Pasar al contenido principal

Resultados relacionados

Resultados totales (Incluyendo duplicados): 5
Encontrada(s) 1 página(s)

Minerva. Repositorio Institucional de la Universidad de Santiago de Compostela
Publicación Artículo científico (JournalArticle)

La escuela libre de verano como proyecto artístico experimental del laboratorio de formas de Sargadelos. Transgresiones pedagógicas para la contemporaneidad., The escuela libre de verano as an experimental artistic project of the laboratorio de formas de Sargadelos. Pedagogical transgressions for contemporaneity.

  • Mesías Lema, José María
  • Lorenzo Otero, Juan Luis
  • Álvarez Barrio, Carla
  • Calviño Santos, Guillermo Francisco
Se trata de analizar la Escuela Libre de Sargadelos como proyecto experimental del ámbito artísticoeducativo que se desarrolló, conjuntamente, entre el Departamento de Tecnología y el de Comunicacióndel Laboratorio de Formas. Este análisis se realiza a través del archivo documental que hemos recopilado: los informes que relatan las experiencias de la escuela libre en el período 1972-1995, fotografías y parte de los fondos de Isaac Díaz Pardo custodiados en la Cidade da Cultura (Santiago de Compostela). Los informes de los Encuentros Estivales, bajo el nombre de Cuadernos del Seminario de Estudios Cerámicos de Sargadelos (en adelante SEC Sargadelos) constituyen, hoy en día, documentos de gran valor investigador que dan cuenta de la evolución del tiempo, describiendo las influencias teóricas y las propuestas artísticas y educativas desarrolladas. Si bien es cierto que existen múltiples estudios científicos sobre la actividad artística, cultural e industrial de Sargadelos, apenas se ha estudiado en profundidad la parte pedagógica e innovadora de la Escuela Libre. Estos encuentros constituyen una escuela experimental contemporánea como proyecto transgresor de los procesos de enseñanza y aprendizaje. El objetivo de esta investigación es recuperar todos los informes y analizarlos tanto en su contenido conceptual como visual, cuya hipótesis de partida: ¿es posible conceptualizar las experiencias de la Escuela Libre como proyecto pedagógico experimental, único en el mundo, siendo un referente internacional para una educación artística de calidad hoy en día?
RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Publicación Artículo científico (JournalArticle)

Still Life and Human Rights in Early Childhood: An Arts-based Study on the Passage of Time and the Relationship Between Life and Death

  • Mesías Lema, José María
  • Álvarez-Barrio, Carla
  • López-Portas, Mónica
[Abstract] This article reports on an Arts-based Educational Research (ABER) study about how the passage of time is perceived in young children’s minds and its relationship to issues of life and death, through a slow pedagogy approach. The study was conducted at a country preschool and involved children aged 3 to 6 years (N = 24). The research used still life and other artistic practices to make abstract concepts such as change and transformation visible and tangible for the children. The aim of these arts-based activities was to open up spaces for respectful, adapted dialogue among the children regarding their concerns about the passage of time and death, in keeping with their human rights. The methodology is based on four concepts taken from contemporary artistic practice: visual data in the form of photography and drawing; collective artistic creation resulting in a piece of video art; analysis of the children’s perception of death through personal narratives; and photographic documentation of the pedagogical activities involved. The results showed an evolution over the course of the study among each age and developmental cohort of children in their ideas about the passage of time towards a more precise, nuanced understanding of the concept. The findings demonstrate the effectiveness of slow, contemporary arts-based pedagogy as a way of addressing complex and sensitive issues and ensuring opportunities to talk about death as a fundamental human right., This work is also supported by Funding for the Consolidation and Structuring of Competitive Research Units GPC 2024 towards the ARTE-FACTO Group (G000796) with code ED431B 2024/7 and the Spanish Ministry of Science, Innovation and Universities [FPU22/03696] grant programme for university teacher training (2022) under the State Plan for Scientific and Technical Research and Innovation (PEICTI) 2021–2023., Ministerio de Ciencia, Innovación y Universidades; FPU22/03696
RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Publicación Artículo científico (JournalArticle)

Bands of Activist Poetry: Visual Kindness cards Based on Children’s Rights Thinking

  • Mesías Lema, José María
  • Álvarez-Barrio, Carla
  • Eiriz, Sabela
[Abstract] This article reports on a plurilingual arts-based pedagogy project entitled Bands of Activist Poetry, carried out by primary school students (N = 100) in collaboration with contemporary artists. Designed as an artivist action, the pedagogy focuses on the defence of human rights and the rights of children. The project is based on the ethical and aesthetical principles of the Bands of Mercy movement, founded in 1875, and on poetic expression in Galician, a historically oppressed language. The aim of the research is to increase social impact and engagement for the promotion of people power and cultural uniqueness., [Resumen] Este artículo presenta un proyecto plurilingüe de pedagogía basada en las artes titulado Bands of Activist Poetry, llevado a cabo con alumnado de educación primaria (N = 100) en colaboración con artistas contemporáneos. Planteado como una acción artivista, el proyecto pedagógico se centra en la defensa de los derechos humanos y de la infancia. Se fundamenta en los principios éticos y estéticos del movimiento Bands of Mercy, fundado en 1875, y en la expresión poética en gallego, lengua históricamente oprimida. El objetivo de la investigación es aumentar el impacto social y participativo, para empoderar a las personas y defender sus singularidades culturales., This work is also supported by GPC 2024 Consolidation and Structuring of Competitive Research Units funding by the Regional Government of Galicia for the ARTE-FACTO Group (G000796) (code: ED431B 2024/7) as well as by a predoctoral fellowship from the Spanish Ministry of Science and Innovation (FPU Programme for University Teacher Training, code: FPU22/03696) under the State Plan for Scientific and Technical Research and Innovation (PEICTI) 2021–2023., Xunta de Galicia; ED431B 2024/7, Ministerio de Ciencia e Innovación; FPU22/03696
RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Publicación Artículo científico (JournalArticle)

Boniteza's Arts Chair, Pedagogical Curatorial Practices with Contemporary Artists as Arts-Based Educational Research

  • Mesías Lema, José María
[Abstract] This article puts forward a new methodology in artistic education. It is based on scientific utopia as it aims for the implementation in schools of the cátedras de la Boniteza (the Boniteza's Art Chair), where an inhabiting artist changes the institution from within through the development of quality art projects. The process of pedagogical investigation in the arts materialises in pedagogical curatorial practices. These are socially engaged actions that ground the theoretical artistic findings. Thanks to the DERARTI research project, the Boniteza project has been successfully carried out in four rural schools in Galicia (Spain). The results of these experiences are collected and displayed in the exhibition ‘La táctica del colibri’ (The Hummingbird's Tactics), whose spaces are built to resemble a cabinet of curiosities that visitors can explore. All the ‘cabinets’ are interconnected, but each one is dedicated to one of the four Boniteza's Art chair projects, its developing processes and results., The publication was also supported by funding from the Xunta de Galicia within the program of aid to competitive research units in Galicia, through the project Consolidación e Estructuración de Unidades de Investigación Competitivas 2024 GPC-ARTE-FACTO (G000796), with code ED431B 2027/07., Xunta de Galicia; ED431B 2027/07
RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Publicación Tesis doctoral (DoctoralThesis)

Procesos Creativos desde Terapia Ocupacional: posibilitando otras formas de (r)existir en situaciones de exclusión y desigualdad

  • Dacuña-Vázquez, Inés
[Resumen]Introducción: Aunque silenciadas en los discursos hegemónicos, las artes han atravesado la historia de la Terapia Ocupacional desde sus orígenes, ligadas a prácticas de cuidado, transformación y justicia social. Sin embargo, su despliegue en contextos de desigualdad y exclusión continúa siendo escaso y poco explorado. Esta investigación se sitúa en esa fisura, investigando procesos creativos impulsados y llevados a cabo desde el Laboratorio AHTO de la Universidade Federal de São Carlos —Brasil— y entramados con la trayectoria cultural y epistemológica de la investigadora como terapeuta ocupacional en el Estado español. Objetivo: Comprender cómo se desarrollan procesos creativos desde la Terapia Ocupacional en situaciones de desigualdad y exclusión social. Metodología: Se construyó un diseño metodológico ad hoc, de carácter cualitativo, constructivista-hermenéutico, articulado en cuatro estrategias metodológicas complementarias: scoping review, etnografía visual de la historia de la disciplina, un análisis documental y de archivo de los proyectos creativos desarrollados por el Laboratorio AHTO y un estudio de campo en territorio brasileño. Este último se realizó a partir de dos perfiles de informantes: por un lado, profesionales —terapeutas ocupacionales y una artista implicada en los proyectos—; por otro, personas participantes de dichas experiencias. Se utilizaron distintas estrategias de producción de datos: entrevistas individuales y grupo focal con las profesionales, entrevistas individuales con las personas participantes, observación mixta —participante y no participante— con los dos perfiles de informantes y producciones creativas realizadas por las profesionales al finalizar las entrevistas. En total, participaron siete terapeutas ocupacionales, una artista colaboradora y cuatro personas involucradas en los proyectos creativos impulsados por el laboratorio. Resultados:Los hallazgos evidencian que, en escenarios de desigualdad y exclusión, los procesos creativos impulsados desde la Terapia Ocupacional —conectados con sus raíces artístico-creativas y su historicidad como disciplina surgida al calor de movimientos artísticos, sociales y comunitarios— resignifican rutinas, vínculos y territorios. La práctica de la TO, cuando recupera y actualiza este fundamento creativo, valida existencias, visibiliza cuerpos y dolores silenciados y reconoce su plena humanidad. Al mismo tiempo, se facilita la expresión de la propia voz, la reconstrucción identitaria y el tejido de redes de apoyo que sostienen la participación social y comunitaria. Siempre que estos procesos se acompañan con escucha, flexibilidad, legitimación de la diferencia y una experticia profesional situada en la comprensión profunda de lo creativo, estas prácticas devienen motor de agencia y transformación, impactando de forma tangible en las trayectorias individuales y en la cohesión colectiva. Así, la Terapia Ocupacional se reafirma como disciplina que, desde sus orígenes artísticos, promueve el hacer creativo como herramienta de resistencia, inclusión y producción de vida. Discusión y conclusiones: Los procesos creativos, cuando se enraízan en compromisos ético-estético-políticos, se configuran como motor de transformación subjetiva, profesional y social. La investigación ofrece aportes teóricos al recuperar el carácter creativo, indisciplinado y situado de la Terapia Ocupacional; metodológicos, al desplegar una forma de investigación encarnada, sensible y plural; y prácticos, al visibilizar formas de acompañar desde el arte y la comunidad. Se proponen, además, futuras líneas de investigación y acción comprometidas con otras formas de habitar la disciplina., [Resumo] Introdución: Aínda que silenciadas nos discursos hexemónicos, as artes teñen atravesado a historia da Terapia Ocupacional desde as súas orixes, vencelladas a prácticas de coidado, transformación e xustiza social. Porén, o seu despregue en contextos de desigualdade e exclusión continúa a ser escaso e pouco explorado. Esta investigación sitúase nesa fenda, indagando procesos creativos impulsados e desenvolvidos desde o Laboratorio AHTO da Universidade Federal de São Carlos —Brasil— e entretecidos coa traxectoria cultural e epistemolóxica da investigadora como terapeuta ocupacional no Estado español. Obxectivo: Comprender como se desenvolven procesos creativos desde a Terapia Ocupacional en situacións de desigualdade e exclusión social. Metodoloxía: Construíuse un deseño metodolóxico ad hoc, de carácter cualitativo, construtivistahermenéutico, articulado en catro estratexias metodolóxicas complementarias: scoping review, etnografía visual da história da disciplina, análise documental e de arquivo dos proxectos creativos desenvolvidos polo Laboratorio AHTO, e un estudo de campo cualitativo no territorio. Este último realizouse a partir de dous perfís de informantes: por unha banda, profesionais —terapeutas ocupacionais e unha artista implicada nos proxectos—; por outra, persoas participantes das ditas experiencias. Utilizáronse distintas estratexias de produción de datos: entrevistas individuais e grupo focal coas profesionais, entrevistas individuais coas persoas participantes, observación mixta —participante e non participante— e producións creativas realizadas polas profesionais ao remate das entrevistas. Participaron sete terapeutas ocupacionais, unha artista colaboradora e catro persoas involucradas nos proxectos creativos impulsados polo laboratorio. Resultados: Os achados evidencian que,en escenarios de desigualdade e exclusión, os procesos creativos impulsados desde a Terapia Ocupacional —conectados coas súas raíces artístico- creativas e coa súa historicidade como disciplina xurdida ao abeiro de movementos artísticos, sociais e comunitarios— resignifican rutinas, vínculos e territorios. A práctica da TO, cando recupera e actualiza este fundamento creativo, valida existencias, visibiliza corpos e dores silenciados e recoñece a súa plena humanidade. Ao mesmo tempo, facilítase a expresión da propia voz, a reconstrución identitaria e o tecido de redes de apoio que sosteñen a participación social e comunitaria. Sempre que estes procesos se acompañan de escoita, flexibilidade, lexitimación da diferenza e unha experticia profesional situada na comprensión profunda do creativo, estas prácticas convértense en motor de axencia e transformación, impactando de forma tangible nas traxectorias individuais e na cohesión colectiva. Así, a Terapia Ocupacional reafírmase como disciplina que, desde as súas orixes artísticas, promove o facer creativo como ferramenta de resistencia, inclusión e produción de vida. Discusión e conclusións: Os procesos creativos, cando se enraizan en compromisos éticoestéticopolíticos, configúranse como motor de transformación subxectiva, profesional e social. A investigación ofrece achegas teóricas ao recuperar o carácter creativo, indisciplinado e situado da Terapia Ocupacional; metodolóxicas, ao despregar unha forma de investigación encarnada, sensible e plural; e prácticas, ao visibilizar formas de acompañar desde a arte e a comunidade. Proponse, ademais, futuras liñas de investigación e acción comprometidas con outras formas de habitar a disciplina., [Abstract]Introduction: Although often silenced in hegemonic discourses, the arts have historically traversed the field of Occupational Therapy since its origins, closely linked to practices of care, transformation, and social justice. However, their development in contexts of inequality and exclusion remains scarce and underexplored. This research situates itself within that gap, exploring creative processes initiated and carried out by the AHTO Laboratory at the Federal University of São Carlos —Brazil—, intertwined with the cultural and epistemological trajectory of the researcher as an occupational therapist from the Spanish context. Objective: To understand how creative processes are developed through Occupational Therapy in situations of social inequality and exclusion. Methodology: An ad hoc methodological design was constructed, qualitative in nature and based on a constructivist-hermeneutic paradigm, articulated through four complementary strategies: a scoping review, visual ethnography of the history of the discipline, documentary and archival analysis of creative projects developed by the AHTO Laboratory, and a qualitative field study. The fieldwork involved two profiles of informants: on one hand, professionals —occupational therapists and one artist involved in the projects—; and on the other hand, participants of these experiences. Various data production strategies were used: individual interviews and a focus group with professionals, individual interviews with participants, mixed observation —both participant and non-participant—, and creative productions developed by the professionals after the interviews. A total of seven occupational therapists, one collaborating artist, and four participants involved in the creative projects took part in the study. Results: The results show that, in contexts of inequalityand exclusion, creative processes driven by Occupational Therapy—connected to its artistic roots and its history as a discipline that emerged alongside artistic, social, and community movements— resignify routines, relationships, and territories. When Occupational Therapy practice recovers and updates this creative foundation, it validates existences, makes visible silenced bodies and pain, and recognizes their full humanity. At the same time, it facilitates the expression of one’s own voice, identity reconstruction, and the weaving of support networks that sustain social and community participation. Whenever these processes are accompanied by attentive listening, flexibility, legitimization of difference, and professional expertise grounded in a deep understanding of creativity, such practices become engines of agency and transformation, tangibly impacting individual trajectories and collective cohesion. Thus, Occupational Therapy reaffirms itself as a discipline that, since its artistic origins, promotes creative doing as a tool for resistance, inclusion, and the production of life. Discussion and conclusions: When rooted in ethicalaesthetic- political commitments, creative processes become engines for subjective, professional, and social transformation. The research offers theoretical contributions by recovering the creative, undisciplined, and situated nature of Occupational Therapy; methodological contributions through an embodied, sensitive, and plural approach to inquiry; and practical contributions by making visible ways of accompanying others through art and community. Furthermore, it proposes future lines of research and action committed to alternative ways of inhabiting the discipline., [Resumo]Introdução: Embora silenciadas nos discursos hegemônicos, as artes atravessaram historicamente a Terapia Ocupacional desde suas origens, ligadas a práticas de cuidado, transformação e justiça social. No entanto, seu desenvolvimento em contextos de desigualdade e exclusão ainda é escasso e pouco explorado. Esta pesquisa se insere nessa fissura, investigando processos criativos impulsionados e realizados pelo Laboratório AHTO da Universidade Federal de São Carlos — Brasil—, entrelaçados com a trajetória cultural e epistemológica da pesquisadora como terapeuta ocupacional no contexto espanhol. Objetivo: Compreender como se desenvolvem processos criativos na Terapia Ocupacional em situações de desigualdade e exclusão social. Metodologia: Foi construído um desenho metodológico ad hoc, de natureza qualitativa e fundamentado em uma perspectiva construtivista-hermenêutica, articulado a partir de quatro estratégias complementares: scoping review, etnografia visual da história da disciplina, análise documental e de arquivo dos projetos criativos desenvolvidos pelo Laboratório AHTO, e um estudo de campo qualitativo no território. Este último contou com dois perfis de participantes: por um lado, profissionais —terapeutas ocupacionais e uma artista colaboradora—; por outro, pessoas participantes das experiências analisadas. Foram utilizadas diferentes estratégias de produção de dados: entrevistas individuais e grupo focal com as profissionais, entrevistas individuais com as pessoas participantes, observação mista —participante e não participante— e produções criativas realizadas pelas profissionais ao final das entrevistas. Participaram, ao todo, sete terapeutas ocupacionais, uma artista colaboradora e quatro pessoas envolvidas nos projetos criativos promovidos pelo laboratório. Resultados: Os achados evidenciam que, em contextos de desigualdade e exclusão, os processos criativos impulsionados pela Terapia Ocupacional — conectados às suas raízes artístico-criativas e à sua historicidade como disciplina surgida no contexto de movimentos artísticos, sociais e comunitários — ressignificam rotinas, vínculos e territórios. A prática da TO, quando recupera e atualiza esse fundamento criativo, valida existências, visibiliza corpos e dores silenciadas e reconhece sua plena humanidade. Ao mesmo tempo, facilita a expressão da própria voz, a reconstrução identitária e a construção de redes de apoio que sustentam a participação social e comunitária. Sempre que esses processos são acompanhados de escuta, flexibilidade, legitimação da diferença e uma expertise profissional situada na compreensão profunda do criativo, essas práticas tornam-se motores de agência e transformação, impactando de forma tangível as trajetórias individuais e a coesão coletiva. Assim, a Terapia Ocupacional se reafirma como disciplina que, desde suas origens artísticas, promove o fazer criativo como ferramenta de resistência, inclusão e produção de vida. Discussão e conclusões: Quando enraizados em compromissos éticoestético-políticos, os processos criativos se configuram como motores de transformação subjetiva, profissional e social. A pesquisa oferece contribuições teóricas ao recuperar o caráter criativo, indisciplinado e situado da Terapia Ocupacional; contribuições metodológicas ao propor uma forma de investigação encarnada, sensível e plural; e contribuições práticas ao visibilizar modos de acompanhar a partir da arte e da comunidade. Propõem-se, ainda, futuras linhas de pesquisa e ação comprometidas com outras formas de habitar a disciplina., Esta investigación se ha desarrollado en el marco del proyecto «Los derechos de la infancia, adolescencia y juventud: habitando proyectos activistas con estudiantes, docentes y artistas contemporáneos», perteneciente a los Programas Estatales de Generación de Conocimiento y Fortalecimiento Científico y Tecnológico del Sistema de I+D+i y de I+D+i orientada a los Retos de la Sociedad, del Plan Estatal de Investigación Científica y Técnica y de Innovación 2017-2020, financiado por el Ministerio de Ciencia e Innovación del Gobierno de España (PID2020-117147RA-I00), con José María Mesías Lema como investigador principal. Se agradece, asimismo, el apoyo recibido a través de las Ayudas INDITEX-UDC 2023 para estancias predoctorales, en el marco del programa de internacionalización del conocimiento de la Universidade da Coruña. De igual modo, se reconoce el acompañamiento fundamental del grupo de investigación Procesos Artísticos contemporáneos, patrimoniales y de mediación cultural en contextos educativos (ARTE-FACTO) de la Universidade da Coruña (UDC), así como del Laboratório de Estudo e Pesquisa: Atividades Humanas e Terapia Ocupacional (AHTO) de la Universidade Federal de São Carlos (UFSCar, Brasil), cuya implicación resultó imprescindible para el desarrollo y concreción de esta tesis doctoral