Brasil a queda da taxa de fecundidade, ocorrida nos últimos 30 anos, mostra mudanças no comportamento demográfico, evidenciadas pela prática da esterilização feminina. Esta prática ocorre a revelia de políticas populacionais oficiais e com o apoio de instituições privadas nacionais e internacionais. É somente a partir de 1997 que o Estado brasileiro assume a tarefa de promover o Planejamento Familiar gratuito, através da Lei 9263/97. Esta inovação pode redimir a prática indiscriminada da…, In Brazil the decrease of the fecundity rate, occured in last 30 years, shows changes in the demographic behavior, evidenced by the practical of feminine sterilization. This practice occurs without having an official population policies and with the support of national an international private institutions. It is only from 1997 that the Brazilian State assumes the task to promote free Family Planning, through law 9263/97. This innovation can redeem the indiscriminate practice of sterilization,…



Inovações educacionais: uma experiência de educação ambiental no Parque São Bartolomeu - Salvador, Bahia, Brasil

Repositorio: RCUB. Revistas Científicas de la Universidad de Barcelona
Mello, Maria Alba Guedes Machado

O texto apresenta uma experiência de Educação Ambiental em nove escolas da rede pública municipal de Salvador-Bahia, Brasil, desenvolvida mais intensivamente durante os anos de 1994 a 1997 e coordenada pela ong, Centro de Educação Ambiental São Bartolomeu-CEASB, em convênio com a Prefeitura Municipal e associações do bairro. Tratada como uma questão ética, a Educação Ambiental tem como objeto pedagógico a relação que os indivíduos mantêm com seu entorno buscando discutir qual o lugar que o ser…



Os agentes e os meios de divulgação científica e tecnológica em Portugal no século XIX, The agents and the means of dissemination of scientific and technological knowledge in Portugal in the 19th century

Repositorio: RCUB. Revistas Científicas de la Universidad de Barcelona
Matos, Ana Maria Cardoso de

Os estudos mais recentes quer de historiadores económicos, quer de historiadores da ciência e da tecnologia, têm feito intervir um número maior de variantes nas relações entre ciência/tecnologia e desenvolvimento económico. A análise deixou de considerar apenas as influências mais ou menos directas entre uma e outra para passar a privilegiar aspectos como a atitude científica, a existência de sociedades vocacionadas para a produção de uma ciência aplicada, a criação de um ambiente cultural mais…, The latest research carried out both by economic and scientific historians highlights a larger number of variables in the relationship between science/technology and economic development. The analysis has gone beyond the more or less direct influences between them and focused on issues like the scientific attitude, the existence of societies more suited for the production of an applied science, the development of a cultural environment more inclined to apply the new knowledge, the links between…



Urbanismo e modernização das cidades: o "embellezamento" como ideal, Lisboa, 1858-1891, Urbanization and modernization of cities: the "embellazamento" as ideal. Lisboa, 1858-1891

Repositorio: RCUB. Revistas Científicas de la Universidad de Barcelona
Silva, Alvaro Ferreira da, Matos, Ana Maria Cardoso de

Este artigo procura abordar os desafios de requalificação urbana colocados pela primeira experiência de globalização na segunda metade do século XIX. Só desta forma as cidades poderiam aproveitar os benefícios provocados pela maior internacionalização das economias nacionais. A cidade de Lisboa viveu também este processo de emulação de experiências no domínio urbanístico ou de transformação das infra-estruturas. Neste texto destaca-se os diferentes momentos por que passou este projecto de…, This article analyses the urban development and requalification challenges posed to the city by the first globalization experience throughout the second half of the nineteenth century. Only in this way the benefits coming from the greater internationalization of the national economies could be transmitted to the cities. Lisbon also experienced this process of emulation in the urban layout and the transformation of urban infrastructures. In this article is stressed the timing of this…



Redes de innovação no contexto dos Tecnópolos: a experiência de São Carlos, Brasil, Innovation networks in the tecnopoles context: the experience of São Carlos, Brasil

Repositorio: RCUB. Revistas Científicas de la Universidad de Barcelona
Baptista, Rosanita Ferreira e

O propósito deste trabalho é analisar os arranjos denominados de tecnopolos e as suas redes de informação e cooperação, à luz de uma nova lógica global e informacional, que permeia as relações sociais e econômicas nas sociedades contemporâneas. Investigou-se os impactos e desafios postos a tais arranjos de base territorial e que se fundamentam nas redes locais, face ao processo de difusão de redes eletrônicas, cada vez mais utilizadas para troca de informações, desenvolvimento de pesquisa e…, The proposal of this work was to analyze the arrangements called technopoleand their information and co-operation nets, under the light of a new global and informational logic, that pervades the social and economical relationships in the contemporaries societies. There was a search into which impact and challenge are placed in such territorial basis and that are based on local nets, in this new context, where the increase of electronic nets is a rule, used more and more for information…



Tendências atuais das migrações internas no Brasil, Actuals trends of the internal migrations in Brazil

Repositorio: RCUB. Revistas Científicas de la Universidad de Barcelona
Menezes, Maria Lucia Pires

O censo demográfico realizado em 1970 pelo Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística (IBGE) foi o grande banco de dados para as análises do padrão migratório no Brasil até e a partir daquele momento. Pesquisas e análises científicas estabeleceram o papel das migrações do Brasil que se industrializava e abria suas fronteiras rumo à Amazônia.Tais análises encontraram respaldo na bibliografia mundial que analisaram fenômenos semelhantes relativos aos movimentos populacionais que reordenavam…, The demographic survey carried out in 1970 by the IBGE (Brazilian Institute of Geography and Statistics) has so far been the great databank for the analyses of the migratory process in Brazil. Scientific analyses and researches have established the role of migrations in the industrialization period in Brazil, which, at that time, broadened its frontiers towards the Amazon. Such analyses found support in the worldwide literature which analysed similar phenomena regarding population migration.…



O processo migratório no extremo oeste do Estado do Paraná/Brasil com a construção da hidrelétrica binacional Itaipu, The migratory process in the extreme west of Paraná’s State/Brazil with the construction of the Itaipu hidroelectric power plant

Repositorio: RCUB. Revistas Científicas de la Universidad de Barcelona
Zaar, Miriam Hermi

O projeto da hidrelétrica binacional Itaipu, localizada no Rio Paraná, entre as Repúblicas do Brasil e do Paraguai, teve início na década de 1970, e em outubro de 1982, com a formação da represa, inundou uma área de 1.350 quilômetros quadrados. A propriedade agrícola familiar existente na área, foi desapropriada e migrou compulsóriamente. A maior parte dos mesmos se dirigiram para as áreas urbanas dos distritos e municípios que compõem a região, outros dirigiram-se à áreas rurais do próprio…, The project of the Itaipu hydroelectric power plant, located in Paraná River, between Brazil and Paraguay Republics were initiated at 1970’s, and in October of 1982, with the dam formation, it flooded a area of 1.350 kilometres squares. The property of the farmers’s families from the area, was expropriate and migrated compulsorily. The biggest part of them went to urban areas of district and cities that compound the region, others went to country side of the same state and to states Center-West…



A construção do espaço no sul do Brasil. De fronteira ao Mercosul: o caso de Jaguarão, The construction of the space in the south of Brasil. Frontier and Mercosul: the case of Jaguarão

Repositorio: RCUB. Revistas Científicas de la Universidad de Barcelona
Martins, Roberto Duarte

Este traballho procura conhecer e analisar os mecanismos e estratégias utilizados para a ocupação e desenvolvimento da região do extremo sul do Brasil, durante a fase de consolidação desta fronteira. Para isto, aproveita-se da construção da cidade de Jaguarão no século 19, apoiado principalmente por documentos existente em arquivos locais., This work tries to analize and comprehend the mechanisms and strategies set for the colonization and development of the south brasilian borderline during its consolidation period, focusing on the foundation process of the city of Jaguarão, in the 19th century, and leaning on existent local archives.



Turismo, inovações e crescimento econômico local, Tourism, innovation and local economic growth

Repositorio: RCUB. Revistas Científicas de la Universidad de Barcelona
Gomes, Rita de Cássia da Conceição, Silva, Valdenildo Pedro da

O artigo estuda a atividade turística na cidade do Natal, estado do Rio Grande do Norte - Brasil, por ser este um espaço onde esta atividade vem apresentando, desde os anos 80, uma expressiva expansão. O objetivo é analisar a atividade turística, enquanto promotora de inovações no espaço. Além da construção de novos territórios, o turismo tem propiciado o crescimento econômico, ainda que reestruturando valores, costumes e hábitos da sociedade local, constituindo-se em uma nova opção econômica,…, This paper focuses on tourism in Natal in the state of Rio Grande do Norte, Brazil. Natal has witnessed an outstanding growth of tourism since the 1980s. Here, the objective is to analyse the tourism as an agent of spatial transformation and innovation. In addition to building new territories, tourism has brought about economic growth - although impacting on local values - and is now responsible for the creation of new posts in the labour market. The paper also highlights the socio…



Turismo, inovações e desarticulação das atividades tradicionais, Turism, inovations and disarticulation of traditional activities, Turismo, innovaciones y desarticulación de las actividades tradicionales

Repositorio: RCUB. Revistas Científicas de la Universidad de Barcelona
Lima, Fernando Roque de

Turismo, inovações e desarticulação das atividades tradicionais (Resumo) Estuda as características sociais que realçam a identidade cultural dos lugares que compõem a Ilha de Itaparica. Busca compreender os referenciais da sociabilidade tecida no cotidiano, tendo em vista as mudanças experimentadas na redefinição sócio-econômica no uso do tempo e do espaço, propiciada pela influência do turismo e do veraneio. Destaca as transformações em curso na sociedade contemporânea, enfatizando a educação…, Studies the social caracteristics that shows up the cultural identity of the places that makes part of Itaparica Island. It is ment tounderstand everyday the social references assuming the transformations that had occured in the social and economical definement of time and space, influenced by the turism and vacation. The society transformationsemphasizing the education and the new knowledge makes the turism the element that values the social benefits of turistic interests that establishes the…, Estudia las características sociales que refuerzan la identidad cultural de los lugares que componen la Isla de Itaparica. Busca comprender las referencias de la sociabilidad tramada en el cotidiano, teniendo en cuenta los cambios intentados en la redefinición socio-económica en el uso del tiempo y del espacio, propiciada por la influencia del turismo y del veraneo. Resalta las transformaciones en curso en la sociedad contemporánea, dando énfasis a la educación y los nuevos conocimientos…



O teletrabalho, uma forma de transformação do emprego, The telework, a new form of transformation of the employment

Repositorio: RCUB. Revistas Científicas de la Universidad de Barcelona
Silva, Anelino Francisco da

O texto aborda as novas formas de transformações do trabalho: os efeitos no desemprego e discute o processo de mudança que opera no mercado de trabalho, advindo com o avanço tecnológico. Desse modo, o teletrabalho, especialmente a mensagem fonada, atividade em franca expansão na cidade de Natal – Rio Grande do Norte, Brasil, é objeto de observação exploratória., The text approches the new forms and transformation of the work; discusses the effects in the unemployment and the change process that operates in the labor market, bringing to on agreement with the technological progress. It gave way the progress technologic it generates new work forms with the telework, in that the telephonic message - in expansion in the city - is object to an exploratory observation.



Qualificação do trabalho: adestramento ou liberdade? Uma contribuição para o entendimento dos desafios postos ao movimento sindical diante da reestruturação produtiva do capital, Work qualification: training or liberty?. A contribution for the understanding of trade unions entities challenges from the productive capital re-structuring

Repositorio: RCUB. Revistas Científicas de la Universidad de Barcelona
Thomaz Júnior, Antonio

Neste texto nos referenciamos no empreendimento da qualificação do trabalho, para refletir os desdobramentos da reestruturação produtiva do capital para o movimento sindical. Priorizaremos estender a interlocução para além da Geografia, pretextando entender o mundo contemporâneo, a partir de suas continuidades e descontinuidades. Para tanto, a reflexão do quadro posto supõe contemplar as relações que dão fundamento ao temário da educação para o trabalho, sobretudo com a entrada em cena do…, This paper aims to propose references for accomplishing work qualification, and also to reflect on the unfoldings of the productive re-structuring of the capital for the trade union movement. Our priority is to extend the inter communication geyond Geography, aiming to understand the modern world, from its continuty and discontinuity. Therefore, the reflection on the situation assumes the contemplation of the relationships that are fundamental for the educacional issues for work, mainly at the…



A cibergeografia e o continente das cidades virtuais, The cibergeography and the continent of the virtual cities

Repositorio: RCUB. Revistas Científicas de la Universidad de Barcelona
Martins, Élvio Rodrigues

Este trabalho dedica-se à analise da relação entre novas tecnogias da comunicação e a formação de novas geografia. Destaca-se aspectos introdutórios da assim denominada cibergeografia., This paper purposes to analyse the relationship between the new technologies of communication and the make of new geographies. An introduction of the cybergeographie also are emphasized.



Campinas como centro produtor e irradiador de alta tecnologia na estruturação do espaço urbano regional, Campinas as a production and diffusion center of high technology in the structuring of the regional space

Repositorio: RCUB. Revistas Científicas de la Universidad de Barcelona
Santos, Regina Celia Bega dos

Com este trabalho queremos demonstrar que o conceito de lugar pode ser usado para a compreensão de uma determinada formação sócio-espacial como produto da interação entre sociedade e espaço geográfico. Assim, Campinas - importante cidade do Estado de São Paulo, Brasil, localizada a cerce de 85 km da Cidade de São Paulo - caracteriza-se como centro de produção e de difusão de tecnológico de ponta. Sua região teve um importante desenvolvimento econômico com a cultura do café que proporcionou sua…, With this paper we want to show that the concept of place could be used to understand one determined social-space formation as a product of the interactions between society and the geographical space. Therefore, Campinas – an important city in São Paulo, Brazil, 85 km far from São Paulo City - could be characterized as a high technological production and diffusion center. Its region had an important economic development with the coffee culture which led to its inclusion among the more dynamic…



Celebration: uma cidade informacional?, Celebration: an informational city?

Repositorio: RCUB. Revistas Científicas de la Universidad de Barcelona
Silva, Paulo Celso da

A partir da pesquisa de campo para o doutoramento, visitando uma cidade americana nova, o autor propõe apresentar elementos para uma discussão mais aprofundada das cidades informacionais. Aceitando que vivemos na era informacional em que as redes alteram as perspectivas urbanas para empresas e indivíduos em seu cotidiano, o texto parte da premissa de que esse momento atual é a pós-modernidade. As bases teóricas estão centradas, principalmente, nos pensadores Milton Santos, Manuel Castells e…, Starting from the empiric research for the doctorate visiting a new American city, the author intends to present elements for a deepened discussion of the cities informational. Accepting that lived in the era informational where the nets alter the urban perspectives for companies and individuals in its daily one, the text leaves of the premise that that current moment is the post-modernity. The theoretical bases are centered, mainly, in the thinkers Milton Santos, Manuel Castells and Michel…



Que inovações possíveis para o governo urbano em Lisboa?, Possible innovations for Lisbon's urban governance?

Repositorio: RCUB. Revistas Científicas de la Universidad de Barcelona
Seixas, João Ferreira de

Na metrópole Lisboeta, perante as acentuadas alterações registadas nos últimos anos quer em termos das diferentes dimensões estruturais, quer no âmbito das percepções sociais dos problemas urbanos, com a correspondente exigência de uma distinta postura e urgência de actuação política, não se tem ainda percepcionado uma efectiva corrente de mudança dos actuais enquadramentos sócio-políticos e administrativos vigentes. Posicionamentos cívicos com difusas representações, uma contínua cultura de…, In the metropolis of Lisbon, the strong changes felt both in terms of the different structural dimensions, and in terms of the social perceptions of the urban issues, with the demand for a new political environment, has not yet corresponded to an effective change of the present social, political and administrative frameworks. Diffuse civic urban representations, a continuous political discretion culture (mainly at the local level), relevant normative and procedural issues and lacks on the…



Neuves estrategies urbaines et progresive arrêt des terrains agricoles dans le zone rurale à Dakar, New urban strategies and progressive come-back of agriculture in Dakar's rural zone, Nuevas estrategias urbanas y retroceso progresivo de las tierras agrícolas en la zona rural de Dakar

Repositorio: RCUB. Revistas Científicas de la Universidad de Barcelona
Sow, Papa

L'urbanisation excessive actuelle de Dakar (Senegal), en influant sur les modifications structurelles des espaces péri-urbains ­ dont les repères et les activités traditionnelles sont dévaluées ­ a relativement bousculé les anciennes logiques liées à la gestion de la terre. Cette suivante étude identifie et analyse l'avancée urbaine, la décentralisation à la base et les nouvelles territorialités villageoises qui sont, actuellement en cours, dans la zone rurale de Dakar, The current urban growth of Dakar (Senegal) has influenced the structural modifications of the suburbs and intermediary cities, in which reference points and traditional activities have been devalued, and relatively transformed old logistics relating to land management. This report identifies and analyses urban growth, the consequences of the decentralization and new territorialities which are currently in progress in Dakar's rural zone., El crecimiento urbano desmedido actual de la aglomeración de Dakar (Senegal) ha influido mucho sobre las modificaciones estructurales de los espacios periurbanos y de las ciudades intermedias, en las cuales los referentes y las actividades tradicionales han sido desvalorizadas, transformando relativamente las antiguas lógicas vinculadas a la gestión de la tierra. Este estudio identifica y analiza el avance urbano, las consecuencias de la descentralización de base y las nuevas territorialidades…



A difusão social e espacial da inovação: o caso do Ceará, no Nordeste brasileiro, The social and spatial diffusion of innovation: the case of Ceará State in the Northeastern Brazil

Repositorio: RCUB. Revistas Científicas de la Universidad de Barcelona
Lima, Luiz Cruz

Este trabalho procura identificar as novas dimensões do interesse do capitalismo na atual fase de reestruturação, com a agregação de novos territórios e a difusão das inovações tecnológicas. Apresenta o caso da inserção dos espaços periféricos do Terceiro Mundo, antes esquecidos pelo sistema, onde são implantadas as inovações tecnológicas com objetivo de aumentar os fluxos de bens, além de criar novos mercados, com interesses externos, olvidando as necessidades das populações locais., The target of this paper is to identify the new dimensions of the interest of capitalism in the present phase of reorganization, with the aggregation of new territories and the diffusion of the technological innovation. It also presents the case of insertion of peripheral spaces in the third world where technological innovations are estabilished with the objetive of increasing the current of goods and also of creating new markets with external interests that do not take care of the necessities…



A adoção do futebol na Espanha: o papel das redes e da configuração do território, The adoption of football in Spain: the role of networks and territorial configuration, La adopción del fútbol en España: el papel de las redes y de la configuración territorial

Repositorio: RCUB. Revistas Científicas de la Universidad de Barcelona
Jesus, Gilmar Mascarenhas de

Com inserção periférica na economia européia e dotada de vários portos, a Espanha apresentava, no final do século XIX, uma configuração territorial particularmente favorável a que as inovações "civilizadoras" fossem introduzidas no país quase simultaneamente por distintas vias ou "portas de entrada". Neste artigo, pretendemos especificamente dimensionar o peso da configuração territorial espanhola e a influência das redes internacionais (principalmente as relacionadas ao…, At the end of the 19th century, Spain had several seaports and was a peripheral country in the European context. Therefore, Spain showed a particularly favourable territorial configuration to the introduction of civilising innovations at the same time through several gateways and by different forms. In this article, we intend to evaluate the role of Spanish territorial configuration and the influence of international networks (mainly those linked with the British imperialism) in order to…, A finales del siglo XIX, España tenía varios puertos marítimos y era un país periférico en el contexto europeo. Sin embargo presentaba una particularmente favorable configuración territorial para la innovaciones "civilizadoras" que fueron introducidas simultáneamente por diversas vías. En este artículo pretendemos evaluar el papel de la configuración territorial de España y la influencia de las redes internacionales, sobre todo, las vinculadas con el imperialismo británico, para…



São Paulo hoje: as contradições no processo de reprodução do espaço, São Paulo nowadays: contraditions in the process of space reproduction

Repositorio: RCUB. Revistas Científicas de la Universidad de Barcelona
Carlos, Ana Fani (Ana Fani Alessandri)

As transformações no processo de reprodução da sociedade se realizam concretamente no processo de reprodução espacial gerando novas contradições, como consequência da socialização da sociedade que tem por essência a urbanização que se revela na planificação racional do espaço, na industrialização global. Esse processo pode ser analisado no espaço metropolitano. Enquanto do ponto de vista da realização econômica, o processo de desconcentração industrial; do desenvolvimento de novos setores da…, The changes in the process of society reproduction are concretely realized in the process of space reproduction genereting new contradictions as a result of the socialization of society, which is in essence the urbanization that is unveiled in the racional planification of space, in the global industrialization. This process can be seen in the metropolitan space. While from the point of view of economic realization, the process of industrial deconcentration and the development of new economic…



Espaço geográfico uno e múltiplo, Geographical space: unitary and multiple

Repositorio: RCUB. Revistas Científicas de la Universidad de Barcelona
Suertegaray, Dirce M. (Dirce Maria)

O presente artigo pretende realizar uma compreensão objetiva dos conceitos balizadores da ciência geográfica. Para isso trabalhamos com as categorias geográficas de espaço, território, paisagem, lugar e ambiente. O espaço geográfico é encarado como "uno e múltiplo". O objetivo final do artigo é construir um corpo referencial que expresse as possibilidades análiticas da Geografia, principalmente com relação à questão ambiental., This paper seeks to accomplish an objective understanding of the geography's primordial concepts. For that, we have worked with the geographical categories of space, territory, landscape, place and environment. The geographical space is considerated as "unitary and multiple". The mainly objective of the paper is to build a referential corpus that expresses the geography's analytical possibilities, mainly with relationship to the environmental subject.



Dimensão antropogeográfica dos movimentos migratórios, Anthropogeographical dimension of migratories movements

Repositorio: RCUB. Revistas Científicas de la Universidad de Barcelona
Carvalho, Marcos Bernardino de

As abordagens dos estudos de população e de migrações, especialmente aquelas feitas em nome da Geografia da População, têm se caracterizado pelo reducionismo demográfico, estatístico e econômico. Mas, de alguns pensadores não-geógrafos do presente e da formulação antropogeográfica, proposta por F. Ratzel, ainda no século XIX, é possível extrair algumas idéias bastante inspiradoras para novas abordagens que queiram considerar outras dimensões, que não apenas as econômicas, dos deslocamentos…, The approaches of population and migration studies, especially those made on behalf of Geography of Population, have been characterized by demographical, statistical and economical reductionism. However, it is possible, from both some non-geographers thinkers of nowadays and Ratzel's anthropogeography, proposed in 19th century, to draw some quite inspiring ideas to new approaches which would consider dimensions of human displacement other than only the economic ones. This article intends…



Habitat e migrações, Habitat and migration

Repositorio: RCUB. Revistas Científicas de la Universidad de Barcelona
Teixeira de Almeida, Cecília C.

Esse artigo propõe a discussão sobre a formação do Habitat no contexto das migrações que marcam o mundo contemporâneo. Para tanto, caracterizamos os elementos que constituem a vida cotidiana em seus elementos enquanto cenário desta formação, sendo o indivíduo o seu principal personagem., This article proposes to discuss the formation of Habitat on the context of migratory moviments wich mark the contemporany world. To achieve such goal we caracterized the elements of quotidian life here focused as background where such formation occurs and taking into account that individuals are its leading components.



A imigração européia no século passado: o Programa de Colonização no Rio Grande do Sul, The european migration in the 19th century: the Program of colonization of Rio Grande do Sul province

Repositorio: RCUB. Revistas Científicas de la Universidad de Barcelona
Herédia, Vânia Beatriz M.

Este estudo pretende apresentar os elementos que fizeram parte do processo de colonização no sul do país, decorrente da política imigratória vigente no período imperial e republicano. Através dessa política, o governo imperial pretendia povoar as terras devolutas do Nordeste do Rio Grande do Sul com a instalação do trabalho livre, o regime da pequena propriedade, a agricultura subsidiária, a mão de obra branca, assegurando a hegemonia nas regiões de fronteiras. Essa iniciativa favorecia o…, This study aims to present the elements that have been part of the colonization process in the south of Brazil, due to the migratory police during both imperial and republican periods. Through that police, the Brazilian government intended to populate the unoccupied lands of Rio Grande do Sul, with the installation of the free work, the small property regime, the subsidiary agriculture, and the "white work", in order to assuring the hegemony on the border areas. That initiative have…



O caso dos migrantes da cidade de Criciúma para os Estados Unidos, Why do people from Criciúma/Brazil migrates to the United States

Repositorio: RCUB. Revistas Científicas de la Universidad de Barcelona
Santos, Gislene Aparecida dos

Ao final da década de 1990 constata-se um fato inédito na cidade de Criciúma, localizada ao sul do estado de Santa Catarina: aproximadamente 26.000 criciumenses estariam residindo nos Estados Unidos, concentrados espacialmente em Boston. A trajetória dessa migração não foge às regras das atuais migrações internacionais: forte presença das redes sociais - legais e ilegais - e oferta de serviços desqualificados para o migrante criciumense. É também na década de 90 que a região de Criciúma se…, In the end of 90’s a very interesting fact happened in Criciuma city which located in the South of Santa Catarina: about 26.000 citizens from Criciuma would be living in the United States most of them were living in Boston. The trajectory of this migration is not far from international migration rules: a strong presence of social nets – legal and illegal. On the other hand, there is an offer of disqualified social services to Criciuman citizens. It’s also in the 90’s that the Criciuma Region…



Os Galegos de Guildford. Unha aproximación dende a xeografía cultural, The Galician of Guildford. An approach from the cultural geography

Repositorio: RCUB. Revistas Científicas de la Universidad de Barcelona
Armas Quintá, Francisco José

Neste artigo exponse o que foi a emigración de galegos a Guildford (Surrey). Mediante a utilización dunha enquisa, pretendeuse coñecer cáles foron as vivencias dos emigrantes e estudiar deste xeito a emigración dende unha visión máis cualitativa.Téntase comparar con outras investigacións as distintas maneiras de enfocar os estudios sobre a emigración. O obxectivo é poñer en evidencia que os movementos migratorios conlevan algo máis que unha análise de datos, hai detrás vivencias e sentimentos…, In this article I will explain what happened when galician people migrated to Guildford (Surrey). Through an inquiry, I tried to know which were the experiences of the inmigrants and also to study migration from a most qualitative point of view. My purpose is to compare the different ways os focusing the studies about migration with other investigations. The objective is to show that the migratory movements need something more than a data analysis, there are experiences and fealings behind…



O imigrante no espaço urbano: impasses, estranheza e psicose, The inmigrant in the urban space: impasses, strange place and psychose

Repositorio: RCUB. Revistas Científicas de la Universidad de Barcelona
Ferreira, Ademir Pacelli

A questão alterativa e subjetiva no migrante é analisada a partir do seu confronto com o lugar de estranho e da estranheza no novo espaço de vida. A aventura no campo do outro pode ser ameaçadora e fascinante para o migrante recente, que tenta responder rapidamente às exigências internas e externas. A fragilidade pelas perdas do deslocamento, facilita a emergência da crise. Com seu drama, o migrante expressa o lugar de deslocado nos espaços das metrópoles, com suas mutações e ritmos velozes.…, Alterative and subjective migrant questions are analysed from their confront with the strange place that he takes in the new life. The adventure in the other field can be dangerous and fascinating for the recent migrant. He needs to respond quickly to his inners and externals deamands. The fragility for the migration losts, leads to the crisis. With his drama, the migrant express his displaced situation in the metropolis, with its quickly changes. The migrant tension is analysed in its…



Associação dos Comerciantes: uma forma de organização dos imigrantes europeus nas colônias agrícolas no Sul do Brasil, Businessmen Association: a way for the European inmigrants's organization in the agricultural colonies in the South of Brazil

Repositorio: RCUB. Revistas Científicas de la Universidad de Barcelona
Machado, Maria Abel, Herédia, Vânia Beatriz M.

A Associação dos Comerciantes de Caxias (1901-2001), no Rio Grande do Sul reflete a situação que passaram os imigrantes europeus na instalação das colônias agrícolas no Sul do Brasil, no período da colonização. A trajetória dessa associação permite através da análise histórica, avaliar as condições que os imigrantes enfrentaram na estruturação do comércio e nas condições sociopolíticas que criaram para entrar nos mercados regionais e nacional. Como entidade de classe, de cunho comunitário e…, The Businessmen Association of Caxias (1901-2001), in Rio Grande do Sul reflects the situation of the European immigrants during the installation of the agricultural colonies in the South of Brazil, in the 19th century. The path of that association allows through an historical analysis, to evaluate the conditions that the immigrants faced in the structuring of the trade and the sociopolitical conditions that created to enter in the regional and national markets. Like a class community entity…



Aspectos da emigração portuguesa, Aspects of emigration from Portugal

Repositorio: RCUB. Revistas Científicas de la Universidad de Barcelona
Arroteia, Jorge Carvalho

A emigração de portugueses não é um fato recente, sempre esteve presente na sociedade portuguesa cuja evolução ficou mais forte ao término do século de XIX e durante o terceiro quarto do século de XX. Razões econômicas, entre outros de natureza social, religiosa e política, são as principais causas para o diaspora português nos cinco continentes., Portugueses emigration is not a recent fact but has always been present in the Portuguese society whose evolution has become stronger at the end of the XIXth century and during the third quarter of the XX century. Economic reasons, among others of social, religious and political nature, are the main cause for the large Portuguese diaspora in the five continents.



"Só volto lá quando puder comprar um óculos escuros". Histórias de viagens do Nordeste a Sorocaba, "I only get back there when I can buy a spy-glass". Voyage stories from Nordeste to Sorocaba

Repositorio: RCUB. Revistas Científicas de la Universidad de Barcelona
Silva, Paulo Celso da, Pérez, Neide Maria, Costa, Eduardo Marco Antonio da

O presente texto aborda a problemática da migração, do nordeste brasileiro ao Estado de São Paulo, através da história de vida de algumas personagens que se fixaram na cidade de Sorocaba, distante 100 km da capital São Paulo. As histórias narram as dificuldades das pessoas durante o trajeto e de adaptação em vários momentos históricos do Brasil nas décadas de 60 a 90 com grande contingente de nordestinos buscando melhores condições de vida no Estado de São Paulo. Sonhos, pesadelos, sucessos, e…, The present text approaches the problem of the migration, of the Brazilian northeast to the State of São Paulo, through the life history of some characters that noticed in the city of Sorocaba, distant 100 km of capital São Paulo.The histories narrate the people's difficulties during the itinerary and of adaptation in several historical moments of Brazil in the decades from 60 to 90 with great contingent of native of northeastern Brazil looking for better life conditions in the State of…



A mobilidade de trabalhadores do e para o Japão. Estudo de caso de Londrina, PR-Brasil, The work`s mobility from and to Japan. Case study of Londrina, PR-Brazil

Repositorio: RCUB. Revistas Científicas de la Universidad de Barcelona
Melchior, Lirian

O presente texto aborda a migração de descendentes de japoneses de Londrina que vão trabalhar no Japão na qualidade de trabalhadores não especializados, aproveitando a falta deste tipo de mão-de-obra naquele país. Realizam o fluxo inverso de seus pais e avós que chegaram ao Brasil no início do século com a mesma perspectiva, ou seja, poder retornar ao país e iniciar uma vida com condições melhores junto à seus familiares. Procuramos entender desta forma, o contexto amplo em que as migrações…, The present text approaches the migration of Japanese descendants of Londrina, that will work in Japan. They wiill be no specialized workers, taking advantage of the lack of this labor type in the country. They are accomplishing the inverse flow of their grandparents and parents that arrived to Brazil during the beginning of the 20th century with the same perspective. We tried to understand this way, the wide context in that the migrations are inserted, and what they determine in the social…



O papel do Estado na migração internacional: o exemplo dos dekasseguis, The State in the international migration: the Brazilian "dekasseguis"

Repositorio: RCUB. Revistas Científicas de la Universidad de Barcelona
Ferreira, Ricardo Hirata, Garcia, Liliana Bueno dos Reis

Temos como preocupação saber como tem se comportado os Estados Japão e Brasil perante a atual migração internacional de brasileiros descendentes de japoneses, conhecidos como dekasseguis (1) , que desde o final da década de 1980 tem se dirigido ao Japão na condição de trabalhadores para executar trabalhos "braçais". O Estado brasileiro que no início do século financiou a vinda dos imigrantes japoneses ao seu território, assume agora a posição de expectador dessa migração de…, We have as concern to know as it has been behaving Japanese and Brazilian States before the current international migration of Brazilian descendant of Japanese, known as dekasseguis, that since the lates 1980s have gone to the Japan in workers condition for to execute "hard works".



A Geografia na dissolução das identidades originárias, Geography in the dissolution of the originary identities

Repositorio: RCUB. Revistas Científicas de la Universidad de Barcelona
Martins, Élvio Rodrigues

Posição que procura refletir o fundamento geográfico que representa a dissolução e metamorfoses de identidades tradicionais, dando origem a referências culturais de novo tipo. Procura-se destacar o movimento migratório que tem caracterizado a população centros urbanos, sua inserção numa geografia urbana de extrema dinamicidade. Questiona-se aqui o significado efetivo dos "guetos culturais" como espaços de resistência, bem como da possibilidade da existência efetiva de um fundamento…, This article intend to make evident the diversity of nuances produced by the different types of migratory moviments, comprehending its sujective and objective repercutions for the individuals as well for the formation of places and its geography.



O papel do estrangeiro na formação e transformação da área central e peri-central do Rio de Janeiro, The foreigner's paper in the formation and transformation of the central and peri-central area of Rio de Janeiro

Repositorio: RCUB. Revistas Científicas de la Universidad de Barcelona
Lebigre, Anna Maria Soares

O que chamamos hoje de área central e peri-central do Rio de Janeiro, constituiu, basicamente, toda cidade colonial , tal como aparece nos mapas datados da primeira década do século XIX. Fundada por colonos portugueses, nela identificaremos seus habitantes como o homem do lugar, face ao qual, qualquer outro homem vem a ser o estrangeiro. Tratando-se de uma capital, sede dos regimes políticos instituídos no país: colonial, real, imperial e republicano, a cidade foi objeto dos planos de melhorias…, The central and peri-central area of Rio de Janeiro as we call it today, is basically constituted by the whole colonial city, the way it appears on the maps in the first decade of the XIXth century. We shall identify the inhabitant of the city founded by Portuguese settlers as the man of the place, any other inhabitant being considered as a foreigner. As a capital sheltering successively a colonial, royal, imperial and republican regime, the city undertakes urban projects which modernise it,…



Migração, crescimento econômico e qualidade de vida em Natal/RN, Migration, economic growth and life quality in Natal, Brazil

Repositorio: RCUB. Revistas Científicas de la Universidad de Barcelona
Silva, Maria José Ramos da, Gomes, Rita de Cássia da Conceição

O artigo trata das relações entre as migrações, o crescimento econômico e a qualidade de vida na cidade de Natal, capital do Rio Grande do Norte, Brasil. Destaca-se o papel do turismo como motor do crescimento econômico da cidade na última década., This paper deals with the relationship between the migrations, the economic growth and the life quality in the city of Natal, capital city of the Rio Grande do Norte State. The role of the turistic activity as a economic growth's "motor" in the last ten years is focused.



O processo de metropolização em Fortaleza: uma interpretação pela imigração, The metropolization process in Fortaleza (Brazil): an interpretation by the inmigration

Repositorio: RCUB. Revistas Científicas de la Universidad de Barcelona
Araújo, Ana Maria Matos, Carleial, Adelita Neto

O crescimento de Fortaleza tornou-se visível durante os anos 1970, quando foi constituída oficialmente a Região Metropolitana (RMF) . Entretanto, a criação da RMF é questionada, argumentando que tal região não estaria plenamente constituída. Este ensaio aprofunda esse questionamento, buscando os elementos históricos da organização espacial do território cearense, e destacando a componente migratória dos processos de industrialização e urbanização. Antes das análises empíricas, apresentamos os…, The growth of Fortaleza became visible during the 1970s, when the Metropolitan Area (RMF) have been oficialized. However, the creation of RMF is questioned, arguing that such area would not be fully constituted. This paper analyses this question looking for the historical elements of the spatial organization of the Ceará state territory. We highlighting the migratory component of both industrialization and urbanization processes. Before the empiric analyses, we present the concepts of…



Migração e crescimento urbano: uma reflexão sobre a cidade de Natal, Brasil, Migration and urban growth: a reflexion about the city of Natal, Brazil

Repositorio: RCUB. Revistas Científicas de la Universidad de Barcelona
Silva, Anelino Francisco da

O artigo analisa o processo de migração e crescimento urbano, ocorrido na cidade de Natal - RN, Brasil, no período de 1940 a 2000, sob o enfoque das políticas públicas., This paper analyses the migratory and urban growth process which occured in Natal city (Brazil), from 1940 to 2000, bringing in relation with the government policies.



Migração e crescimento urbano: o Seridó Potiguar em análise, Migration and urban growth: Seridó Potiguar in analysis

Repositorio: RCUB. Revistas Científicas de la Universidad de Barcelona
Dantas, Eugênia Maria, Morais, Ione Rodrigues Diniz

O Seridó Potiguar localiza-se no Semi-árido nordestino, região susceptível a períodos de estiagem, cuja base econômica agrária prevaleceu até os anos de 1970. O estudo das migrações campo-cidade, no interstício 1940/2000 nos coloca frente as evidências de um crescimento urbano neste espaço regional. Este processo foi desencadeado por mudanças circunscritas as relações de trabalho e aos novos signos que a cidade encerra, descortinando-se como espaço de promissão do saber, do trabalho e do lazer.…, Seridó Potiguar is located in the Semi-arid Northeasterner, area subject to periods of drought, whose agrarian economical base prevailed until the years 1970. The study of the migrations country-city, in the interval of 1940/2000 places us front the evidences of an urban growth in this regional space. This process was unchained by changes in the work relationships and to the new signs that the city contains, openning a space of possibilities, of the knowledge, of the work and of the leisure. In…



Migração e trabalho na região metropolitana de são paulo-brasil: uma abordagem mais justa!, Migration and work in the Metropolitan Area of São Paulo, Brasil

Repositorio: RCUB. Revistas Científicas de la Universidad de Barcelona
Cunha, José Marcos Pinto da, Dedecca, Cláudio Salvadori

A Região Metropolitana de São Paulo, no Brasil, sofreu uma série de transformações nas últimas décadas, como a forte interrupção de seu crescimento populacional. Neste estudo pretende-se mostrar que a redução dos fluxos de migração, na dinâmica demográfica regional tem como paralelo a precarização e a instabilidade das condições de trabalho da população e em particular do migrante, que cada vez menos consegue se inserir nos setores mais ativos da economia. As evidências empíricas da Pesquisa…, The São Paulo Metropolitan Area - SPMA - , in Brazil, suffered a series of transformations in the last decade, as the strong interruption of its population growth. In this study we intend to show that the reduction of the flow of migration , in the regional demographic dynamic has as parallel the precariousness and the instability of working conditions of the population and specifically the migrant who less and less can insert itself in the sectors most active of the economy. The evidences…



Migração e mudança social: a influência do migrante do Sertão Nordestino no Norte do Brasil, Abstract: Migration and social change: influence of the migrant of the Sertão region on the north of Brazil

Repositorio: RCUB. Revistas Científicas de la Universidad de Barcelona
Lima, Luiz Cruz, Vale, Ana Lia Farias

Este artigo apresenta o papel da migração como deslocamento da força-de-trabalho da região do semi-árido para abrir fronteiras na região equatorial, tendo que se adaptar a ambiente, físico e cultural, totalmente diferente. O circuito da migração se faz em trajetórias variadas, o que leva o migrante a múltiplas adversidades, na troca de sua vida de agricultor a explorador de minas, a trabalhador urbano ou a ‘cassaco" na construção de estrada. Destaca o papel do migrante cearense, com sua…, This paper shows the role that migration represents in the displacement of the work force situated in the semi-arid to settle on the equatorial region, having to adjust to a physical and social environment totally diverse from the one it came from. The migration circuit is built in different trajectories that lead the migrant to multiple adversities when he changes his way of living as an agricultor to be a mine explorer, or an urban worker, or a "cassaco" (rural worker on road…



A crise do Estado de bem estar e a caracterização de processos territoriais da migração no Brasil, The welfare state crisis and the characterization of the territorial processes of migration in Brazil

Repositorio: RCUB. Revistas Científicas de la Universidad de Barcelona
Menezes, Maria Lucia Pires

Os estudos geográficos partem da base territorial e incluem as diferenças e mudanças para o grupo social, que são acarretadas na passagem de um território a outro. O território é o lugar, espaço físico e social, do domínio dos modos de vida que, ao sofrerem mudanças, estariam prestes a apresentar situações propícias ao deslocamento. Portanto, o objetivo deste trabalho é desenvolver a análise sobre o atual quadro de transição e mudanças estruturais no território brasileiro que estão inseridas no…, Geographic studies are territorially based and include the differences and changes in a social group when it moves from one territory into another. A territory is the place, social and physical space of the lifestyles’ dominion that, as they suffer changes, they would be about to present favorable conditions for the dislocation. Thus, the aim of this work is to develop an analysis about the actual transition frame and structural changes in the Brazilian territory that are inserted in the…



A migração rural no oeste paranaense/Brasil: a trajetória dos "brasiguaios", The migration rural in the west paranaense/Brazil: the trajectory of the "brasiguaios"

Repositorio: RCUB. Revistas Científicas de la Universidad de Barcelona
Zaar, Miriam Hermi

No espaço brasileiro, os movimentos migratórios foram intensos durante a segunda metade do século XX. Identificar os fatores que infuíram neste processo torna-se importante. Neste contexto, este artigo apresenta-se como uma pequena contribuição no intuito de analisar alguns aspectos da migração rural, em especial o caso dos agricultores familiares do sul do Brasil, que após migrarem dentro do País por duas, três ou mais vezes, deram continuidade à sua reprodução enquanto trabalhadores agrícolas…, In the Brazilian space, the migratory moviments were intense during the second half of 20th century. Identify the factors that influenced this process is important. In this context, this paper is a small contribution with objective of to analyze some aspects of rural migration, in special the case of the farmer’s family of the south of Brazil. They migrated inside of country twice, three, or more times, and after continued their reproduction like farmers’s worker, in the Republic of Paraguay.…



Lógicas familiares da mobilidade dos filhos de colonos numa frente pioneira amazônica, Family logics of settlers sons mobility in the Amazonian frontier

Repositorio: RCUB. Revistas Científicas de la Universidad de Barcelona
Arnauld de Sartre, Xavier

Este trabalho tenta entender o avanço e a estabilização da frente pioneira da Amazonia Oriental ao longo da rodovia Transamazonica (Brasil). Parte da observação e da compreensão das migrações dos filhos de colonos na idade de decidir aonde vão morar. Tentamos livrar-nós de representações sedentárias dos movimentos para tomar conta tanto da vontade dos agricultores de sedentarizar-se como da tradição de migração deles. Trata-se de entender as estabilizações e as migrações deles. A partir da…, This paper tries to understand the stabilization and the advance of an Amazonian frontier installed along the Transamazon Highway (Brazil). The emphasis is put on the observation and the understanding of the migrations of the settlers' sons who are old enough to decide where they want to live. It is first tried to do without sedentary representations of family moves to take into account both their stabilization wish and their migration tradition : the objective is to understand the reasons…



Os "indesejáveis" na cidade: as representações do retirante da seca (Natal, 1890-1930), The "undesirables" in the city: images of escapers from drought (Natal, 1890-1930)

Repositorio: RCUB. Revistas Científicas de la Universidad de Barcelona
Ferreira, Angela Lúcia de Araújo, Dantas, George A. F.

As secas têm sido uma constante na história brasileira e, em especial, naqueles estados que formam o chamado "polígono das secas". Por muito tempo, as elites política e econômica, ao evidenciar e dramatizar este fenômeno em seus discursos, transformaram-na na principal causa do processo migratório do interior flagelado para os centros urbanos mais importantes econômica e politicamente. Para além dos estudos dos processos migratórios, interessou-nos sobremaneira discutir as ações e…, Droughts’ phenomenon has been a constant subject on Brazilian history, mainly in the component states of the denominated "polígono das secas" (a vast region scourged constantly by long periods without rain). For a long time, northeastern political and economical elite, by evidencing and dramatizing the phenomenon on its speeches, converted it into the main cause of migratory process, from interior to more important urban centers, whether politically or economically. Beyond studies on…



Democratizou-se a poluição? Um estudo dos riscos tecnológicos e ambientais associados à industrialização em região semi-árida do Brasil, Has pollution been democratized? A study of technological and environmental risks associated with industrialization in a Brazilian semi-arid region

Repositorio: RCUB. Revistas Científicas de la Universidad de Barcelona
Rigotto, Raquel

O caráter global das mudanças ambientais permitiria-nos falar em "democratização da poluição", como postulado por Ulrich Beck e Anthonny Giddens na teoria da sociedade de risco? Em que medida as teorias da modernização reflexiva e da modernização ecológica aplicam-se aos contextos sociais dos países em desenvolvimento? Quais as implicações sócio-ambientais da atual divisão internacional do trabalho? Estas indagações teóricas conformam o pano de fundo para o estudo de aspectos da…, Does the global dimension of environmental changes allows us to talk about "pollution democratization", as proposed by Ulrich Beck and Anthony Giddens in the risk society theory? How do reflexive modernization and ecologic modernization apply to the developing countries context? What are the socio-environmental implications of the current international labor division? These questions are the theoretical framework for a study of some aspects of the sustainability of the presently…



O contributo da educação geográfica na Educação Ambiental. O caso da Geografia no Ensino Secundário, The contribution of the geographical education in the environmental education. The case of the geography in the secondary teaching, La contribución de la educación geográfica en la educación ambiental. El caso de la geografía en la enseñanza secundaria

Repositorio: RCUB. Revistas Científicas de la Universidad de Barcelona
Alberto, Alzira Filipe

Este artigo sintetiza as principais conclusões de uma dissertação de Mestrado, entretanto já publicada pelo Centro de Estudos Geográficos da Faculdade de Letras da Universidade de Lisboa. Se procura entender em que medida o actual ensino da Geografia pode e está, ou não, a contribuir para uma verdadeira educação ambiental. Neste âmbito tentou-se identificar quais as origens da sensibilização e preocupação dos professores de Geografia para as questões ambientais e de que forma isso se reflecte…, This article synthesizes the main conclusions obtained by the author in her dissertation for University degree, partly published by the Geography Study Center of Lisbon University Faculty of Arts. It explains the extent that Geography teaching nowadays can contribute and it is contributing, or it is not, to a real environmental education. In this field it tries to identify which the origin of Geography teachers’ concern and care with regard to environmental questions is and how this are…, Este artículo sintetiza las principales conclusiones obtenidas por la autora en su Tesis de Mestrado, que ha sido publicada parcialmente por el Centro de Estudios Geográficos de la Facultad de Letras de la Universidad de Lisboa. Se procura explicar en que medida la actual enseñanza de Geografía puede y está, o no, contribuyendo en una verdadera educación ambiental. En este ámbito se intentó identificar cuáles son los orígenes de la sensibilización y preocupación de los profesores de Geografía…



Por uma Geografia do Trabalho! (Reflexões Preliminares), For a Geography of the work! (A Preliminary Reflections)

Repositorio: RCUB. Revistas Científicas de la Universidad de Barcelona
Thomaz Júnior, Antonio

Ontologicamente prisioneiro da sociedade, o trabalho, em todas as suas dimensões, é a base fundante do auto- desenvolvimento da vida material e espiritual. A Geografia do Trabalho se põe em cena, para responder as perguntas em relação a realidade. Dessa forma, se não existe diferença em relação ao objeto, é na ação do sujeito que as atenções se voltam. Isto é, em sua expressão geográfica o trabalho pode ser entendido tanto em nível da relação metabólica homem-meio, quanto na dimensão da…, Ontologically prisoner of the society, the work, in all its dimensions, is the founding base of the auto-development of the material and spiritual life. The Geography of the Work puts itself in scene, to answer the questions regarding the reality. Thus, if there is no difference relating the object, it is in the action of the subject that the attentions turned to. That is, in its geographical expression the work can be understood either at the level of the metabolic relationship men-environment…



O trabalho de arte e a arte do trabalho, The work of the art and the art of the work

Repositorio: RCUB. Revistas Científicas de la Universidad de Barcelona
Reis, Ronaldo Rosas

Dentre as muitas tarefas urgentes colocadas hoje para a escola está o desafio de serem superadas as visões reducionistas e preconcebidas sobre a arte, bem como a de conferir ao trabalho de arte um estatuto a altura da sua importância no mundo contemporâneo. A hipótese de que, em toda parte, existe um enorme descompasso entre a produção teórica e o acesso dos professores a essa produção é o ponto de partida da nossa comunicação que se propõe a abordar o trabalho de arte no contexto histórico dos…, Among many urgent task that the school has to face nowadays, there is the challenge to overcome the preconceived way students view art. Also important is to give the work of art a status according to its importance in present day world. Assuming that there is everywhere an immense gap between the academic written work and teachers that could profit it, we have chosen that particular issue as the starting point of our communication our approach is that of viewing the work of art in the…



A nova geografia da natureza: dos valores afetivos e simbólicos à universalização dos valores técnicos, Nature’s new geography: from affective and symbolical values to the universalization of technical values

Repositorio: RCUB. Revistas Científicas de la Universidad de Barcelona
Bauab, Fabrício Pedroso

A transição interpretativa e de utilização da natureza efetuada pelo advento da ciência moderna bem como a possibilidade, gerada no movimento de consolidação dessa, de suplantação dos antigos mitos surgida pela negação das transposições do sujeito para o mundo natural, buscada por Galileu e Francis Bacon em Demócrito, que possibilitou a apreensão e reprodução dos ritmos da natureza nas máquinas, nas técnicas, que, atualmente, habitam o corpo do mundo, intencionalizando-o no sentido de (re…, The interpretative and nature’s utilization transitions effected by the approach of the modern science and the possibility of supplantation of old myths introduced by the negative of the subject’s transposition to the natural world, searched for Galile and Francis Bacon in Democrito, which enabled nature’s rhythm’s seizure and reproduction in machines and techniques, which, nowadays, live in the world’s body, intenting the capital (re)production. With all this, in this process of searching the…



Trabalho e Território: as missões católicas no interior do estado do Amazonas – Brasil, Work and territory: the catholic missionary action in the Amazon State (Brazil)

Repositorio: RCUB. Revistas Científicas de la Universidad de Barcelona
Menezes, Maria Lucia Pires

Em geral o trabalho missionário é reduzido a compreensão da catequese indígena. Neste estudo constatar-se-á que as missões chegadas ao Brasil no início do século XX estabeleceram práticas de atuação que tinham como base a sede municipal, através inicialmente da instalação das Prefeituras Apostólicas, base territorial para o advento de prelazias e dioceses. A ação missionária se desenvolve na cidade tendo como principais objetivos, além da catequese indígena, a evangelização e a educação para o…, The missionary work, generally, is reduced to the understanding of the indigenous catechises. It will be verified in this study that the missions, which came to Brazil in the beginning of the 20th century, established courses of action that had the municipal seat as base, primarily through the installation of Apostolic Offices, which were the territorial base for dioceses and prelatures advent. The missionary action was developed in the city and had as main purpose, beside the indigenous…



Relação homem/natureza no modo de produção capitalista, Relationship "homem/natureza" in the way of capitalist production

Repositorio: RCUB. Revistas Científicas de la Universidad de Barcelona
Oliveira, Ana Maria Soares de

Ao longo da História a natureza tem sido concebida sob diversos pontos de vista. Desde o dualismo inerente a Kant, cristalizado na ideologia burguesa de natureza, à concepção de natureza como unidade diferenciada, cujo trabalho humano coloca-se no centro da relação homem-natureza em Marx. A forma como a natureza tem sido produzida nos instiga a nos pautar em fundamentos filosóficos para podermos discutir o desenvolvimento do capitalismo. A idéia de produção da natureza desafia a separação que…, Along the History the nature has been conceived under several point of view. From the inherent dualism Kant, crystallized in the bourgeois ideology of nature, to the nature conception as differentiated unit, whose work human is placed in the center of the relationship man-nature in Marx. The form as the nature has been produced us it instigates the in the pautar in philosophical foundations for we could discuss the development of the capitalism. The idea of production of the nature challenges…



O papel da mulher na luta pela terra. uma questão de gênero e/ou classe?, The woman's role in the conflict for the land. A subject of Gender and/or class?

Repositorio: RCUB. Revistas Científicas de la Universidad de Barcelona
Valenciano, Renata Cristiane, Thomaz Júnior, Antonio

Pretendemos neste projeto de pesquisa, compreender a inserção e ação da mulher na luta pela terra, e priorizar a especificidade do embate existente entre as três dimensões que a mulher internaliza: enquanto provedora da força de trabalho e da família. Enquanto trabalhadora, no cotidiano da lavra, e na militância política. Mais especificamente põe-se a apreender as manifestações específicas que as mulheres estão apresentando, no raio organizativo do MST, através dos Coletivos de Gênero, das…, This research project aims to understand the insertion and the action of the woman in the dispute for the land. We prioritize the specificity of the existent collision among the three dimensions that the woman internalize: while supplying of the manpower and of the family; while worker, in the plowing's daily; and in the political militancy. More specifically she begins to apprehend the specific manifestations that the women are presenting, in the sphere of organization of MST, through the…



Trabalhadoras rurais e luta pela terra: interlocução entre gênero, trabalho e território, Rural workers women and Land Struggle: Linking gender, work and territory

Repositorio: RCUB. Revistas Científicas de la Universidad de Barcelona
Garcia, Maria Franco, Thomaz Júnior, Antonio

A construção de relações de gênero nos territórios de luta pela terra (assentamentos e acampamentos), dos trabalhadores e trabalhadoras rurais no Brasil, só pode ser compreendida a partir da processualidade social que os define. As funções sociais das trabalhadoras acampadas mudam uma vez que se transformam em assentadas, o que repercute diretamente na redução do seu espaço político e social. A preocupação que permeia esta interlocução radica na necessidade de desvendar processos estruturais e…, The construction of relations of gender inside Land Struggle territories (establishments and camps), of Brazilian Rural Workers Without Land, it can only be understood starting from the social process that defines them. The camped workers' social functions change once they become to have seated, what directly rebounds in the reduction of their political and social space. The principal concern under discussion takes roots in the need of unmasking structural and local processes of social and…



O migrante sob a dominação do capital. Opressão e impactos sociais. (Ensaiando a reflexão), The migrant on the capital dominance. Opression and social impacts

Repositorio: RCUB. Revistas Científicas de la Universidad de Barcelona
Silva, William Ribeiro da

O presente trabalho trata-se de um ensaio reflexivo ausente de discussão empírica, em que se questiona conceitualmente as bases que alicerçam o modo de produção capitalista, através das modificações tecnológicas e nas estruturas de exploração do trabalho e seus conseqüentes reflexos nos processos migratórios (1). Num momento histórico em que não existe mais a mesma necessidade de exploração da mão-de-obra, como ficam os fluxos migratórios? Para onde iriam? Tendem a diminuir? A acabar? O…, The present work is a rehearsal reflexive absentee of empiric discussion, in that conceptual is questioned the bases that secure the way of capitalist production, through the technological modifications and in the structures of exploration of the work and its consequent reflexes in the migratory processes. In a historical moment in what it doesn't exist more the same need of exploration of the labor, as they are the migratory flows? Where they would go? Do they tend to decrease? To end?…



Las mujeres camelôs. Una relación entre lugar, trabajo y hogar, The camelôs women. A relation between place, work and home

Repositorio: RCUB. Revistas Científicas de la Universidad de Barcelona
Silva, Susana Veleda da

La participación de las mujeres en el mercado informal, como trabajadoras en el comercio callejero en el sur de Brasil, se estudia en esta comunicación, a través de la interconexión entre el trabajo productivo y reproductivo, por lo tanto, a través de los estudios del género y, también, desde la perspectiva del la relación lugar y trabajo, es decir, el trabajo en el espacio público., The present article deals with the women`s participation as workers in the informal market like a street vendors en el sur de Brazil. This participation is studied through the interconnection between the productive and reproductive work, consequently through the gender studies and also from the perspective of the relation between place and work, in the other words, work in the public space.



Informalidade e precarização do trabalho: uma contribuição à geografia do trabalho, Informal economy and the increasing precarious employment: a contribution to the geography of the world of the work

Repositorio: RCUB. Revistas Científicas de la Universidad de Barcelona
Gonçalves, Marcelino Andrade

A informalidade da economia e do trabalho é um assunto amplamente abordado e estudado por várias áreas das ciências sociais. E também tem sido diversas as formas de abordagem metodológica e conceitual para a compreensão desse fenômeno. Não havendo, pois, sobre o tema uma definição conceitual que seja consensual, o que o torna campo de amplos debates. Com a reestruturação produtiva do capital em curso, que tem afetado quantitativa e qualitativamente a exploração do trabalho no processo produtivo…, The informality of the economy and the work is a subject widely boarded and studied by some areas of social sciences. There are differents approaching methodological and conceptual for understanding of the phenomenon . There isn’t consensual definition so that this question has become itself in profitable debate field. With the capitalist productive reorganization in course, that has affected quantitatively and qualitatively the scanning of the work in the productive process, over all…



As mudanças no mercado de trabalho e o desemprego em Presidente Prudente/SP – Brasil, The changes in the work market and the unemployment in Presidente Prudente/SP–Brazil

Repositorio: RCUB. Revistas Científicas de la Universidad de Barcelona
Gomes, Maria Terezinha Serafim

Nas últimas décadas, as mudanças estruturais e tecnológicas, produtivas e organizacionais vêm refletindo no mundo do trabalho. No presente trabalho, propusemos um estudo do mercado de trabalho e do desemprego. Seu objetivo principal foi verificar como o mercado de trabalho está estruturado, como suas transformações e o desemprego se manifestam numa cidade média. Buscamos compreender as mudanças estruturais do capitalismo, dentre as quais a globalização, políticas neoliberais e a Terceira…, In the last decades, the changes structural, technological, productive and organizacionais they come reflecting in the world of the work. In the present work, we proposed a study of the work market and the unemployment. Its main objective was to verify as the work market is structuralized, as its changes and the unemployment if they reveal in an average city. We search to understand the structural changes of the capitalism, amongst which the globalization, neoliberal politics and the Third…



O mercado da reciclagem de papel no municipio de São Paulo, Brasil, Paper recycling market and job generation in the brazilian state of São Paulo, Brazil

Repositorio: RCUB. Revistas Científicas de la Universidad de Barcelona
Ziglio, Luciana

O mercado de reciclagem de papel no Brasil possui uma estrutura bem definida e de muitos anos de atuação. O comércio de reciclagem deste resíduo já ocorre desde a formação das grandes indústrias papeleiras que aproveitam os papéis gerados nas sobras de linha de produção incorporando-os novamente ao sistema. Descrevê-lo, no município de São Paulo, apontando seus atores, limites, fluxos e abrangências será o propósito desta comunicação., The Brazilian paper recycling market possesses a well defined structure and has been in existence for a long time. The recycling business waste of this since the start of great paper mills that reuse the papers in the leftovers of production bringing them back to the system. The aim of our paper is to describle this activity pointing out its main participants, limitations, flows and scope.



Trabalho e excedente econômico: remanescentes de quilombos no Brasil, Work and economic overflow: the Quilombos in the Brazil

Repositorio: RCUB. Revistas Científicas de la Universidad de Barcelona
Carril, Lourdes F. B.

A partir da década de cinqüenta, com a intensificação do processo de modernização da economia brasileira, vários projetos foram pensados para expandir o capitalismo brasileiro. Esses projetos alcançaram as terras de quilombos que, por mais de um século, vivenciam o uso comum dos recursos naturais e das terras, desde a escravidão. Os quilombos surgiram das lutas anti-escravistas e hoje lutam para o reconhecimento jurídico de seus direitos através do Artigo 68 da Constituição Brasileira. Como…, Begining in the 50s with the increase of the modernization process in the Brazilian Economy, several projects were created to expand the Brazilian Capitalism. These projects reached the Quilombos lands, which for more than of century experience the common use of natural resources and the land itself since Slavery times. The Quilombos originated from the fights against slavery and nowadays they still strugle for the recognition of their rights through chapter 68 of the Brazilian Constitution. As…