Skip to main content

VOCES, ESPACIOS Y REPRESENTACIONES FEMENINAS EN LA LIRICA GALLEGO-PORTUGUESA

PID2019-108910GB-C22

•
Funding agency name Agencia Estatal de Investigación
Funding agency acronym AEI
Program Programa Estatal de I+D+i Orientado a los Retos de la Sociedad
Call Proyectos de I+D+i (Generación de Conocimiento y Retos Investigación)
Call year 2019
State Plan 2017-2020 Plan Estatal de Investigación Científica y Técnica y de Innovación
Beneficiary centre UNIVERSIDADE DE SANTIAGO DE COMPOSTELA

Resultados relacionados

Resultados totales (Incluyendo duplicados): 7
Encontrada(s) 1 página(s)

Minerva. Repositorio Institucional de la Universidad de Santiago de Compostela
Publication Artículo científico (JournalArticle)

Didática interdisciplinar e mapeamento da poesia medieval em Santiago de Compostela, Interdisciplinar didactics and medieval poetry mapping in Santiago de Compostela, Didáctica interdisciplinar mapeando la poesia medieval en Santiago de Compostela

  • Morán Cabanas, Maria Isabel
Analisamos aqui os passos da elaboração de um roteiro da poesia galego-portuguesa, ligado diretamente a pesquisas de caráter histórico-cultural que vimos desenvolvendo há já alguns anos e que visam principalmente pôr de manifesto as relações entre o trovadorismo e a cidade de Santiago de Compostela como centro religioso, político e cultural de extraordinária relevância ao longo dos séculos XII, XIII e XIV. Passaremos aqui em revista as experiências da sua utilização como ferramenta e estratégia didática sob uma perspectiva interdisciplinar aplicável em diferentes níveis de ensino e, em geral, em práticas culturais (ou turístico-culturais) associadas a uma valorização efectiva do patrimônio imaterial e material. O nosso projeto, que partiu da consideração de três elementos essenciais (textos, imagens e sons) e da inserção rigorosa dos mesmos no seu âmbito de produção, culminou no lançamento de um novo recurso digital e interativo: o website roteiroliricamedieval.gal.
Minerva. Repositorio Institucional de la Universidad de Santiago de Compostela
Publication Artículo científico (JournalArticle)

Sou neta de D. Dinis: leitura e interpretação da voz feminina das cantigas medievais na obra de Natália Correia, Sou neta de D. Dinis (I'm D. Dinis' granddaughter): Reading and Interpreting of the Female Voice of Medieval Songs in the Work of Natália Correia, Sou neta de D. Dinis (Soy nieta de D. Dinis): lectura e interpretación de la voz femenina de las cantigas medievales en la obra de Natalia Correa

  • Morán Cabanas, Maria Isabel
Foi nos finais da década de 60 e inícios da seguinte que Natália Correia iniciou um empenhado e ousado programa de divulgação da lírica galego-portuguesa, cujas linhas e estratégias são identificadas e analisadas no presente estudo. Para além da elaboração de antologias de poesia medieval (com propostas de versões atualizadas e introduções que focam sobretudo as representações da mulher sob um prisma ginecocrático), destaca-se a inclusão de cantigas noutras compilações que dedicou a diferentes períodos, sempre com vistas a mostrar continuidades e rupturas com os primórdios da literatura em língua vernácula. Dessa campanha fizeram parte também as dedicatórias rimadas e epígrafes de versos dos Cancioneiros em diversas obras da sua autoria e, naturalmente, a prática neotrovadoresca, cujo ensaio culminou nas Cantigas de amigo (1990). Aliás, tal zelo projetou-se nas gravações das suas próprias declamações com célebres poetas e cantores (entre eles, Amália Rodrigues ou Vinicius de Moraes).
Minerva. Repositorio Institucional de la Universidad de Santiago de Compostela
Publication Artículo científico (JournalArticle)

A propósito de momo e corpo carnavalesco: de Joan Baveca e a sátira galego-portuguesa ao Cancioneiro Geral, A propósito de momo y cuerpo carnavalesco: de Joan Baneva y la sátira gallego-portuguesa al Cancioneiro Geral, Some reflections on momo and the carnavalesque body: from Joan de Baveca and the Galician-Portuguese satire to the Cancioneiro Geral

  • Morán Cabanas, Maria Isabel
En una cantiga de Joan Baveca a Pero d´Ambroa –ambos integrados en el “cancioneiro de jograis galegos”– se registra la única ocurrencia de momo en el corpus trovadoresco gallego-portugués. Hasta hoy, tal detalle no ha sido objeto de atención de los investigadores, que se limitaron prácticamente a reiterar la indicación de Rodrigues Lapa sobre su valor en un registro coloquial y en sentido figurado en su edición de Cantigas d’escarnho e de mal dizer (1965). Nuestro objetivo es formular una serie de reflexiones acerca de tal vocablo por varias vías: 1. análisis de hipóteses sobre su origen; 2. revisión de documentación coetánea a las cantigas y de textos literarios posteriores, concretamente los del Cancioneiro Geral que aluden a la representación de momos cortesanos; 3. cotejo de expresiones que vinculan risa y cuerpo bajo el prisma de la carnavalización. Así, ciertas isotopías literarias al servicio del humor, la historia de la (pre)teatralidad y la propuesta de una nueva entrada en el repertorio lexicográfico gallego-portugués son puntos nucleares de nuestro estudio.
Minerva. Repositorio Institucional de la Universidad de Santiago de Compostela
Publication Artículo científico (JournalArticle)

A peregrinación feminina a través das cantigas, Women's pilgrimage through the cantigas, La peregrinación femenina a través de las cantigas

  • Corral Díaz, Esther
Neste traballo analizarase o fenómeno da peregrinación na lírica profana galego-portuguesa asociado á participación feminina. Os estudos publicados ata o momento fixáronse en parcelas de ambos ámbitos sen proxectar a visión no seu conxunto. O exame atento do variado repertorio dos cancioneiros cos diferentes xéneros e modalidades proporcionará unha perspectiva multidisciplinar de dous puntos de vista contrapostos sobre esta viaxe que suscita a súa fascinación literaria: unha peregrinación local (sempre de mulleres) centrada en viaxes a santuarios máis ou menos próximos –ou incluso a lugares emblemáticos como Compostela–, enmarcada nun contexto lírico no que o amor é o elemento esencial, e unha peregrinación a ultramar na que o sentimento do amor é substituído polos recursos propios da sátira, como a crítica mordaz, a ironía e o equívoco. O diferente carácter poético das composicións (de rexistro amoroso ou satírico) marcará un achegamento singular a tipoloxías antitéticas de figuras femininas que experimentaron unha viaxe sempre imaxinaria e que é relatada a través de discursos textuais suxeitos ás convencións marcadas pola tradición trobadoresca. Nas cantigas obsérvase un claro predominio do ambiente de romaría sobre outro tipo de peregrinación
Minerva. Repositorio Institucional de la Universidad de Santiago de Compostela
Publication Artículo científico (JournalArticle)

Imagética feminina e amor de ouvido no Cancioneiro Geral: o caso de Sá de Miranda, Female Imagery and Love by Reputation in the Cancioneiro Geral: The Case of Sá de Miranda

  • Morán Cabanas, Maria Isabel
Embora não tenha sido até agora objeto de atenção e a sua presença seja mesmo excecional, o chamado amor de ouvido (de oídas, na tradição crítica castelhana) aparece no Cancioneiro Geral, tal como acontece nos cancioneiros manuscritos galego-portugueses, em que certos trovadores (por exemplo, Pero Viviáez), dirigem as suas declarações sentimentais a senhoras não vistas, mas das quais ouviram falar. Sob uma perspetiva histórica, comparatista e intertextual, analisamos a procedência e a projeção do topos nos versos de Sá de Miranda recolhidos por Garcia de Resende. Na verdade, na coletânea lusa, onde também sobressai uma composição de Gregório Afonso à fama como causa de idealização da dama (ainda) não contemplada com os olhos, este adquire uma especial importância sobretudo por dois motivos. Um deles é a sua ligação com outro núcleo temático à volta do qual gira toda a produção do poeta do Neiva: o desdobramento da personalidade que amiúde provoca a dama ingrata e traidora, causando grande aflição no sujeito lírico e tornando-o mesmo inimigo de si próprio, sobretudo nos trilhos de Jorge Manrique. O outro é a sua inserção em duas esparsas em que, de modo análogo às cantigas de amor trovadorescas, se sublinha a falta de correspondência entre o ouvir que causou a paixão e o ver, mas num quadro imagético novo, o qual será retomado e amplificado com mais elementos plenamente renascentistas noutra composição mirandina alheia ao Cancioneiro Geral. Nele destacam-se alusões tanto a traços congénitos da fisiologia humana (a surdo-mudez), quanto a figuras que remetem para o bestiário e a Bíblia (a sereia e a serpente), sobre cujos valores semânticos e simbólicos refletimos à luz do universo mítico, social e literário da época.
Minerva. Repositorio Institucional de la Universidad de Santiago de Compostela
Publication Artículo científico (JournalArticle)

Las calzas de Sevilla y la rivalidad luso-castellana acerca de la moda en el Cancioneiro Geral, Les chausses de Séville et la rivalité luso-castillane sur la mode dans le Cancioneiro Geral

  • Morán Cabanas, Maria Isabel
Este artículo aborda la serie del Cancioneiro Geral que reúne las burlas suscitadas por un traje sevillano durante las fiestas celebradas con ocasión del juramento de Isabel, esposa del rey portugués D. Manuel, como heredera de las coronas de Castilla y Aragón (Zaragoza, 1498). Analizamos los valores que adquiere allí la moda como motivo de duelo poético, medio de afirmación social e identidad sexual y objeto de rivalidad luso-castellana
Minerva. Repositorio Institucional de la Universidad de Santiago de Compostela
Publication Artículo científico (JournalArticle)

Las confidentes en la cantiga de amigo: 'irmana' en el contexto de la chanson de femme peninsular

  • Corral Díaz, Esther
El estudio examina la función de las figuras femeninas que acompañan a la voz principal en la cantiga de amigo gallego-portuguesa, centrándose en la “irmana” como confidente y contrapunto afectivo de la protagonista. A través de la comparación con otras tradiciones europeas de la’ chanson de femme’ (lírica d’ oïl, poesía alemana de voz femenina y lírica andalusí) se demuestra que la poética peninsular se distingue por su pluralidad de interlocutoras (madre, amiga, hermana), frente a la uniformidad de las demás tradiciones, donde la madre asume casi siempre un papel único de oposición. Esta variedad dota a la cantiga de amigo de una estructura dialógica más compleja y expresiva, que amplía la representación de la interioridad y las emociones femeninas. En la tradición ibérica (tanto gallego-portuguesa como andalusí) destaca además la presencia singular de la “irmana” como interlocutora, un rasgo excepcional dentro del panorama europeo medieval, que sugiere posibles vínculos entre las 'carjas' y las cantigas de amigo en la configuración de una voz lírica femenina compartida.