Pasar al contenido principal

CONOCIMIENTOS Y COMPETENCIAS DIDACTICO-MATEMATICAS PARA UNA EDUCACION INCLUSIVA: PRACTICAS DE ENSEÑANZA PARA DESARROLLAR EL DOMINIO AFECTIVO

PID2021-122326OB-I00

•
Nombre agencia financiadora Agencia Estatal de Investigación
Acrónimo agencia financiadora AEI
Programa Programa Estatal para Impulsar la Investigación Científico-Técnica y su Transferencia
Subprograma Subprograma Estatal de Generación de Conocimiento
Convocatoria Proyectos de I+D+i (Generación de Conocimiento y Retos Investigación)
Año convocatoria 2021
Plan Estatal 2021-2023 Plan Estatal de Investigación Científica y Técnica y de Innovación
Centro beneficiario UNIVERSIDADE DE SANTIAGO DE COMPOSTELA

Resultados relacionados

Resultados totales (Incluyendo duplicados): 16
Encontrada(s) 1 página(s)

Minerva. Repositorio Institucional de la Universidad de Santiago de Compostela
Publicación Artículo científico (JournalArticle)

Unha proposta didáctica para unhas matemáticas saudables na educación primaria

  • Dorrego, Iria
  • Castiñeira Veiga, Gonzalo
Neste traballo presentamos a posta en práctica dunha proposta didáctica na Educación Primaria na área de matemáticas, particularmente da estatística. Seguirase a Aprendizaxe Baseada en Proxectos (ABP), a cal destaca por ser unha metodoloxía eficaz para favorecer a motivación e a aprendizaxe do alumnado. A proposta estará centrada na análise estatística dos hábitos saudables na contorna do alumnado, co que terán que facer unha recompilación de diferentes datos para a súa posterior análise.
Minerva. Repositorio Institucional de la Universidad de Santiago de Compostela
Publicación Artículo científico (JournalArticle)

Diseño y validación de un instrumento para analizar el pensamiento espacial en educación infantil, Design and Validation of an Instrument to Analyse Spatial Thinking in Early Childhood Education

  • Nogueira, Lígia Gonçalves
  • Fernández Blanco, María Teresa
  • Maia Lima, Cláudia Manuela Ferreira
Desde una edad temprana, los niños comienzan a desarrollar su pensamiento espacial al explorar su entorno, adquiriendo conocimientos informales sobre el espacio. Este estudio tiene como objetivo el diseño y validación de un instrumento para analizar el pensamiento espacial en educación infantil. La metodología seguida consta de tres fases: diseño del instrumento, validación del contenido por un comité de expertos y aplicación a una muestra piloto. Los resultados mostraron acuerdo del comité de expertos en todos los ítems, con excepción de tres en los que se sugirieron cambios hacia situaciones manipulativas y ajustes en algunas ayudas. Se concluye que la aplicación a la muestra piloto confirmó la pertinencia de los cambios propuestos por los expertos y permitió afinar la forma de comunicar las instrucciones de cada ítem.
Minerva. Repositorio Institucional de la Universidad de Santiago de Compostela
Publicación Artículo científico (JournalArticle)

Onto‑semiotic Analysis of Diagrammatic Reasoning

  • Giacomone, Belén
  • Godino, Juan D.
  • Fernández Blanco, María Teresa
  • Wilhelmi, Miguel R.
Diagrams and in general the use of visualization and manipulative material play an important role in mathematics teaching and learning processes. Although several authors warn that mathematics objects should be distinguished from their possible material representations, the relations between these objects are still conflictive both from an epistemological point of view as well as an educational one. In this paper, we apply theoretical tools of the onto-semiotic approach of mathematics knowledge to analyze the diversity of objects and processes implied in mathematics activity, which is carried out with diagrammatic representations. This enables us to appreciate the synergic relations between ostensive (visual and sequential languages) and non-ostensive objects (abstract and mental entities) overlapping in mathematics practices. The analysis of the characteristics of diagrammatic reasoning and its interpretation in onto-semiotic terms is contextualized by means of the analysis of solving a problem about fractions by applying three procedures that involve diagrams.
Minerva. Repositorio Institucional de la Universidad de Santiago de Compostela
Publicación Artículo científico (JournalArticle)

Gamificando matemáticas a través das tic: unha proposta efectiva e afectiva

  • Salgueiro, Carla
  • Castiñeira Veiga, Gonzalo
O obxectivo principal deste traballo é levar a cabo o deseño dunha proposta didáctica enmarcada na área das Matemáticas en 3º curso de Educación Primaria tomando como eixo vertebral da mesma a metodoloxía da gamificación a través do emprego das TIC, destacando a súa importancia como elementos útiles para mellorar a afectividade e a aprendizaxe do alumnado cara esta materia. A proposta consiste unha intervención pedagóxica mediante o emprego da gamificación e das TIC, deseñada seguindo os traballos máis relevantes sobre o emprego das mesmas como ferramentas eficaces no ensino e aprendizaxe das Matemáticas. Para o deseño desta proposta utilízanse varias plataformas en liña dispoñibles (Genially, Kahoot!, WordWall...), coas que se abordan algúns dos contidos matemáticos relacionados coas figuras planas dunha forma dinámica e accesible. Finalmente, tras aplicar a proposta presentada e mediante a recompilación de datos e o uso de cuestionarios antes e despois da intervención, analízanse os resultados obtidos co grupo avaliando así a efectividade da mesma.
Minerva. Repositorio Institucional de la Universidad de Santiago de Compostela
Publicación Artículo científico (JournalArticle)

A mathematical stimulus program for an educational intervention with students at risk of social exclusion

  • Fernández Blanco, María Teresa
  • Gorgal-Romarís, Alejandro
  • Núñez García, Cristina
  • Conde-Lago, Jesús
The research investigates a mathematical stimulus program for an educational intervention with students at risk of social exclusion. Reducing the school failure of students is one of the goals of current inclusive education. Particularly, mathematics is a discipline in which adolescents demonstrate a greater degree of failure worldwide. In this research, a mathematical stimulus program employing STEAM (Science, Technology, Engineering, Art, and Mathematics) activities for adolescents at risk of social exclusion due to family causes is analyzed. The aim is to assess the mediational and affective suitability of the program. The sample consisted of 68 students from three secondary schools. A mixed methodology was used, employing quantitative analysis techniques for the beliefs and satisfaction questionnaires applied. The Theory of Didactic Suitability was also employed, along with semi-structured interviews for qualitative analysis. The results indicate that pleasure and effort constitute a single factor among these students, and a positive correlation is obtained between how interesting an activity seems to the students and what they learned, and between their learning and the novelty of the content. The descriptive analysis shows that 96% of the students considered the activities to be interesting; with 85% stating that they had learned a lot. The recordings and interviews show that the students felt at ease carrying out the activities and that a significant change in their attitude towards mathematics took place. In conclusion, the presence of at least 87% of the indicators in all activities gives the program a high degree of mediational and affective suitability. Furthermore, the role of mediational suitability in this context stands out and has adirect influence on affective suitability.
Minerva. Repositorio Institucional de la Universidad de Santiago de Compostela
Publicación Artículo científico (JournalArticle)

Espirógrafos con impresión 3D na formación de futuro profesorado de educación secundaria

  • Fernández López, Antía
  • Castiñeira Veiga, Gonzalo
  • Fernández Blanco, María Teresa
Neste traballo presentamos unha experiencia onde o modelado 3D se posiciona como elemento transversal de cara á aprendizaxe das matemáticas. A experiencia segue a metodoloxía STEAM centrada no traballo interdisciplinario, colaborativo e indagatorio. Está dirixida a estudantes do Mestrado Universitario en Profesorado de Educación Secundaria Obrigatoria e Bacharelato, Formación Profesional e Ensinanzas de Idiomas na especialidade de Ciencias Experimentais, Matemáticas, Tecnoloxía e Informática. O obxectivo radica en introducir o deseño e impresión 3D na aplicación das cónicas e no deseño de espirógrafos.
Minerva. Repositorio Institucional de la Universidad de Santiago de Compostela
Publicación Artículo científico (JournalArticle)

Matevisión: un proxecto para traballar a probabilidade e a estatística

  • Castiñeira Veiga, Gonzalo
  • Núñez García, Cristina
Nas últimas décadas, a necesidade de coñecer conceptos básicos da probabilidade e a estatística cobrou notable importancia. Isto salienta a necesidade de mellorar os procesos de ensinanza e aprendizaxe das mesmas e que teñan en conta o sentido socioafectivo cara ás matemáticas. Neste artigo presentamos una proposta en liña da Aprendizaxe Baseada en Proxectos (ABP), a cal permite o traballo destes conceptos dunha forma efectiva e contextualizada.
Minerva. Repositorio Institucional de la Universidad de Santiago de Compostela
Publicación Artículo científico (JournalArticle)

Exploring pre-service primary teachers’ emotions in a geometry project with 3D design

  • Fernández-López, Antía
  • Fernández Blanco, María Teresa
  • González Sequeiros, Pablo
This study explores the emotions that pre-service teachers (PSTs) experience when they interact with geometric knowledge and 3D design in a project focused on the way of Saint James pilgrimage route. The sample was made up of 101 PSTs from the University of Santiago de Compostela, the final point of the pilgrimage path. An emotional questionnaire, together with a participant observation notebook and a rubric, served as data collection instruments. The analytical frameworks included the didactical suitability criteria for mediational and affective facets, and SAMR (substitution, augmentation, modification, and redefinition) model for the effective integration of technology in schools. The results show a greater presence of pleasant emotions, highlighting the emotions of curiosity and cheerfulness. Despite this, less pleasant emotions such as brain-taster or bewilderment were notable. Pleasant emotions shown, as well, higher correlation rates. In conclusion, 3D design seems to indicate great potential for working on emotions with this group of students.
Minerva. Repositorio Institucional de la Universidad de Santiago de Compostela
Publicación Artículo científico (JournalArticle)

A competência do professor em análise de tarefas matemáticas sobre medidas de comprimento, La competencia del profesor en análisis de tareas matemáticas sobre medidas de longitud, Teacher’s competence for analyzing mathematical tasks on length measurements

  • Mendes Nunes, Magna
  • Rocha Silva Gusmão, Tânia Cristina
  • Fernández Blanco, María Teresa
  • Santos Gutierre, Liliane dos
O objetivo deste artigo é analisar a competência do professor da Educação Básica para análise de tarefas matemáticas sobre medidas de comprimento antes e após um ciclo formativo. Por meio de uma abordagem qualitativa, do tipo intervencionista, a pesquisa foi realizada com 18 professores licenciados em Matemática, Letras, Física e Pedagogia, participantes do Grupo de Estudos e Pesquisas Didática das Ciências Experimentais e da Matemática. Tais professores participaram de um processo formativo, orientado pelo Ciclo de Estudo e Desenho de Tarefas fundamentado teoricamente pelos Critérios de Adequação Didática, visando estudar, analisar, (re)desenhar e avaliar tarefas matemáticas. Como resultados, professores manifestaram competências antes da formação que dizem respeito a conhecimentos variados para o ensino de medidas fruto das experiências profissionais e de formações adquiridas ao longo da vida. Já após o ciclo formativo, manifestam competências mais ampliadas e focadas em análise didática, mais especificamente a competência reflexiva, o que aponta o potencial do ciclo formativo para organizar e avaliar tarefas matemáticas a serem implementadas em sala de aula
Minerva. Repositorio Institucional de la Universidad de Santiago de Compostela
Publicación Artículo científico (JournalArticle)

Conectando arte y matemática: mosaicos con GeoGebra, Conectando arte e matemática: mosaicos com GeoGebra, Connecting Art and Mathematics: Mosaics with GeoGebra

  • Rodríguez Fernández, Alberto
  • Castiñeira Veiga, Gonzalo
  • Rodríguez Taboada, Julio
  • Fernández Blanco, María Teresa
En este trabajo se analiza una propuesta didáctica, diseñada para alumnos de 14-15 años, que integra matemáticas, arte y el software de geometría dinámica GeoGebra como recurso tecnológico. La propuesta se apoya en la metodología Aprendizaje Basado en Proyectos STEAM y se focaliza en contenidos y procedimientos relacionados con el espacio, la medida y el aspecto socioafectivo de las matemáticas. El objetivo es estudiar el problema del recubrimiento del plano y la construcción de mosaicos desde un marco interdisciplinar. Se destaca el papel de los recursos tecnológicos en el desarrollo de procesos y habilidades matemáticas, como la visualización, argumentación, formulación de conjeturas, representación y comunicación. La propuesta se estructura en cinco sesiones que recorren las cinco fases del modelo educativo de Van Hiele y que termina con la creación de un mosaico. Como conclusión, la propuesta promovió el trabajo en grupo y enfatizó la importancia de obtener un producto final como estrategia motivadora para despertar el interés hacia las matemáticas.
Minerva. Repositorio Institucional de la Universidad de Santiago de Compostela
Publicación Artículo científico (JournalArticle)

Mathematical argumentation of three-year-old children on a classroom experience based on two STEAM domains

  • Salgado Somoza, María
  • Berciano, Ainhoa
  • Abad-Villaverde, Beatriz
In the last decades, the importance of argumentation as a human competence in general and its close relationship with mathematical comprehension in particular has been highlighted. Thus, in this paper we focus our interest on analyzing the argumentation skills shown by three-year-old children in a STEAM classroom experience. For this purpose, a qualitative study was carried out. For data collection, a STEAM task has been designed in which mathematics and science are worked together from the study of the physical properties of water. Specifically, what color and taste of water has by means of two experiments and, subsequently, photos and video-recordings have been collected during the implementation carried out in a classroom with 20 children of three-year-old. All data collect have subsequently been transcribed and categorized. The results indicate that the children, during the experiments done, mainly use arguments based on mathematical language, numerical figures, or make use of words or spelling, although with considerable imprecision in the type of language used. In addition, the experiments carried out have allowed a high percentage of children to change their previous ideas and have a more comprehensive approach to the concepts introduced, highlighting the importance of working on argumentation in early childhood education through contexts, in this case STEAM, which encourage reasoning and proof
Minerva. Repositorio Institucional de la Universidad de Santiago de Compostela
Publicación Capítulo o parte de un libro (BookPart)

El mundo Mathémon ¡Hazte con los porcentajes!

  • Castiñeira Veiga, Gonzalo
  • Lobeiras Casal, Denise
La evolución constante de la educación exige metodologías capaces de responder a las necesidades actuales del alumnado, especialmente en áreas tradicionalmente asociadas a rechazo y ansiedad, como las matemáticas. La evidencia señala que factores afectivos (ansiedad matemática, creencias, actitudes y emociones) influyen de forma significativa y cíclica en el rendimiento: las experiencias de aprendizaje configuran creencias, estas generan respuestas emocionales y, a su vez, determinan conductas de aceptación o evitación de la disciplina. En este marco, se propone integrar explícitamente la dimensión afectiva en la planificación didáctica para favorecer un aprendizaje más significativo y reducir las barreras emocionales. Como enfoque metodológico, se plantea la gamificación, entendida como el diseño de experiencias de aprendizaje que incorporan elementos y dinámicas de juego (retos, puntos, recompensas, tiempo, cooperación/competición) para aumentar la motivación, promover la participación activa y sostener la resolución de problemas. La intervención que se presenta se fundamenta en la gamificación con el objetivo de mejorar el compromiso del alumnado y disminuir inseguridades y creencias negativas hacia las matemáticas.
Minerva. Repositorio Institucional de la Universidad de Santiago de Compostela
Publicación Artículo científico (JournalArticle)

How visualization and argumentation are articulated in research on teaching and learning geometry

  • Fernández Blanco, María Teresa
  • Camargo, Leonor
  • González Sequeiros, Pablo
El objetivo de este trabajo es analizar la articulación entre visualización y argumentación dentro de los avances más recientes en la investigación empírica sobre la enseñanza y el aprendizaje de la geometría. La investigación aporta una nueva perspectiva al diferenciar entre tareas visuales y tareas de conjetura y demostración, estableciendo una base metodológica sólida para analizar cómo estos dos tipos de procesos interactúan en el aprendizaje. El análisis se aborda principalmente desde dos marcos teóricos, el Enfoque Ontosemiótico del Conocimiento y la instrucción matemática (EOS) y el Razonamiento Configural (RC), que se han desarrollado en España y guían gran parte de la investigación revisada. Dependiendo del tipo de tarea, algunos estudios enfatizan el análisis de la visualización, mientras que otros se centran en la argumentación y otros enfatizan los vínculos entre ambos procesos. En los estudios sobre tareas de demostración y conjetura, el papel de la visualización está claramente delimitado, como se explicita en el marco de trabajo RC seguido. Así, la visualización determina el tipo de subconfiguración que utiliza el estudiante al enunciar una conjetura o demostrar un resultado. Sin embargo, en aquellos sobre tareas de visualización, que se centran en el desarrollo de procesos y habilidades de visualización, el papel de la argumentación no está explícito. La argumentación de los estudiantes se infiere en estos trabajos a partir de las descripciones que estos dan de los objetos o sus representaciones, los algoritmos seguidos o las justificaciones de sus soluciones. Hemos visto que algunas líneas de trabajo que abordan el análisis de tareas, ya sea para promover habilidades de visualización o para desarrollar procesos matemáticos como la argumentación, concluyen con el establecimiento de escalas cognitivas, en las que se hace más evidente la articulación entre visualización y argumentación. Por ejemplo, centrándonos en la enseñanza de la visualización, algunos de mis trabajos anteriores, como Blanco et al. (2019), investigan el establecimiento de niveles de visualización y razonamiento espacial en tareas visuales. Estos niveles se establecen precisamente a partir de la categorización de configuraciones cognitivas, que, como se ha visto, se centran en la argumentación de los estudiantes. Aunque mencionamos aquí estudios en los que se utiliza la mediación física o tecnológica para promover la visualización, la argumentación o el vínculo entre ambas, en este trabajo no hemos puesto énfasis en el papel que juegan los mediadores en esta articulación. A pesar de ello, consideramos que debe destacarse el papel de estas aplicaciones en el apoyo al proceso de justificación, argumentación y validación de teoremas. Al plantear estas reflexiones, el trabajo invita a la comunidad científica a profundizar en el análisis de la relación entre visualización y argumentación, fomentando un debate necesario sobre cómo transformar las prácticas educativas en geometría para abordar los desafíos cognitivos y tecnológicos del aprendizaje contemporáneo.
Minerva. Repositorio Institucional de la Universidad de Santiago de Compostela
Publicación Capítulo o parte de un libro (BookPart)

¡Que las mates nos pillen bailando!

  • Castiñeira Veiga, Gonzalo
  • Núñez García, Cristina
En una sociedad saturada de datos y con acceso masivo a la información, es esencial desarrollar una competencia matemática que permita interpretar críticamente la realidad, especialmente en estadística y probabilidad. Sin embargo, la enseñanza tradicional, descontextualizada y mecánica, limita ese aprendizaje y suele generar desinterés y afectividad negativa hacia las matemáticas. Esto resulta especialmente preocupante en la formación inicial docente, donde muchos futuros maestros no alcanzan competencias suficientes. Para afrontarlo, este capítulo propone el Aprendizaje Basado en Proyectos y presenta “Matevisión”, una recreación de Eurovisión en el aula que sirve como contexto motivador para recoger y analizar datos.
Minerva. Repositorio Institucional de la Universidad de Santiago de Compostela
Publicación Artículo científico (JournalArticle)

Teacher growth in exploiting mathematics competencies through STEAM projects

  • Ortiz-Laso, Zaira
  • Diego-Mantecón, José Manuel
  • Lavicza, Zsolt
  • Fernández Blanco, María Teresa
This article is aimed at educators concerned with curricular initiatives that foster STE(A)M projects in secondary education to promote mathematics competencies. Research has recently reported that these projects superficially address mathematics content, hampering the development of competencies the consensus deems necessary to prepare citizens for daily life. This study shows that learning goals may be achieved when teachers receive personalised training and sustained assistance in their project experiences. We examine how two Spanish teachers, with advisors’ support, progress in exploiting mathematics competencies within the implementation of a single project each over a period of 3 years. Their evolution was not the result of minor recommendations but of continuous interactions with the advisors. These interactions intended to maintain a balance between teacher confidence and project enhancements, which required commitment and constancy. Four of the five competencies considered in the Spanish curriculum emerged powerfully after sustained refinement. The frequently mobilised competencies were intra-mathematics, representations, as well as collaborative work and positive identity, followed by modelling. The last of which was difficult to address, but when it was, the other three emerged more naturally. Computational thinking was poorly represented mainly because of the advisors’ background and its recent incorporation into the reference curriculum. The teachers’ progress was influenced by the advisor’s academic background, pedagogical expertise, ability to transfer research outcomes into teaching, and experience supporting others.
Academica-e. Repositorio Institucional de la Universidad Pública de Navarra
Publicación Capítulo o parte de un libro (BookPart)

Evaluación y mejora de ítems en un cuestionario de diagnóstico mediante ASI, Evaluation and improvement of a diagnostic questionnaire by SIA

  • Abaurrea Larrayoz, Jaione
  • Iribas Pardo, Haritz
  • Lasa Oyarbide, Aitzol
  • Uzqueda Garde, Maite
  • Wilhelmi, Miguel R.
Las y los aspirantes a docente de Educación Primaria deben demostrar un dominio básico el lengua y matemáticas. En algunas Universidades, todo aspirante a maestro debe pasar una prueba inicial que certifique esta base, pero dicha prueba no es general a todas las Universidades ni está estandarizada. En este sentido, las herramientas del análisis estadístico implicativo (ASI) pueden ayudar a la evaluación de estos cuestionarios de acceso y a su mejora. En este trabajo, se aplica un cuestionario de evaluación inicial preexistente en otras Universidades a docentes en formación inicial (DFI) de la Universidad Pública de Navarra (UPNA), al comienzo de su primer curso de matemáticas y su didáctica. Mediante el ASI, se identifican aquellas preguntas del cuestionario que no son estadísticamente significativas, y se propone una adecuación del cuestionario que actualiza estas preguntas por otras. Además, el análisis implicativo permite caracterizar tipologías de DFI para una mejor comprensión de sus conocimientos iniciales en el acceso a los Grados en Maestro en Educación Primaria., Applicants for teacher in Primary Education must demonstrate a basic mastery of language and mathematics. In some Universities, every applicant must pass an initial test that certifies this basis, but the test is neither general to all Universities nor standardized. In this sense, the tools of statistical implicative analysis (ASI) can help the evaluation of these access questionnaires and their improvement. In the work, a pre-existing initial assessment questionnaire applied in other Universities, is applied to teachers in initial training (DFI) of the Public University of Navarra (UPNA), at the beginning of their first course in mathematics and its didactics. Through the ASI, those questions of the questionnaire that are not statistically significant are identified, and a correction of the questionnaire that updates these questions by others is proposed. In addition, the implicative analysis allows the characterization of DFI typologies for a better understanding of their initial knowledge in the access to Primary Education degrees., Trabajo realizado en el marco del proyecto “Conocimientos y competencias didáctico-matemáticas para una educación inclusiva: prácticas de enseñanza para desarrollar el dominio afectivo (CCDMEI-PDA)”, del MECD (código PID2021- 122326OBI00).