Pasar al contenido principal

Resultados relacionados

Resultados totales (Incluyendo duplicados): 17
Encontrada(s) 1 página(s)

Minerva. Repositorio Institucional de la Universidad de Santiago de Compostela
Publicación Artículo científico (JournalArticle)

Didática interdisciplinar e mapeamento da poesia medieval em Santiago de Compostela, Interdisciplinar didactics and medieval poetry mapping in Santiago de Compostela, Didáctica interdisciplinar mapeando la poesia medieval en Santiago de Compostela

  • Morán Cabanas, Maria Isabel
Analisamos aqui os passos da elaboração de um roteiro da poesia galego-portuguesa, ligado diretamente a pesquisas de caráter histórico-cultural que vimos desenvolvendo há já alguns anos e que visam principalmente pôr de manifesto as relações entre o trovadorismo e a cidade de Santiago de Compostela como centro religioso, político e cultural de extraordinária relevância ao longo dos séculos XII, XIII e XIV. Passaremos aqui em revista as experiências da sua utilização como ferramenta e estratégia didática sob uma perspectiva interdisciplinar aplicável em diferentes níveis de ensino e, em geral, em práticas culturais (ou turístico-culturais) associadas a uma valorização efectiva do patrimônio imaterial e material. O nosso projeto, que partiu da consideração de três elementos essenciais (textos, imagens e sons) e da inserção rigorosa dos mesmos no seu âmbito de produção, culminou no lançamento de um novo recurso digital e interativo: o website roteiroliricamedieval.gal.
Minerva. Repositorio Institucional de la Universidad de Santiago de Compostela
Publicación Artículo científico (JournalArticle)

Sou neta de D. Dinis: leitura e interpretação da voz feminina das cantigas medievais na obra de Natália Correia, Sou neta de D. Dinis (I'm D. Dinis' granddaughter): Reading and Interpreting of the Female Voice of Medieval Songs in the Work of Natália Correia, Sou neta de D. Dinis (Soy nieta de D. Dinis): lectura e interpretación de la voz femenina de las cantigas medievales en la obra de Natalia Correa

  • Morán Cabanas, Maria Isabel
Foi nos finais da década de 60 e inícios da seguinte que Natália Correia iniciou um empenhado e ousado programa de divulgação da lírica galego-portuguesa, cujas linhas e estratégias são identificadas e analisadas no presente estudo. Para além da elaboração de antologias de poesia medieval (com propostas de versões atualizadas e introduções que focam sobretudo as representações da mulher sob um prisma ginecocrático), destaca-se a inclusão de cantigas noutras compilações que dedicou a diferentes períodos, sempre com vistas a mostrar continuidades e rupturas com os primórdios da literatura em língua vernácula. Dessa campanha fizeram parte também as dedicatórias rimadas e epígrafes de versos dos Cancioneiros em diversas obras da sua autoria e, naturalmente, a prática neotrovadoresca, cujo ensaio culminou nas Cantigas de amigo (1990). Aliás, tal zelo projetou-se nas gravações das suas próprias declamações com célebres poetas e cantores (entre eles, Amália Rodrigues ou Vinicius de Moraes).
Minerva. Repositorio Institucional de la Universidad de Santiago de Compostela
Publicación Artículo científico (JournalArticle)

A propósito de momo e corpo carnavalesco: de Joan Baveca e a sátira galego-portuguesa ao Cancioneiro Geral, A propósito de momo y cuerpo carnavalesco: de Joan Baneva y la sátira gallego-portuguesa al Cancioneiro Geral, Some reflections on momo and the carnavalesque body: from Joan de Baveca and the Galician-Portuguese satire to the Cancioneiro Geral

  • Morán Cabanas, Maria Isabel
En una cantiga de Joan Baveca a Pero d´Ambroa –ambos integrados en el “cancioneiro de jograis galegos”– se registra la única ocurrencia de momo en el corpus trovadoresco gallego-portugués. Hasta hoy, tal detalle no ha sido objeto de atención de los investigadores, que se limitaron prácticamente a reiterar la indicación de Rodrigues Lapa sobre su valor en un registro coloquial y en sentido figurado en su edición de Cantigas d’escarnho e de mal dizer (1965). Nuestro objetivo es formular una serie de reflexiones acerca de tal vocablo por varias vías: 1. análisis de hipóteses sobre su origen; 2. revisión de documentación coetánea a las cantigas y de textos literarios posteriores, concretamente los del Cancioneiro Geral que aluden a la representación de momos cortesanos; 3. cotejo de expresiones que vinculan risa y cuerpo bajo el prisma de la carnavalización. Así, ciertas isotopías literarias al servicio del humor, la historia de la (pre)teatralidad y la propuesta de una nueva entrada en el repertorio lexicográfico gallego-portugués son puntos nucleares de nuestro estudio.
Minerva. Repositorio Institucional de la Universidad de Santiago de Compostela
Publicación Capítulo o parte de un libro (BookPart)

A representación feminina nas cantigas de Alfonso X

  • Corral Díaz, Esther
El estudio analiza el papel y las funciones de las figuras femeninas en el cancionero profano de Alfonso X el Sabio. Se destaca la presencia de mujeres tanto en las cantigas de amor y de amigo, vinculadas a la tradición trovadoresca, como en las cantigas de escarnio, donde la mirada hacia lo femenino adopta un tono más realista y satírico. Mientras las primeras reproducen los códigos corteses y la idealización de la dama, las segundas ofrecen una visión crítica y burlesca de mujeres de diversa condición (soldadeiras, moras, hechiceras o amantes), muchas de ellas situadas en los márgenes sociales. Aunque el discurso poético está dominado por una voz masculina, la presencia femenina resulta significativa, al ocupar casi un tercio del repertorio. El corpus se caracteriza por su complejidad textual, en la que se combinan ironía, obscenidad, ambigüedad y juego intertextual, dando lugar a una poética transgresora y autorreflexiva. La figura de María Pérez, “a Balteira”, se erige como símbolo de esta representación: una mujer libre y provocadora que encarna las tensiones entre erotismo, sátira y poder en la lírica gallego-portuguesa del siglo XIII.
Minerva. Repositorio Institucional de la Universidad de Santiago de Compostela
Publicación Libro o Monografía (Book)

As mulleres medievais. Textos e imaxes na lírica galego-portuguesa. Con dous apéndices sobre antecedentes e supervivencias na lírica peninsular

  • Bermúdez Beloso, Mariña
  • García-Fernández, Miguel
  • Morán Cabanas, Maria Isabel
  • Ramos, Maria Ana
  • Sleiman, Michel
  • Souto Cabo, José António
  • Vázquez García, Tania
Este volume ofrece unha antoloxía singular que renova o estudo da lírica galego-portuguesa ao combinar, por primeira vez, as voces femininas —históricas e ficcionais— dos cancioneiros coa análise das imaxes escultóricas e das miniaturas que acompañan os textos medievais. A obra adopta unha perspectiva claramente interdisciplinar, integrando literatura, historia, iconografía e cultura material para mostrar con maior profundidade como se configurou a experiencia e a representación das mulleres nos últimos séculos da Idade Media. A selección proposta abrangue un amplo abano de figuras femininas asociadas á produción lírica e á súa posta en escena nos textos, atendendo ás relacións familiares, sociais e afectivas, e tendo en conta o código poético da fin’amor que estrutura gran parte das cantigas. O bloque central complétase con dous apéndices que amplían o horizonte peninsular: unha actualización sobre a relevancia das jarchas andalusíes e a súa posible conexión coa cantiga de amigo, e unha análise do "Cancioneiro Geral" de Garcia de Resende, que introduce exemplos de autoría feminina real, ausentes da tradición trobadoresca galego-portuguesa. Finalmente, a obra destaca polo seu esforzo en trasladar ao público non especializado os resultados da investigación académica, ofrecendo un material accesible, rigoroso e atractivo. O volume permite descubrir (con atención aos datos reais e sen distorsións) a relevancia, a diversidade e o papel pouco visibilizado das mulleres na Idade Media galega, integrando textos, imaxes e contexto histórico dunha maneira integral. Grazas a esta visión ampla e cuidada, a obra convértese nun recurso útil tanto para a docencia como para quen desexe achegarse ao rico patrimonio cultural medieval de Galicia e comprender mellor a súa conexión cos movementos culturais europeos.
Minerva. Repositorio Institucional de la Universidad de Santiago de Compostela
Publicación Artículo científico (JournalArticle)

A peregrinación feminina a través das cantigas, Women's pilgrimage through the cantigas, La peregrinación femenina a través de las cantigas

  • Corral Díaz, Esther
Neste traballo analizarase o fenómeno da peregrinación na lírica profana galego-portuguesa asociado á participación feminina. Os estudos publicados ata o momento fixáronse en parcelas de ambos ámbitos sen proxectar a visión no seu conxunto. O exame atento do variado repertorio dos cancioneiros cos diferentes xéneros e modalidades proporcionará unha perspectiva multidisciplinar de dous puntos de vista contrapostos sobre esta viaxe que suscita a súa fascinación literaria: unha peregrinación local (sempre de mulleres) centrada en viaxes a santuarios máis ou menos próximos –ou incluso a lugares emblemáticos como Compostela–, enmarcada nun contexto lírico no que o amor é o elemento esencial, e unha peregrinación a ultramar na que o sentimento do amor é substituído polos recursos propios da sátira, como a crítica mordaz, a ironía e o equívoco. O diferente carácter poético das composicións (de rexistro amoroso ou satírico) marcará un achegamento singular a tipoloxías antitéticas de figuras femininas que experimentaron unha viaxe sempre imaxinaria e que é relatada a través de discursos textuais suxeitos ás convencións marcadas pola tradición trobadoresca. Nas cantigas obsérvase un claro predominio do ambiente de romaría sobre outro tipo de peregrinación
Minerva. Repositorio Institucional de la Universidad de Santiago de Compostela
Publicación Artículo científico (JournalArticle)

Imagética feminina e amor de ouvido no Cancioneiro Geral: o caso de Sá de Miranda, Female Imagery and Love by Reputation in the Cancioneiro Geral: The Case of Sá de Miranda

  • Morán Cabanas, Maria Isabel
Embora não tenha sido até agora objeto de atenção e a sua presença seja mesmo excecional, o chamado amor de ouvido (de oídas, na tradição crítica castelhana) aparece no Cancioneiro Geral, tal como acontece nos cancioneiros manuscritos galego-portugueses, em que certos trovadores (por exemplo, Pero Viviáez), dirigem as suas declarações sentimentais a senhoras não vistas, mas das quais ouviram falar. Sob uma perspetiva histórica, comparatista e intertextual, analisamos a procedência e a projeção do topos nos versos de Sá de Miranda recolhidos por Garcia de Resende. Na verdade, na coletânea lusa, onde também sobressai uma composição de Gregório Afonso à fama como causa de idealização da dama (ainda) não contemplada com os olhos, este adquire uma especial importância sobretudo por dois motivos. Um deles é a sua ligação com outro núcleo temático à volta do qual gira toda a produção do poeta do Neiva: o desdobramento da personalidade que amiúde provoca a dama ingrata e traidora, causando grande aflição no sujeito lírico e tornando-o mesmo inimigo de si próprio, sobretudo nos trilhos de Jorge Manrique. O outro é a sua inserção em duas esparsas em que, de modo análogo às cantigas de amor trovadorescas, se sublinha a falta de correspondência entre o ouvir que causou a paixão e o ver, mas num quadro imagético novo, o qual será retomado e amplificado com mais elementos plenamente renascentistas noutra composição mirandina alheia ao Cancioneiro Geral. Nele destacam-se alusões tanto a traços congénitos da fisiologia humana (a surdo-mudez), quanto a figuras que remetem para o bestiário e a Bíblia (a sereia e a serpente), sobre cujos valores semânticos e simbólicos refletimos à luz do universo mítico, social e literário da época.
Minerva. Repositorio Institucional de la Universidad de Santiago de Compostela
Publicación Capítulo o parte de un libro (BookPart)

Alfonso X e a organización do espazo galego: o final dos tenentes?, Afonso X e Galicia

  • Bermúdez Beloso, Mariña
A figura de Alfonso X é, probablemente, unha das que atraeu, e atrae, máis atención desde distintas disciplinas polas variadas facetas que desenvolveu ao longo da súa vida. Concordan os estudos en destacar a súa relevancia e excepcionalidade, presentándoo como un dos monarcas máis importantes da España medieval (Valdeón Baruque, 2003: 11), unha das grandes figuras do século XIII (González Jiménez, 2004: 5), ou apuntando a que probablemente non tiña igual intelectual entre os seus contemporáneos rexios (O’Callaghan, 1993: 1). Non sen fundamento, Emperor of Culture ou emperador da cultura foi o título elixido para unha obra colectiva sobre o rei Sabio publicada no ano 1990 (Burns, 1990). Poeta, lexislador, historiador, astrónomo…, ao tempo que impulsor doutros intelectuais que desenvolveron a súa tarefa baixo a súa protección, o impacto de Alfonso X é máis que evidente na literatura científica actual, non só nos estudos históricos senón en distintos campos. Con todo, aínda son múltiples os aspectos tanto da súa figura como do seu período de goberno que están pendentes de análise
Minerva. Repositorio Institucional de la Universidad de Santiago de Compostela
Publicación Artículo científico (JournalArticle)

Las calzas de Sevilla y la rivalidad luso-castellana acerca de la moda en el Cancioneiro Geral, Les chausses de Séville et la rivalité luso-castillane sur la mode dans le Cancioneiro Geral

  • Morán Cabanas, Maria Isabel
Este artículo aborda la serie del Cancioneiro Geral que reúne las burlas suscitadas por un traje sevillano durante las fiestas celebradas con ocasión del juramento de Isabel, esposa del rey portugués D. Manuel, como heredera de las coronas de Castilla y Aragón (Zaragoza, 1498). Analizamos los valores que adquiere allí la moda como motivo de duelo poético, medio de afirmación social e identidad sexual y objeto de rivalidad luso-castellana
Minerva. Repositorio Institucional de la Universidad de Santiago de Compostela
Publicación Artículo científico (JournalArticle)

Las confidentes en la cantiga de amigo: 'irmana' en el contexto de la chanson de femme peninsular

  • Corral Díaz, Esther
El estudio examina la función de las figuras femeninas que acompañan a la voz principal en la cantiga de amigo gallego-portuguesa, centrándose en la “irmana” como confidente y contrapunto afectivo de la protagonista. A través de la comparación con otras tradiciones europeas de la’ chanson de femme’ (lírica d’ oïl, poesía alemana de voz femenina y lírica andalusí) se demuestra que la poética peninsular se distingue por su pluralidad de interlocutoras (madre, amiga, hermana), frente a la uniformidad de las demás tradiciones, donde la madre asume casi siempre un papel único de oposición. Esta variedad dota a la cantiga de amigo de una estructura dialógica más compleja y expresiva, que amplía la representación de la interioridad y las emociones femeninas. En la tradición ibérica (tanto gallego-portuguesa como andalusí) destaca además la presencia singular de la “irmana” como interlocutora, un rasgo excepcional dentro del panorama europeo medieval, que sugiere posibles vínculos entre las 'carjas' y las cantigas de amigo en la configuración de una voz lírica femenina compartida.
Minerva. Repositorio Institucional de la Universidad de Santiago de Compostela
Publicación Capítulo o parte de un libro (BookPart)

Conflitos amorosos no Cancioneiro Geral: pragas de despeito contra a mulher casada, Conflictos amorosos en el Cancioneiro Geral: plagas de despecho contra la mujer casada

  • Morán Cabanas, Maria Isabel
Nas pragas e outros tipos de imprecações à malcasada, para além de se confrontar a nível sentimental o amor e o desamor ou a saudade e a ira, assiste-se a uma intencionalidade crítica que toma como ponto de inspiração um rival que se marca como “diferente”, situando-se fora do espaço cortesão ou da nacionalidade portuguesa.
RUA. Repositorio Institucional de la Universidad de Alicante
Publicación Otros (Other)

Imagética feminina e amor de ouvido no Cancioneiro Geral: o caso de Sá de Miranda, Female Imagery and Love by Reputation in the Cancioneiro Geral: The Case of Sá de Miranda

  • Morán Cabanas, Maria Isabel
Embora não tenha sido até agora objeto de atenção e a sua presença seja mesmo excecional, o chamado amor de ouvido (de oídas, na tradição crítica castelhana) aparece no Cancioneiro Geral, tal como acontece nos cancioneiros manuscritos galego-portugueses, em que certos trovadores (por exemplo, Pero Viviaez), dirigem as suas declarações sentimentais a senhoras não vistas, mas das quais ouviram falar. Sob uma perspetiva histórica, comparatista e intertextual, analisamos a procedência e a projeção do topos nos versos de Sá de Miranda recolhidos por Garcia de Resende. Na verdade, na coletânea lusa, onde também sobressai uma composição de Gregório Afonso à fama como causa de idealização da dama (ainda) não contemplada com os olhos, este adquire uma especial importância sobretudo por dois motivos. Um deles é a sua ligação com outro núcleo temático à volta do qual gira toda a produção do poeta do Neiva: o desdobramento da personalidade que amiúde provoca a dama ingrata e traidora, causando grande aflição no sujeito lírico e tornando-o mesmo inimigo de si próprio, sobretudo nos trilhos de Jorge Manrique. O outro é a sua inserção em duas esparsas em que, de modo análogo às cantigas de amor trovadorescas, se sublinha a falta de correspondência entre o ouvir que causou a paixão e o ver, mas num Quadro imagético novo, o qual será retomado e amplificado com mais elementos plenamente renascentistas noutra composição mirandina alheia ao Cancioneiro Geral. Nele destacam-se alusões tanto a traços congénitos da fisiologia humana (a surdo-mudez), quanto a figuras que remetem para o bestiário e a Bíblia (a sereia e a serpente), sobre cujos valores semânticos e simbólicos refletimos à luz do universo mítico, social e literário da época.
RUA. Repositorio Institucional de la Universidad de Alicante
Publicación Otros (Other)

Representação das atividades e profissões femininas na lírica galego-portuguesa, Representation of Women’s Activities and Professions in Galician-Portuguese Lyric

  • Vieira, Yara Frateschi
Tendo em conta as limitações impostas, por condicionamentos contextuais e formais, à presença das atividades e profissões femininas na lírica galego-portuguesa, o nosso intuito é oferecer um quadro da participação das mulheres, enquanto agentes, nas diversas estruturas de poder social e econômico na sociedade da época, através da sua correspondente representação nos gêneros literários da produção trovadoresca. Assim, dentro do âmbito do poder real e senhorial, destacam-se as atividades políticas e administrativas, por meio de referências a rainhas e a mulheres da alta nobreza, apresentadas como administradoras da casa e promotoras de círculos artísticos; no mesmo patamar nobiliárquico, as abadessas, administradoras dos mosteiros, são apontadas em cantigas de escárnio e maldizer. A representação das atividades domésticas e profissionais, no entanto, é fortemente condicionada pelo gênero poético: nas cantigas de amor, a mulher nobre paira sobre as necessidades da vida prática, no retrato idealizado da mulher perfeita e inatingível; nas cantigas de amigo, há destaque especial para a atividade materna, exercida pela mãe da jovem protagonista enquanto actante na relação entre a filha e o «amigo»; as cantigas de escárnio e maldizer, por sua vez, incluem um mais numeroso elenco de atividades domésticas e profissionais, tratadas de forma satírica e pejorativa, entre as quais se destacam as exercidas por trabalhadoras sexuais, como as prostitutas, concubinas e barregãs. De forma periférica, o trabalho rural é retratado, de forma idealizada, nas pastorelas.
Investigo. Repositorio Institucional de la Universidade de Vigo
Publicación Libro o Monografía (Book)

El bestiario de la Catedral de Santiago de Compostela: espacio, función y audiencia

  • Nodar Fernández, Victoriano
Entre as moitas sorpresas que depara ao visitante a catedral románica de Santiago atópase a numerosa serie de capiteis con temas animalísticos que decora o seu interior. Estes, que suman case setenta exemplos, repártense ao longo de todos os espazos do edificio: na cabeceira, os brazos do cruceiro, as naves, os pórticos interiores, as galerías e a cripta. A simple observación da súa localización indícanos que estas representacións teriomórficas tenden a concentrarse en certos lugares normalmente relacionados coa topografía sacra do edificio, o seu uso litúrxico ou simplemente en importantes lugares de paso., Agencia Estatal de Investigación | Ref. PID2019-108910GB-C22
Investigo. Repositorio Institucional de la Universidade de Vigo
Publicación Capítulo o parte de un libro (BookPart)

Glosando el Pórtico de la Gloria. El bestiario soteriológico del Maestro Mateo

  • Nodar Fernández, Victoriano
El mensaje de salvación presentado por el conjunto escultórico del Pórtico de la Gloria de la Catedral de Santiago de Compostela, una de las obras cumbre del llamado «arte 1200», continúa detrás de sus tres arcos a través de la figuración plasmada por el taller del Maestro Mateo en los capiteles de los pilares del último tramo de la nave principal de la basílica en una suerte de glosa figurativa del programa del portal. En ellos, los escultores recurrirán a temas iconográficos tomados del bestiario medieval y que, en algunos casos, semejan una traducción pétrea de las miniaturas que ilustraban los bestiarios ingleses de finales del siglo XII lo que lleva a plantear la posibilidad de la presencia real de ejemplares de estos tratados en la biblioteca catedralicia y que, por lo tanto, estos hubiesen estado a disposición de los artistas para la definición de su repertorio, The message of salvation presented by the sculptural ensemble of the Portico de la Gloria in Santiago de Compostela Cathedral, one of the masterpieces of the so-called «1200 art», continues behind its three arches through the figuration created by the workshop of Master Mateo in the capitals of the pillars of the last section of the main nave of the basilica in a sort of figurative gloss of the portal’s programme. In them, the sculptors resorted to iconographic themes taken from the medieval bestiary and which, in some cases, resemble a stone translation of the miniatures that illustrated the English bestiaries of the late 12th century, which leads us to consider the possibility of the real presence of copies of these treatises in the cathedral library and that, therefore, they would have been available to the artists for the definition of their repertoire., Agencia Estatal de Investigación | Ref. PID2019-108910GB-C22