Skip to main content

FORMACION DOCENTE EN DESARROLLO DE COMPETENCIAS CLAVE EN SOSTENIBILIDAD PARA LA ACCION POR EL CLIMA Y LA DESCARBONIZACION (ODS 13) EN EL MARCO DEL CAMBIO AMBIENTAL GLOBAL

PID2023-147800OB-I00

•
Funding agency name Agencia Estatal de Investigación
Funding agency acronym AEI
Program Programa Estatal para Impulsar la Investigación Científico-Técnica y su Transferencia
Subprogram Subprograma Estatal de Generación de Conocimiento
Call Proyectos de I+D+i (Generación de Conocimiento y Retos Investigación)
Call year 2023
State Plan 2021-2023 Plan Estatal de Investigación Científica y Técnica y de Innovación
Beneficiary centre UNIVERSIDAD DE VIGO

Resultados relacionados

Resultados totales (Incluyendo duplicados): 10
Encontrada(s) 1 página(s)

Dipòsit Digital de Documents de la UAB
Publication Artículo científico (JournalArticle)

El pensamiento sistémico como competencia científica clave ante el cambio ambiental global, Systems thinking as a key scientific competence in the face of global Eenvironmental change

  • Varela-Losada, Mercedes|||0000-0002-2752-4723
  • Lorenzo Rial, María Asunción|||0000-0003-0034-0737
  • Castiñeira-Rodríguez, Nuria|||0000-0001-9219-1067
  • Pérez Rodríguez, Uxío|||0000-0003-3815-4243
La crisis socioambiental requiere una educación que desarrolle competencias que mejoren la forma en que entendemos el mundo y actuamos con él. Así, a partir del análisis de conceptualizaciones de pensamiento sistémico de marcos educativos internacionales, se diseñó una propuesta didáctica para profesorado en formación sobre cambio climático, que permitió evaluar el uso de las habilidades básicas de esta competencia a través de mapas conceptuales. El análisis hizo posible identificar el pensamiento sistémico como una competencia científica clave para la toma de decisiones responsables. Los resultados también mostraron un incipiente conocimiento sobre la complejidad sistémica de este problema, que debe perfeccionarse. Su desarrollo requiere de actividades centradas en habilidades cada vez más complejas, como la comprensión de las características del sistema y sus implicaciones temporales., The socio-environmental crisis requires education to develop competencies that enhance our comprehension of the world and our capacity to act upon it. To this purpose, a didactic proposal on climate change was formulated for teacher trainees, analysing conceptualisations of systems thinking while considering international educational frameworks. This proposal enabled prospective teachers to evaluate the fundamental skills of this competence through concept maps. The analysis facilitated the identification of systems thinking as a key scientific competence for responsible decision-making. The results also showed an incipient understanding of the systemic complexities of the problem, which requires further refinement. Its development needs activities that focus on increasingly complex skills, such as understanding the system's characteristics and their time implications.
Minerva. Repositorio Institucional de la Universidad de Santiago de Compostela
Publication Libro o Monografía (Book)

¿Estamos a tiempo? ¿De qué estamos a tiempo? Libro de Resúmenes: Guía para la participación en los espacios de diálogo y construcción colectiva, I Congreso Internacional Respuestas Educativas Emergencia Climatica - VI Seminario Internacional Resclima

  • García Vinuesa, Antonio
  • Bisquert i Pérez, Kylyan Marc
  • Palmieri, Mayara
  • Carrizo, Marcos Damián
Este libro pretende, además de compartir en abierto los resúmenes de las contribuciones al I Congreso Internacional sobre Respuestas Educativas y Sociales a la Emergencia Climática - VI Seminario Internacional Resclima, ofrecer una guía para la participación de aquellas personas que conforman los distintos Espacios de Diálogo y Construcción Colectiva que se desarrollarán durante su celebración. Dichas personas son aquellas que, habiendo presentado una contribución y resultando ésta aceptada por el Comité Científico, participan de manera presencial en el Congreso. Como se puede apreciar en este Libro de Resúmenes, las distintas contribuciones están distribuidas en los cuatro ejes transversales en los que se articula el Congreso —Tiempos de emergencia climática; Tiempos de acción por el clima; Tiempos de sostenibilidad y cooperación; y Tiempos educativos y sociales (desdoblado este último en dos espacios)—, en función de las preferencias indicadas por sus autoras/es, de las sugerencias de asignación del Comité Científico y, por último, en base a criterios logísticos y operativos.
Investigo. Repositorio Institucional de la Universidade de Vigo
Publication Artículo científico (JournalArticle)

Las habilidades de pensamiento crítico del alumnado de Educación Infantil en un contexto de pérdida de biodiversidad, The critical thinking skills of pre-school students in a context of biodiversity loss

  • Piñeiro-Lago, Sara
  • Varela Losada, Maria Mercedes
  • Lorenzo Rial, María Asunción
Introducción: Los objetivos de este estudio fueron explorar la presencia de habilidades del pensamiento crítico y potenciar su desarrollo a través de una propuesta de educación para el desarrollo sostenible en un aula de educación infantil en torno al estudio de pérdida de biodiversidad en un bosque (ODS15). Metodología: Se llevó a cabo un estudio de caso analizando las producciones y grabaciones de aula de un grupo de 14 niños y niñas de infantil, usando una rúbrica creada ad hoc, basada en las habilidades descritas por Facione (2011) Resultados: El alumnado presenta algunas de las habilidades básicas de pensamiento crítico (interpretación, análisis, inferencia y explicación). Discusión: Estas habilidades pueden ser potenciadas con reflexión, introducción de preguntas clave y procesos de diálogo. Conclusiones: Desarrollar las competencias clave en sostenibilidad y las habilidades de pensamiento crítico es crucial para abordar las problemáticas socioambientales actuales., Introduction: The aim of this study was to explore the presence of critical thinking skills and enhance their development through an education for sustainable development proposal in an early childhood classroom around the study of biodiversity loss in a forest (SDG15).  Methodology: A case study was carried out by analyzing the classroom productions and recordings of a group of 14 infant boys and girls, using a rubric created ad hoc, based on the skills described by Facione (2007, 2011). Results: The students present some of the basic critical thinking skills (interpretation, analysis, inference and explanation). Discussion: These skills can be enhanced with reflection, introduction of key questions and dialogue processes. Conclusions: Developing key competencies in sustainability and critical thinking skills is crucial to address current socio-environmental issues., Universidade de Vigo | Ref. PINE-FCCED2402, Agencia Estatal de Investigación | Ref. PID2023-147800OB-I00
Investigo. Repositorio Institucional de la Universidade de Vigo
Publication Artículo científico (JournalArticle)

Underprepared or competent? Pre-service teachers’ positions on approaching climate change in a systemic and critical way

  • Varela Losada, Maria Mercedes
  • Banos González, I.
  • Castiñeira Rodriguez, Nuria
  • Pérez Rodríguez, Uxío
Climate change demands systems and critical thinking compe-tences in teacher education to foster transformative sustainabilityeducation. Against this backdrop, empirical evidence is needed tobetter understand how future educators internalize and operation-alize these competences, particularly in relation to their readinessto enact transformative sustainability practices in educational con-texts. Thus, this study analyzes attitudinal profiles of 984 Spanishpre-service preschool and primary teachers using the validatedCritical and Systemic Thinking Scale, through hierarchical andk-means cluster analyses, yielding a moderately stable 4-clustersolution. While high systems thinking (ST) scores prevail (M = 4.13),critical thinking (CT, M = 3.02), action (M = 3.26), and education(M = 3.33) remain moderate. The cluster solution identifiesUnderprepared, Uncritical, Conventional, and Competent trends.The results indicate relatively strong systemic understanding of cli-mate change. However, they also suggest the need for enhancedcritical thinking and transformative pedagogical approaches toaddress the gaps in teachers’ engagement., Agencia Estatal de Investigación | Ref. PID2023-147800OB-I00, Comisión Europea
Investigo. Repositorio Institucional de la Universidade de Vigo
Publication Tesis doctoral (DoctoralThesis)

Actitudes del profesorado en formación inicial hacia la educación científica para la sostenibilidad, Actitudes do profesorado en formación inicial cara á educación científica para a sustentabilidade, Attitudes of pre-service teachers about science education for sustainability

  • Castiñeira Rodriguez, Nuria
La educación científica del s.XXI requiere de profesorado capaz de “construir nuevas formas de sentir, pensar y actuar en un mundo caracterizado por la injusticia social y la insostenibilidad ecológica” (Pujol, 2003, p.18). Este mundo debe valorar y evaluar los valores, creencias y actitudes que la ciudadanía, en general y, el profesorado, en particular, tienen frente a una ciencia que ayude a comprender y actuar frente a la actual crisis ambiental. En este marco, los 17 Objetivos de Desarrollo Sostenible que recoge la Agenda 2030 (ONU, 2015) se presenta como una hoja de ruta a partir de la cual identificar líneas comunes entre las finalidades de la educación para la sostenibilidad y la educación científica, de manera que el establecimiento de sinergias entre ambas ayude a conseguir sociedades más justas, equitativas y respetuosas con el medio y las personas. Con este fin, esta investigación pretende indagar acerca de las actitudes del profesorado en formación inicial de Educación Infantil (EI) y Educación Primaria (EP) en relación a una educación científica para la sustentabilidad. Así, se pretende realizar una revisión sistemática de la literatura reciente sobre estudios que aborden la educación para la sostenibilidad desde la educación científica. A partir de esta revisión se pretende construir y validar una escala de actitudes hacia la Educación científica para la sostenibilidad. El análisis de los datos obtenidos, mediante técnicas estadísticas inferenciales y análisis clúster, permitirá extraer información relevante para la obtención de perfiles actitudinales del profesorado en formación inicial de EI y EP frente a la integración de las preocupaciones medioambientales en las clases de ciencias. Asimismo, se contempla la posibilidad de utilizar este cuestionario en el marco de otros estudios en los que sea preciso tener información sobre actitudes hacia la educación científica para la sostenibilidad en la etapa de Infantil y Primaria. Palabras clave: Educación científica, Educación para la sostenibilidad, profesorado en formación, competencias profesionales docentes, actitudes, A educación científica do s.XXI require de profesorado capaz de “construir nuevas formas de sentir, pensar y actuar en un mundo caracterizado por la injusticia social y la insostenibilidad ecológica” (Pujol, 2003, p.18). Este mundo debe valorar e avaliar os valores, crenzas e actitudes que a cidadanía, en xeral e, o profesorado, en particular, teñen fronte a unha ciencia que axude a comprender e actuar fronte á actual crise ambiental. Neste marco, os 17 Obxectivos de Desenvolvemento Sostible que recolle a Axenda 2030 (ONU, 2015) preséntanse como unha folla de roteiro a partir da cal identificar liñas comúns entre as finalidades da educación para a sustentabilidade e a educación científica, de maneira que o establecemento de sinerxias entre ambas axude a conseguir sociedades máis xustas, equitativas e respectuosas co medio e as persoas. Con este fin, esta investigación pretende indagar sobre as actitudes do profesorado en formación inicial de Educación Infantil (EI) e Educación Primaria (EP) en relación a unha educación científica para a sustentabilidade. Así, preténdese realizar unha revisión sistemática da literatura recente sobre estudos que aborden a educación para a sustentabilidade desde a educación científica. A partir desta revisión preténdese construír e validar unha escala de actitudes fronte á Educación científica para a sustentabilidade. A análise dos datos obtidos, mediante técnicas estatísticas inferenciales e análises clúster, permitirá extraer información relevante para a obtención de perfís actitudinais do profesorado en formación inicial de EI e EP fronte á integración das preocupacións ambientais nas clases de ciencias. Así mesmo, contémplase a posibilidade de utilizar este cuestionario no marco doutros estudos nos que sexa preciso ter información sobre actitudes cara á educación científica para a sustentabilidade na etapa de Infantil e Primaria. Palabras chave: Educación científica, Educación para a sustentabilidade, profesorado en formación, competencias profesionais docentes, actitudes, Science education in the 21st century demands teachers capable of "construir nuevas formas de sentir, pensar y actuar en un mundo caracterizado por la injusticia social y la insostenibilidad ecológica" (Pujol, 2003, p.18). This world must assess and evaluate the values, beliefs and attitudes that society in general, and teachers in particular, have about a science that helps to understand and take action in response to the current environmental crisis. Within this framework, the 17 Sustainable Development Goals contained in the 2030 Agenda (ONU, 2015) are presented as a roadmap to identify common lines between the objectives of sustainability education and science education, in order to establish synergies between the two to help achieve societies that are more just, equitable and respectful of the environment and people. To this end, this study aims to investigate the attitudes of pre-service and in-service teachers of Early Childhood Education (ECE) and Primary Education (PE) towards science education for sustainability. In this way, the aim is to make a systematic review of the recent literature on studies focusing on education for sustainability from a science education perspective. Based on this review, the intention is to construct and validate a scale of attitudes towards science education for sustainability. The analysis of the data obtained, using inferential statistical techniques and cluster analysis, will allow us to extract relevant information for obtaining attitudinal profiles of pre-service teachers of ECE and PE in relation to the integration of environmental preoccupations in science classes. It is also considered the possibility of using this questionnaire in the framework of other studies that require information on attitudes about science education for sustainability in Early Childhood and Primary Education. Keywords: Science education, education for sustainability, pre-service teachers, professional teaching competences, attitudes, Universidade de Vigo, Agencia Estatal de Investigación | Ref. PID2023-147800OB-I00
Investigo. Repositorio Institucional de la Universidade de Vigo
Publication Artículo científico (JournalArticle)

Critical and systems thinking to address climate change: validation of the CSTS scale

  • Pérez Rodríguez, Uxío
  • Lorenzo Rial, María Asunción
  • Vega Marcote, Pedro
  • Varela Losada, Maria Mercedes
Purpose: This study aims to design and validate a scale (critical and systems thinking scale [CSTS]) to assess critical (CT)and systems thinking (ST) in relation to climate change among pre-service teachers in higher education, given the relevance of these competencies for advancing sustainability education. Design/methodology/approach: A 68-item Likert-type scale was developed based on a literature review and expert consultation. After pilot testing, the instrument was administered to 984 teacher education students from five Spanish faculties. The sample was randomly split for exploratory (Nv = 487) and confirmatory (Nc = 497) factor analyses. Reliability, construct validity (convergent and discriminant) and model fit indices were examined. Findings: The results indicate that the final 17-item scale demonstrates adequate internal consistency (a = 0.768; ω =0.782). Exploratory and confirmatory factor analyses support a four-factor structure with correlated factors: ST, CT, Critical and Systemic Action and Critical and Systemic Education (χ²/df = 2.24; CFI = 0.905; SRMR = 0.050; RMSEA = 0.049). Evidence of convergent and discriminant validity was obtained. Practical implications: In terms of educational implications, this scale aims to contribute to improving the systemic and critical approach to climate change, taking into account the different dimensions and scales, as well as its relationship with other environmental problems. It also provides information on how to improve information processing and pluralistic debate. Originality/value: This scale aims to help understand people’s systemic and critical positions and worldviews. It provides information on how they understand climate change but also includes a more action- and education-oriented dimension, meaning that it can contribute to improving education to address this issue. The scale has been designed to determine the positions of teachers, given their key role in education, but it can also be applied to other groups and contexts., Agencia Estatal de Investigación | Ref. PID2023-147800OB-I00
Investigo. Repositorio Institucional de la Universidade de Vigo
Publication Capítulo o parte de un libro (BookPart)

Developing systems thinking to comprehensively address climate change and ocean acidification: an educational proposal for trainee teachers

  • Lorenzo Rial, María Asunción
  • Varela Losada, Maria Mercedes
  • Pérez Rodríguez, Uxío
  • Vega Marcote, Pedro
The common origin of problems such as Climate Change and Oceanic Acidification shows the need to address global and interrelated processes from a systemic perspective. Therefore, their educational treatment requires appropriate methodological approaches that allow the study of these problems and their interactions and encourage the visualization of the role that people play as part of the problem and as agents of change. To this end, this study describes an interdisciplinary didactic experience to train science teachers through virtual teaching and evaluates its didactic implications. The educational proposal sought to promote systemic and critical thinking, reflection and decision-making, with the aim of contributing to the development of sustainable competencies and teaching skills. To this end, its design was based on the foundations of transformative learning and the learning sequence introduced strategies to promote the interpretation of phenomena, cooperative work, virtual simulators, and other digital resources. This proposal is expected to be a reference for future educational experiences linked to the achievement of the Sustainable Development Goals (SDGs) of the 2030 Agenda., Agencia Estatal de Investigación | Ref. PID2023-147800OB-I00
Investigo. Repositorio Institucional de la Universidade de Vigo
Publication Artículo científico (JournalArticle)

El pensamiento sistémico como competencia científica clave ante el cambio ambiental global, Systems Thinking as a Key Scientific Competence in the face of Global Environmental Change

  • Varela Losada, Maria Mercedes
  • Lorenzo Rial, María Asunción
  • Castiñeira Rodriguez, Nuria
  • Pérez Rodríguez, Uxío
La crisis socioambiental requiere una educación que desarrolle competencias que mejoren la forma en que entendemos el mundo y actuamos con él. Así, a partir del análisis de conceptualizaciones de pensamiento sistémico de marcos educativos internacionales, se diseñó una propuesta didáctica para profesorado en formación sobre cambio climático, que permitió evaluar el uso de las habilidades básicas de esta competencia a través de mapas conceptuales. El análisis hizo posible identificar el pensamiento sistémico como una competencia científica clave para la toma de decisiones responsables. Los resultados también mostraron un incipiente conocimiento sobre la complejidad sistémica de este problema, que debe perfeccionarse. Su desarrollo requiere de actividades centradas en habilidades cada vez más complejas, como la comprensión de las características del sistema y sus implicaciones temporales., The socio-environmental crisis requires education to develop competencies that enhance our comprehension of the world and our capacity to act upon it. To this purpose, a didactic proposal on climate change was formulated for teacher trainees, analysing conceptualisations of systems thinking while considering international educational frameworks. This proposal enabled prospective teachers to evaluate the fundamental skills of this competence through concept maps. The analysis facilitated the identification of systems thinking as a key scientific competence for responsible decision-making. The results also showed an incipient understanding of the systemic complexities of the problem, which requires further refinement. Its development needs activities that focus on increasingly complex skills, such as understanding the system’s characteristics and their time implications., Agencia Estatal de Investigación | Ref. PID2023-147800OB-I00
Investigo. Repositorio Institucional de la Universidade de Vigo
Publication Capítulo o parte de un libro (BookPart)

Oportunidades STEAM para desenvolver as competencias matemática, científica e artística

  • Gutierrez Rodriguez, Ixchel Dzohara
  • Pérez Rodríguez, Uxío
  • Varela Losada, Maria Mercedes
  • Pérez Rodríguez, Marta
  • Paz García, María Begoña
  • Lorenzo Rial, María Asunción
  • González González, Salvador Guillermo
  • Ezquieta Llamas, Icíar
  • Varela Casal, Cristina
  • Loureiro García, Marcos
  • Araújo Álvarez, Rocío
  • Castiñeira Rodriguez, Nuria
  • Martínez Barreiro, África
  • González Vázquez, Luis Daniel
  • López Mariño, Francisco Javier
  • Rodríguez Conde, Candela
  • Piñeiro Lago, Sara
  • Dopico Rodriguez, Patricia
  • Outeiro Ferreño, Eduardo Manuel
  • Amorín De Abreu, Tamara
  • Pascual De Pedro, Jorge
  • Germade Castelo, Diego
  • Meaños Asensi, Raquel
O presente proxecto de innovación educativa desenvolveuse na Facultade de Ciencias da Educación e do Deporte co propósito de implementar unha estratexia interdisciplinaria que integrase as áreas de Didáctica das Ciencias Experimentais, Didáctica das Matemáticas e Didáctica da Expresión Plástica. O seu obxectivo principal foi favorecer no alumnado dos Graos en Educación Infantil e Primaria ao desenvolvemento das competencias científica, matemática e artística desde un enfoque STEAM. Para iso, leváronse a cabo diversas actividades formativas que contribuíron a potenciar a creatividade, o pensamento crítico e a conciencia ambiental do alumnado. Ademais, o proxecto promoveu a formación docente e deulle continuidade a liñas de traballo iniciadas en proxectos previos do equipo, consolidando así unha cultura educativa innovadora, colaborativa e comprometida coa mellora da práctica docente., This educational innovation project was carried out at the Faculty of Education and Sports Sciences with the aim of implementing an interdisciplinary strategy integrating the areas of Experimental Science Education, Mathematics Education, and Art Education. Its main objective was to promote the development of scientific, mathematical, and artistic competences among students of Early Childhood and Primary Education degrees through a STEAM-based approach. Several training activities were conducted promoting students’ creativity, critical thinking, and environmental awareness. In addition, the project enhanced teacher professional development and continued previous lines of work carried out by the research team, thus consolidating an innovative, collaborative, and reflective educational culture., Universidade de Vigo | Ref. PINE-FCCED2501, Agencia Estatal de Investigación | Ref. PID2023-147800OB-I00
Investigo. Repositorio Institucional de la Universidade de Vigo
Publication Artículo científico (JournalArticle)

Evolución de las ideas de las niñas y niños de infantil sobre sostenibilidad oceánica, Evolution of children's ideas about ocean sustainability in kindergartens

  • Castiñeira Rodriguez, Nuria
  • Lorenzo Rial, María Asunción
  • Varela Losada, Maria Mercedes
  • Pérez Rodríguez, Uxío
Introducción: En este artículo se presenta una investigación/innovación educativa vinculada al aprendizaje de las ciencias de la naturaleza y a prácticas científicas escolares que promuevan la sostenibilidad oceánica en un aula de Educación Infantil. El estudio se centra en la contaminación por plásticos en el medio marino. Metodología: Para el diseño de la secuencia de actividades se utilizó el enfoque de indagación conocido como "Ciclo de aprendizaje de las 5E". El proceso de evolución de las ideas del alumnado se realizó mediante el análisis del discurso (verbalizaciones) y las representaciones gráficas (dibujos) a modo de pre y post-test. Resultados: Los resultados muestran que tanto el modelo didáctico utilizado como la problemática abordada tienen un gran potencial didáctico para promover en el alumnado de esta etapa la toma de decisiones responsable y crítica sobre cuestiones sociocientíficas. Discusión y Conclusiones: el estudio resalta el potencial de utilizar problemas científicos como la contaminación por plásticos marinos para fomentar la toma de decisiones responsable y el pensamiento crítico en los estudiantes jóvenes., Introduction: This article presents an educational research/innovation linked to nature science learning and school science practices that promote ocean sustainability in an Early Childhood Education classroom. The study focuses on plastic pollution in the marine environment. Methodology: The enquiry approach known as the ‘5E learning cycle’ was used to design the sequence of activities. The process of evolution of the students' ideas was carried out by means of discourse analysis (verbalisations) and graphic representations (drawings) as a pre- and post-test. Results: The results show that both the didactic model used and the problem addressed have a great didactic potential to promote responsible and critical decision-making on socio-scientific issues among pupils at this stage. Discussion and Conclusions: The study highlights the potential of using scientific problems such as marine plastic pollution to promote responsible decision-making and critical thinking in young students., Agencia Estatal de Investigación | Ref. PID2023-147800OB-I00, Universidade de Vigo | Ref. PINE-FCCED2402