RiuNet. Repositorio Institucional de la Universitat Politécnica de Valéncia
Publicación
Tesis doctoral (DoctoralThesis)
Smart Nanoparticles for Enhanced Melanoma Therapy: From Controlled Drug Release to Self-Propelled Nanomotors
[ES] La presente tesis doctoral, titulada "Nanopartículas inteligentes para una terapia mejorada contra el melanoma: desde la liberación controlada de fármacos a los nanomotores autopropulsados", se centra en el desarrollo de estrategias terapéuticas innovadoras frente al melanoma mediante nanopartículas inteligentes. En concreto, aborda la síntesis, caracterización y evaluación de nanodispositivos para la liberación controlada de fármacos. Estos sistemas buscan superar barreras características del melanoma, como la evasión inmunitaria, la matriz extracelular tumoral y la degradación prematura de los fármacos, reduciendo los efectos adversos sobre tejidos sanos.
El primer capítulo presenta una introducción al cáncer y, especialmente, al melanoma, describiendo sus principales características biológicas, mecanismos de metástasis y evasión inmune. Asimismo, revisa la evolución de las estrategias terapéuticas y las limitaciones que condicionan su eficacia. Posteriormente, se introduce la nanotecnología aplicada a la medicina y sus principales aplicaciones oncológicas. Finalmente, se analizan los sistemas de liberación controlada de fármacos, las profármacos y los estímulos capaces de desencadenar su activación, con especial atención a las nanoestrellas de oro y a las nanopartículas mesoporosas de sílice como plataformas prometedoras para el tratamiento del melanoma.
El capítulo segundo se exponen los objetivos de la tesis.
El tercer capítulo describe una plataforma nanoterapéutica bioortogonal basada en nanoestrellas de oro para la fotoactivación controlada de profármacos de doxorrubicina mediante luz infrarroja cercana (NIR). Se desarrollaron dos estrategias complementarias: una prodroga de doxorrubicina inactivada mediante grupos 2-nitrobencilo y la misma molécula anclada covalentemente a la superficie de las nanoestrellas. La irradiación NIR induce la liberación controlada de la doxorrubicina activa. Ambas formulaciones mostraron elevada estabilidad en condiciones fisiológicas y activación exclusivamente tras irradiación. Además, se demostró la activación intracelular del profármaco en células de melanoma y cáncer de cuello uterino minimizando los efectos fototérmicos. Los estudios in vitro e in vivo en modelos murinos de melanoma evidenciaron una liberación eficiente del fármaco, una inhibición significativa del crecimiento tumoral y una actividad terapéutica selectiva únicamente bajo irradiación NIR.
El cuarto capítulo se centra en el desarrollo de nanomotores autopropulsados para mejorar la distribución de fármacos en regiones profundas del tumor. El sistema se basa en nanopartículas Janus de platino funcionalizadas con lactato oxidasa y cargadas con doxorrubicina. Estas aprovechan el lactato del microambiente tumoral como combustible endógeno, proporcionando propulsión autónoma y depleción metabólica. Los nanomotores mostraron movimiento autónomo y liberación específica del fármaco en condiciones fisiológicas. En células de melanoma produjeron una marcada reducción de la viabilidad celular a bajas concentraciones, mientras que en esferoides tumorales alcanzaron una penetración intratumoral superior a la de sistemas pasivos. Los estudios in vivo demostraron una reducción significativa del tamaño tumoral y un aumento de la infiltración de linfocitos CD8+, sugiriendo una disminución de la evasión inmunitaria asociada al metabolismo del lactato.
Finalmente, los capítulos quinto y sexto recogen la discusión general, las perspectivas futuras y las conclusiones. En conjunto, los resultados demuestran la versatilidad de las nanoestrellas plasmónicas y de los nanomotores impulsados por metabolitos como plataformas para terapias antitumorales innovadoras. Estas estrategias combinan activación controlada de profármacos, propulsión autónoma y remodelación del microambiente tumoral para mejorar la administración de fármacos frente al melanoma y otros tumores accesibles., [EN] The present doctoral thesis, entitled "Smart nanoparticles for improved melanoma therapy: from controlled drug release to self-propelled nanomotors", focuses on the development of innovative therapeutic strategies against melanoma through the use of smart nanoparticles. Specifically, it addresses the synthesis, characterization, and evaluation of nanodevices for controlled drug release. These systems are designed to overcome key barriers associated with melanoma, such as immune evasion, the tumor extracellular matrix, and premature drug degradation, while reducing adverse effects on healthy tissues.
The first chapter provides an introduction to cancer, and especially to melanoma, describing its main biological features, mechanisms of metastasis, and immune evasion. It also reviews the evolution of therapeutic strategies and the limitations that affect their efficacy. Subsequently, the application of nanotechnology in medicine and its main oncological applications are introduced. Finally, controlled drug delivery systems, prodrugs, and the stimuli capable of triggering their activation are analyzed, with special attention to gold nanostars and mesoporous silica nanoparticles as promising platforms for melanoma treatment.
The second chapter presents the objectives of the thesis.
The third chapter describes a bioorthogonal nanotherapeutic platform based on gold nanostars for the controlled photoactivation of doxorubicin prodrugs using near-infrared (NIR) light. Two complementary strategies were developed: a doxorubicin prodrug inactivated by 2-nitrobenzyl groups and the same molecule covalently anchored to the surface of the nanostars. NIR irradiation induces the controlled release of active doxorubicin. Both formulations showed high stability under physiological conditions and were activated only upon irradiation. In addition, intracellular activation of the prodrug was demonstrated in melanoma and cervical cancer cells, minimizing photothermal effects. In vitro and in vivo studies in murine melanoma models showed efficient drug release, significant inhibition of tumor growth, and selective therapeutic activity only under NIR irradiation.
The fourth chapter focuses on the development of self-propelled nanomotors to improve drug distribution in deep tumor regions. The system is based on platinum Janus nanoparticles functionalized with lactate oxidase and loaded with doxorubicin. These nanoparticles exploit lactate from the tumor microenvironment as an endogenous fuel, providing autonomous propulsion and metabolic depletion. The nanomotors showed self-propulsion and specific drug release under physiological conditions. In melanoma cells, they produced a marked reduction in cell viability at low concentrations, while in tumor spheroids they achieved greater intratumoral penetration than passive systems. In vivo studies demonstrated a significant reduction in tumor size and an increase in CD8+ lymphocyte infiltration, suggesting a decrease in immune evasion associated with lactate metabolism.
Finally, the fifth and sixth chapters present the general discussion, future perspectives, and conclusions. Overall, the results demonstrate the versatility of plasmonic nanostars and metabolite-driven nanomotors as platforms for innovative anticancer therapies. These strategies combine controlled prodrug activation, autonomous propulsion, and remodeling of the tumor microenvironment to improve drug delivery against melanoma and other accessible tumors., [CA] La present tesi doctoral, titulada "Nanopartícules intel·ligents per a una teràpia millorada contra el melanoma: des de l'alliberament controlat de fàrmacs fins als nanomotors autopropulsats", se centra en el desenvolupament d'estratègies terapèutiques innovadores contra el melanoma mitjançant l'ús de nanopartícules intel·ligents. En concret, aborda la síntesi, la caracterització i l'avaluació de nanodispositius per a l'alliberament controlat de fàrmacs. Aquests sistemes busquen superar barreres característiques del melanoma, com ara l'evasió immunitària, la matriu extracel·lular tumoral i la degradació prematura dels fàrmacs, reduint els efectes adversos sobre els teixits sans.
El primer capítol presenta una introducció al càncer i, especialment, al melanoma, descrivint-ne les principals característiques biològiques, els mecanismes de metàstasi i l'evasió immune. Així mateix, revisa l'evolució de les estratègies terapèutiques i les limitacions que en condicionen l'eficàcia. Posteriorment, s'introdueix la nanotecnologia aplicada a la medicina i les seues principals aplicacions oncològiques. Finalment, s'analitzen els sistemes d'alliberament controlat de fàrmacs, els profàrmacs i els estímuls capaços de desencadenar-ne l'activació, amb una atenció especial a les nanoestrelles d'or i a les nanopartícules mesoporoses de sílice com a plataformes prometedores per al tractament del melanoma.
El segon capítol exposa els objectius de la tesi.
El tercer capítol descriu una plataforma nanoterapèutica bioortogonal basada en nanoestrelles d'or per a la fotoactivació controlada de profàrmacs de doxorubicina mitjançant llum infraroja pròxima (NIR). Es van desenvolupar dues estratègies complementàries: un profàrmac de doxorubicina inactivat mitjançant grups 2-nitrobenzil i la mateixa molècula ancorada covalentment a la superfície de les nanoestrelles. La irradiació NIR indueix l'alliberament controlat de la doxorubicina activa. Ambdues formulacions van mostrar una elevada estabilitat en condicions fisiològiques i una activació exclusivament després de la irradiació. A més, es va demostrar l'activació intracel·lular del profàrmac en cèl·lules de melanoma i de càncer de coll uterí, minimitzant els efectes fototèrmics. Els estudis in vitro i in vivo en models murins de melanoma van evidenciar un alliberament eficient del fàrmac, una inhibició significativa del creixement tumoral i una activitat terapèutica selectiva únicament sota irradiació NIR.
El quart capítol se centra en el desenvolupament de nanomotors autopropulsats per a millorar la distribució de fàrmacs en regions profundes del tumor. El sistema es basa en nanopartícules Janus de platí funcionalitzades amb lactat oxidasa i carregades amb doxorubicina. Aquestes aprofiten el lactat del microambient tumoral com a combustible endogen, proporcionant propulsió autònoma i depleció metabòlica. Els nanomotors van mostrar moviment autònom i alliberament específic del fàrmac en condicions fisiològiques. En cèl·lules de melanoma van produir una reducció marcada de la viabilitat cel·lular a baixes concentracions, mentre que en esferoides tumorals van assolir una penetració intratumoral superior a la dels sistemes passius. Els estudis in vivo van demostrar una reducció significativa de la mida tumoral i un augment de la infiltració de limfòcits CD8+, la qual cosa suggereix una disminució de l'evasió immunitària associada al metabolisme del lactat.
Finalment, els capítols cinqué i sisé recullen la discussió general, les perspectives futures i les conclusions. En conjunt, els resultats demostren la versatilitat de les nanoestrelles plasmòniques i dels nanomotors impulsats per metabolits com a plataformes per a teràpies antitumorals innovadores. Aquestes estratègies combinen activació controlada de profàrmacs, propulsió autònoma i remodelació del microambient tumoral per a millorar l'administració de fàrmacs davant del melanoma i altres tumors accessibles., This research was supported by projects PID2021-126304OB-C41, PID2021-128141OB-C22 and PID2024-155683OB-C41, funded by MCIN/AEI/10.13039/501100011033 and by the European Regional Development Fund (ERDF) – A way of doing Europe; by the Generalitat Valenciana (Project PROMETEO CIPROM/2021/007); by Project MFA/2022/049 from the Advanced Materials programme, funded by the European Union NextGenerationEU (PRTR-C17.I1); and by the Generalitat Valenciana and the European Research Council (ERC) via Advanced Grant 101052997 (EDISON). This research was also supported by CIBER – Consorcio Centro de Investigación Biomédica en Red – (CB06/01/2012), Instituto de Salud Carlos III, Ministerio de Ciencia e Innovación. J.J.E.-M. thanks the AECC Scientific Foundation, and especially the AECC Council of Valencia, for their PhD grant (PRDVA21651ESTE). P.D. thanks the AECC Scientific Foundation for their postdoctoral grant (INVES246470DIEZ). O.F.S. acknowledges the support from the Provincial Council of Gipuzkoa under the Fellows Gipuzkoa programme. F.J.H. thanks MIU for his FPU grant (FPU20/06021). V.S.-A. thanks MIU for his FPI grant (PRE2022-103714). A.G-F. and P.D. thank the Instituto de Salud Carlos III and the European Social Fund for their "Miguel Servet" contracts (CP25/00067 and CP24/00043). The authors thank the UPV Electron Microscopy Service and the CIPF Confocal and Electron Microscopy Services for their technical support. The U26 NMR: Biomedical Applications II platform from NANBIOSIS (ICTS "NANBIOSIS", Research Infrastructures & Services of CIBER-BBN) is also gratefully acknowledged.
Proyecto:
Agencia Estatal de Investigación / Plan Estatal de Investigación Científica y Técnica y de Innovación 2021-2023 PID2021-126304OB-C41
,
Agencia Estatal de Investigación / Plan Estatal de Investigación Científica y Técnica y de Innovación 2021-2023 PID2021-128141OB-C22
,
Generalitat Valenciana / Programa I+D+i CIPROM/2021/007
,
Instituto de Salud Carlos III / PROGRAMA D'I+D+i DE MATERIALS AVANÇATS CB06/01/2012
,
Asociación Española Contra el Cáncer / HE PRDVA21651ESTE
,
Agencia Estatal de Investigación / Programa de investigación Miguel Servet PID2024-155683OB-C41
,
Generalitat Valenciana / Programa de investigación Miguel Servet MFA/2022/049
,
European Commission 101052997
,
Asociación Española Contra el Cáncer INVES246470DIEZ
,
Agencia Estatal de Investigación PRE2022-103714
,
Ministerio de Ciencia FPU20/06021
,
Innovación y Universidades CP25/00067
,
Instituto de Salud Carlos III CP24/