Pasar al contenido principal

Idioma del documento

Encontrados 22847 resultado(s)
Encontradas 229 página(s)

Parque Nacional Obô: conhecimento e perceções acerca da sua importância em alunos de S. Tomé, Obô National Park: knowledge and perceptions about its importance in students of S. Tomé

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Almeida, António, Ribeiro, Sandra, Botelho, Helena

[Resumo] Em S. Tomé e Príncipe foi criado o Parque Nacional Obô em 2006 com a missão de preservar a importante biodiversidade do território. O presente estudo procurou verificar o conhecimento e perceções acerca do Parque de 112 alunos a frequentar duas escolas no Distrito da Capital, 51 do 7.º ano e 61 do 11.º ano de escolaridade. Para tal foi administrado um questionário que visava saber se os alunos já tinham visitado o Parque; se sabiam as razões da sua criação; o tipo de atividades que..., [Abstract] In S. Tomé and Príncipe the National Park Obô was created in 2006 with the mission of preserving the important biodiversity of the territory. The present study sought to test the knowledge and perceptions of the Park of 112 students attending two schools in the Capital District, 51 from the 7th year and 61 from the 11th year of schooling. To this end, a questionnaire was administered to determine whether the students had already visited the Park; whether they knew the reasons for its...



Ai flores, ai flores do verde pino: edición crítica e interpretación

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Correia, Ângela

[Resumo] A cantiga Ai flores, ai flores do verde pino, de D. Denís, é unha das máis coñecidas da lírica galego-portuguesa e unha das máis representativas do xénero “cantiga de amigo”. Os manuscritos que a transmitiran (Cancioneiro da Biblioteca Nacional e Cancioneiro da Vaticana) presentan diverxencias sorprendentes, que teñen sido resolvidas nas edicións críticas de forma consensual. Hai, no entanto, razóns para rever este consenso. Por outro lado, tratándose dunha cantiga dialogada, ten tamén..., [Abstract] The song Ai flores, ai flores do verde pino, by D. Dinis, is one of the best known of Galician-Portuguese lyric and one of the most representative of the cantiga de amigo genre. The manuscripts that transmitted it (Cancioneiro of the National Library and Cancioneiro of the Vatican Library) show surprising divergences, that have been solved in a consistent way in critical editions. However, there are reasons to review this consensus. On the other hand, since this is a song where...



Levar os buzzfeed ás aulas de literatura: listas e canon literario para a mediación lingüística no ámbito do Portugués como Lingua Estranxeira

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Ogando González, Iolanda

[Resumo] A partir da crenza de que o texto literario se inscribe na memoria cultural dun determinado colectivo, nomeadamente a través do ensino do canon, consideramos que unha das maneiras de tornar relevante a disciplina radica na explicitación da relevancia que ese ten no imaxinario cultural luso, tanto de maneira tradicional, a través dos libros e da lectura, como doutros modos de existencia que, no presente traballo, inscribiremos nun funcionamento posliterario. Partindo desta..., [Abstract] Based on the belief that the literary text is part of the cultural memory of a particular collective, namely through the teaching of the canon, we consider that one of the ways to make the subject relevant lies in making explicit the relevance that this canon has in the Portuguese cultural imaginary. This relevance can be seen both in a traditional way, through books and reading, and in other ways of existence that, in the present work, we will inscribe in a post-literary functioning...



O Cenozoico Superior da margem continental brasileira

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Coltrinari, L.

[Resumen] Rasgos estructurales y estratigráficos' individualizan la margen continental ' brasileña entre 229S y 299S. El graben' del Paraiba contiene, en las cuencas de Taubaté(Est.de Sao Paulo)y de Resende, el registro sedimentario cenozoico' de las áreas emergidas. En la cuenca de Taubaté, recorrida por el rio Paraiba , se identifican restos de superficies ' pliopleistocénicas. Investigaciones realizadas en uno de esos testigos(la superficie de Sao José) aparentemente..., [Resumo] Feiçoes estruturais e estratigráficas diferenciam a margem continental brasileira entre 229S e 299S.0 graben do Paraiba contém o registro sedimentar cenozóico da área emersa nas Bacias de Taubaté(Est.de Sao Paulo)e de Resende. Na primeira de las,percorrida pelo rio Paraiba, sao reconhecidos remanescentes de superficies plio-pleistocenicas.Pesquisas realizadas num desses testemunhos, a superficie de Sao José,supostamente' elaborada em clima mais seco do Pleistoceno Superior...



Fórmula e utopia: o movimento internacional da educação nova, Formula and Utopia: The International New Education Movement, Fórmula y utopía: el movimiento internacional de la educación nueva, Fórmula e utopía: o movimento internacional da educación nova

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Vidal, Diana Gonçalves, Rabelo, Rafaela Silva

Forma parte da sección monográfica deste número da revista: Pegadas e influencias da Ligue Internationale pour L'Education Nouvelle no espazo ibérico e brasileiro (1921-2021), [Resumo] Partindo da interrogação sobre a pregnância de ideias e práticas associadas ao repertório da Educação Nova em discursos pedagógicos atuais e operando com as noções de utopia e fórmula, o artigo se debruça sobre três iniciativas, consideradas como hubs, ou seja, como pontos de conexão, encontro e passagem de educadores. São elas: a New Education Fellowship (NEF), que nos países latinos ficou conhecida como Ligue Internationale pour l´Éducation Nouvelle (LIEN), e a ação sistemática de..., [Abstract] The article examines the impact of the ideas and practices of the New Education movement on pedagogical discourse today using the concepts of utopia and formula. The analysis focuses on three hubs of connection and encounter between educators in the twentieth century: the New Education Fellowship (known in Latin countries as the Ligue Internationale pour l’Education Nouvelle), and the systematic training initiatives of the Teachers College and the Jean-Jacques Rousseau Institute...., [Resumen] Partiendo de la cuestión sobre la influencia de ideas y prácticas asociadas al repertorio de la Educación Nueva en discursos pedagógicos actuales y trabajando con las nociones de utopía y fórmula, el artículo se centra en tres iniciativas, consideradas como enlaces, o sea, como puntos de conexión, encuentro y tránsito de educadores. Son estas: la New Education Fellowship (NEF), que en los países latinos quedó conocida como Liga International para la ´Education Nueva (LIEN), y la..., A discussão aqui proposta é o resultado de pesquisas vinculadas a diferentes projetos: “Educação transnacional: (des)conexões entre Brasil e a New Education Fellowship (1920-1948)” (Processo FAPESP 2015/06456-1); “Perscrutando o papel da Progressive Education Association na circulação da New Education Fellowship no Brasil (1920-1940)” (Processo FAPESP 2016/07024-0); “Saberes e Práticas em Fronteiras: por uma história transnacional da educação (1810-...)” (Processo FAPESP 2018/26699-4). Integra..., Fundação de Amparo à Pesquisa do Estado de São Paulo (FAPESP); 2015/06456-1, Fundação de Amparo à Pesquisa do Estado de São Paulo (FAPESP); 2016/07024-0, Fundação de Amparo à Pesquisa do Estado de São Paulo (FAPESP); 2018/26699-4, Brasil. Conselho Nacional de Desenvolvimento Científico e Tecnológico (CNPq); 305639/2016-1



The Relationship Between Regular Martial Arts Practice (Judo and Wrestling) and Neurocognitive Variables in Children and Adolescents: a Scoping Review

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Sevilla-Sánchez, Marta, Dopico-Calvo, Xurxo, Morale, Jose, Carballeira, Eduardo

[Abstract] This scoping review aims to map existing evidence on the effects of judo and wrestling on cognitive performance in youth. The Preferred Reporting Items for Systematic Reviews and Meta-Analyses for Scoping Reviews (PRISMA-ScR) was followed, retrieving documents from inception up to March 2025. The search encompassed six electronic databases: Web of Science, SCOPUS, PubMed, Sport Discus, ERIC, and PsycInfo; and other identification methods. Eligible studies included original studies..., [Resumen] Esta revisión de alcance tiene como objetivo indagar sobre la evidencia existente sobre los efectos del judo y la lucha olímpica en el rendimiento cognitivo de niños y adolescentes. Se siguieron los criterios recomendados por la declaración PRISMA para revisiones de alcance (PRISMA-ScR), desde el inicio hasta marzo de 2025. La búsqueda se realizó en seis bases de datos electrónicas: Web of Science, SCOPUS, PubMed, Sport Discus, ERIC y PsycInfo, además de otros métodos de..., [Resumo] Esta revisão de escopo tem como objetivo mapear as evidências existentes sobre os efeitos do judô e da luta olímpica no desempenho cognitivo de crianças e adolescentes. Seguiu-se os critérios recomendados pelo Preferred Reporting Items for Systematic Reviews and Meta-Analyses for Scoping Reviews (PRISMA-ScR), desde a origem até março de 2025. A busca foi realizada em seis bases de dados eletrónicas: Web of Science, SCOPUS, PubMed, Sport Discus, ERIC e PsycInfo; bem como por outros...



Educação Ambiental, como alcançar o público?: conhecer para mudar–CMIA de Vila do Conde, Environmental Education, How to reach the public?: get to know in order to change-CMIA of Vila do Conde

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Afonso, Rosana M., Ramos, Cátia, Laranja, Ana, Morim, Sílvia, Mucha, Ana P.

[Resumo] O CMIA de Vila do Conde apresenta como principais objetivos, não só a monitorização de descritores ambientais, como também a boa interpretação e divulgação dos valores, recursos e problemáticas ambientais. Nesse sentido, desenvolve atividades variadas de forma a promover alterações de comportamento junto de diferentes faixas etárias que vão desde o pré-escolar até à idade adulta. Apesar de bem conhecido e solicitado pela comunidade escolar, em 2013, contudo, o Centro verificava alguma..., [Abstract] The CMIA of Vila do Conde presents as its main objectives, not only the monitoring of environmental indicators, as well as the correct interpretation and dissemination of the values, resources and issues surrounding the environment. In this sense, it develops several activities to promote the change of behaviors among different age groups ranging from preschool to adulthood. Although well-known and requested by the school community, in 2013 however, the Center checked some lack of...



A práxis de educação ambiental para a cidadania e a construção de valores morais

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Morgado da Silva, M. Marco Antonio, Ferreira de Araújo, Ulisses

[Resumo] O presente artigo tem como objetivo explorar as contribuições que uma metodologia problematizadora e participativa de ensino-aprendizagem pode aportar para a construção de valores morais em uma prática de Educação Ambiental orientada para a formação da cidadania. Para tanto, delimitamos os parâmetros teórico-metodológicos que fundamentam essa proposta pedagógica e discutimos alguns dados oriundos de uma pesquisa de intervenção que desenvolvemos com estudantes da 5ª série de uma escola..., [Abstract] This article aims to explore the contributions of a problem-based and participatory methodology of learning toward the construction of moral values in an Environmental Education for citizenship. For this, we delimit the theoretical and methodological background that underlie this pedagogical proposal and discussed some data from an intervention research developed with 5th grade students from a public school located on the outskirts of Sao Paulo (Brazil). In general, the data provide...



O professor universitário e a tecnologia

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Lampert, Ernâni

[Resumo] o estudo analisa a construção e reconstrução da universidade nos tres megaparadigmas - o pré-moderno, moderno e pós-moderno - e ó papel do professor universitário nessas diferentes visoes de mundo. Aborda, sob o prisma pedagógico e suas adjacencias, as contradições da tecnologia educativa na apreensao de novas formas de conhecimento, na oxigenação da prática pedagógica e no redimensionamento do processo de aprendizagem, bem como o papel do professor universitário nessa nova e complexa..., [Abstract] This work discusses the construction and reconstruction ofthe three great paradigms: premodem, modem and postmodem, and the role of universitary scholars in these perspectives The author approaches, under the pedagogical view point and its contiguities, the contradictions of educational technology in appropriating new forms of knowledge, in oxygenating the pedagogical practice and in renovating the process of learning, as well as the role of the universitary scholar in this new and...



Movimentos e discursos da sustentabilidade e a educação ambiental, Movements and discourses of sustainability and environmental education

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Pereira da Silva, Marcia, Bauer, Vanessa, Guerra, AFS

[Resumo] Apresenta-se neste artigo o resultado de parte da pesquisa feita numa escola de São José (SC) que objetivou verificar as contribuições da pedagogia Montessori às dimensões da escola como um espaço educador sustentável (EES), destacando aqui concepções que os participantes têm sobre sustentabilidade, bem como, o discurso que permeia este termo, desde sua apresentação teórica até sua efetivação nas práticas diárias. Para alicerçar a busca por respostas revisitaram-se as ideias de..., [Abstract] It presents in this paper the result of part of the survey in a school of San Jose (SC) that aimed to check the contributions of the MONTESSOR pedagogy to the dimensions of the school as a Sustainable Education Space, (EES) highlighting here that participants have conceptions about sustainability, as well as, the speech that permeates this term, since his theoretical presentation until his execution in daily practices. To support the search for answers revisited ideas of...



Parentalidade positiva e a sua relação com o desenvolvimento socioemocional em crianças, Parentalidad positiva y su relación con el desarrollo socioemocional en los niños, Positive Parenting and Its Relation to Socioemotional Development in Children

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Martins, Silvana, Augusto, Cláudia, Silva, Maria, Duarte, Ana María, Martins, Maria de Fátima da Silva Vieira, Rosário, Rafaela

Trabalho apresentado no XVI Congresso Internacional Galego-Português de Psicopedagogia, realizado na Universidade do Minho, em Braga (Portugal), nos dias 1 a 3 de setembro de 2021, com patrocínio da Associação Científica Internacional de Psicopedagogia (ACIP), [Resumo] A família é considerada importante na promoção de um desenvolvimento físico, cognitivo e socioemocional adequado. Este estudo pretendeu analisar as associações entre as dimensões da parentalidade positiva, a coparentalidade e o desenvolvimento e socioemocional de crianças entre os 12 e os 36 meses. Para a recolha de dados, utilizou-se um questionário de dados sociodemográficos, a Escala de Parentalidade Positiva, a Escala de Coparentalidade e a Escala de Desenvolvimento Socioemocional,..., [Abstract] The family is considered important in promoting adequate physical, cognitive, and socioemotional development. This study aimed to analyze the associations between the dimensions of positive parenting, co-parenting and socioemotional development of children aged 12 to 36 months. For data collection, we used a sociodemographic data questionnaire, the Positive Parenting Scale, the Coparenting Scale, and the Socioemotional Development Scale, filled out by parents on paper. Participants..., Projeto financiado pela Fundação Calouste Gulbenkian (Academias Gulbenkian do Conhecimento number 221669), Fundação Calouste Gulbenkian (Portugal); 221669



Arquitectura Termal em Portugal : em busca do balneário ideal

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Lacerda, Rui

[Resumo] Como outros países europeus, Portugal possui muitas fontes termais assim como uma variada e rica arquitectura termal. Existem diversas publicações genéricas e/ou divulgativas deste ou daquele complexo, mas não existe estudos que analisem a sua arquitectura, que assinalem as suas qualidades e vulnerabilidades e que desenvolvam caminhos para a sua recuperação.1 Esta tese pretende modestamente preencher esta lacuna. Inicia-se com o percurso histórico da arquitectura termal inaugurado na...



Critical discourse analysis on the reduction of working time in galician newspapers: broadening perspectives from decolonial feminism, Análisis del discurso crítico sobre la reducción de jornada en periódicos gallegos: ampliando miradas desde el feminismo decolonial, Análise do discurso crítico sobre a redução da jornada de trabalho nos jornais galegos: ampliando olhares desde o feminismo decolonial

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Ferreira-Marante, Rocío, Veiga-Seijo, Silvia

[Abstract] Introduction. A care crisis is taking place, reinforced by various aspects, including neoliberal policies. The reduction in working hours is a right to promote conciliation. However, this phenomenon has not yet been explored from Social Occupational Therapy. Objective. To delve into the phenomenon of the reduction of working hours in women, through the analysis of the media from a decolonial feminist perspective and Social Occupational Therapy. Method. Critical Discourse Analysis was..., [Resumen] Introducción. Se está produciendo una crisis de los cuidados reforzada por diversos aspectos, entre ellos, las políticas neoliberales. La reducción de jornada es un derecho para favorecer la conciliación. Sin embargo, este fenómeno todavía no ha sido explorado desde Terapia Ocupacional Social. Objetivo. Ahondar en el fenómeno de la reducción de jornada laboral en mujeres mediante el análisis de medios de comunicación desde una perspectiva feminista decolonial y de la Terapia..., [Resumo] Introdução. Está em curso uma crise assistencial, reforçada por vários aspectos, inclusive as políticas neoliberais. A redução da carga horária de trabalho é um direito a promover a conciliação. No entanto, esse fenômeno ainda não foi explorado a partir da Terapia Ocupacional Social. Objetivo. Aprofundar o fenômeno da redução da jornada de trabalho para mulheres, por meio da análise de noticias publicadas na mídia, a partir de uma perspectiva feminista decolonial e da Terapia...



Da teoria à prática: uma experiência na educação pré-escolar, no 1º ciclo de ensino á distancia

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Beirão, Ana Luisa G. Nascimento de, Vaz, José Augusto Jarra

[Resumo] o presente artigo, encontra-se elaborado da seguinte forma: • Numa primeira parte, este trabalho tenta dar a conhecer, ainda que de uma forma sintética, o número de alunos diplomados, em Portugal, com o Grau de Mestre, dando especial atençãao ao aumento significativo na procura da Forma<;ao Pós - Graduada nos últimos sete anos. Após essa introdução, damos conta da influencia que a Tecnologia Educativa (T.E.) tem tido nos docentes que procuraram formação Pós - Graduada através do...



Gestâo de conflitos e competências da mediaçâo

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Domingos, Graça, Freire, Isabel

[Abstract] In this article we are presenting a research, which we have carried out based on fourteen interviews we did to lower secondary students (Portuguese 3rd cycle). This study follows the perspective of the symbolic interaction, in which both the subjective and intersubjective comprehension of the components, connected to the individual perceptions and interpreta- tions and their reciprocal influences, may cre- ate knowledge and build theoretical “reali- ties”, which only an..., [Resumo] Neste artigo apresentamos uma investigação cujo núcleo central de recolha e análise de dados se constituiu a partir de catorze entrevistas realizadas a alunos do 3º ciclo do ensino básico. O estudo situa-se na perspectiva do interaccionismo simbólico, em que a compreensão das componentes subjectiva e intersubjectiva, ligadas às percepções e interpretações individuais e suas recíprocas influências, pode gerar conhecimentos e construir “realidades” teóricas que só um paradigma...



Ollar para o lado: colaboración do Inmetro coas escolas para a Axenda 2030 da ONU, Look to the side: Inmetro’s partnership with schools for the UN 2030 Agenda

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Roberto Mayr, Luiz, Faria Salema, Claudia de Oliveira

[Resumo] O equipo de Educación Ambiental e Medio Ambiente buscou sensibilizar a institución, especialmente a súa xestión, a favor da conservación da biodiversidade, baseada na Axenda 2030. O seu campus de laboratorio ocupa unha posición central en relación a catro unidades de conservación. Bosque Atlántico e contribúe á conectividade entre os restos forestais na paisaxe fragmentada nos arredores de Río de Xaneiro. A través da Educación Ambiental ábrese o camiño para a introdución de prácticas..., [Abstract] Inmetro’s Environmental Education team has sought to raise awareness in favor of biodiversity conservation, based on the 2030 Agenda, especially among the institution’s management staff. Its laboratory campus occupies a central position in relation to four rain forest conservation units and contributes to the connectivity between remnants in the fragmented landscape of Rio de Janeiro’s outskirts. Through Environmental Education, it opens way for practices that minimize negative...



A literatura infantojuvenil na aula de história, Literature for children and adolescents in the history class

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Rocha, Liliana

[Abstract] The relationship between literature and history is immemorial, but only in the last century has the junction between the two allowed history to embrace literature as a testimony to promote learning situations in history classes. The promotion of reading in schools has improved pupils’ literacy results, particularly in terms of their vocabulary, writing, oral skills, creativity and imagination. In this sense, our study has focused on the viability of the use of children’s literature..., [Resumo] A relação entre a Literatura e a História é imemorial, mas só no último século o cruzamento entre as duas permitiu à História aceitar a Literatura enquanto testemunho para promover situações de aprendizagem nas aulas de História. A promoção da leitura nas escolas tem vindo a melhorar os resultados de literacia dos alunos, nomeadamente em termos de riqueza vocabular, de escrita, de oralidade, de criatividade e de imaginação. Nesta senda, o nosso estudo incidiu sobre a viabilidade da...



Instrumentos de avaliação da integração e da satisfação acadêmica: estudo de validade

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Santos, Acácia Aparecida Angeli dos, Suehiro, Adriana Cristina Bouloça

[Resumo] Objetivou-se buscar evidência de validade convergente entre o Questionário de Vivências Acadêmicas (QVA-r) e a Escala de Satisfação com a Experiência Acadêmica (ESEA) e explorar relações com a idade e diferenças quanto ao sexo e série. Participaram 247 estudantes de psicologia entre 17 e 61 anos, sendo que a aplicação dos instrumentos foi coletiva e em uma única sessão. Os resultados indicaram que os testes utilizados medem construtos similares, pois houve correlação positiva e..., [Abstract] The objective was to look for evidence of convergent validity between the Questionário de Vivências Acadêmicas (QVA-r) and Escala de Satisfação com a Experiência Acadêmica (ESEA) and to explore relations with age and differences between sex and grades. In a collective and single session, 247 Psychology students participated, with age ranging from 17 to 61 years-old. The results indicated that the used tests measured similar constructs, therefore had positive and significant...



Educação ambiental e a pedagogia do ciclo de vida, Environmental education and life cycle education

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Martirani, Laura, Kárita Bonzanini, Taitiâny

[Resumo] O artigo apresenta a Pedagogia do Ciclo de Vida, como proposição educativa na área de Educação Ambiental, que objetiva trabalhar estudos sobre ciclos de vida de materiais e produtos de consumo e seus impactos sociais e ambientais. A proposta volta-se para a aquisição e produção de conhecimentos sobre processos, impactos e fluxos de recursos naturais, humanos e materiais relacionados à produção, distribuição e descarte de bens de consumo, e busca relacioná-los a fatores de ordem..., [Abstract] The article presents the Life Cycle Pedagogy, as an educational proposal in the area of Environmental Education, which aims to work studies on life cycles of materials and consumer products and their social and environmental impacts. The back-up proposal for the acquisition and production of knowledge about processes, fows and impacts of natural resources, human and material related to the production, distribution and disposal of consumer goods, and seeks to relate them to the...



Educação ambiental e representações sociohistóricas do meio ambiente: a visão de crianças de áreas de bacia hidrográfica, Environmental education and social historic representations of environment: the children vision of river basins areas

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Baldin, Nelma

[Resumo] A pesquisa foi aplicada em duas áreas de bacias hidrográficas em Joinville (SC/Brasil): comunidade de Pirabeiraba - na Sub-Bacia Hidrográfica do Rio do Braço; e comunidade de Vila Nova, na Bacia Hidrográfica do Rio Piraí. A definição pelas localidades foi porque são regiões semelhantes na colonização (alemã e italiana), exploração econômica, desenvolvimento e crescimento. Caracterizadas como comunidades rurais, ultimamente vêm apresentando intenso crescimento populacional e..., [Abstract] The research was applied in two river basins areas in Joinville (SC/Brasil): Pirabeiraba community - in sub river-basin of Rio do Braço; and neighborhood of Vila Nova, in river basin of Rio Piraí. The definition by the localities was because they are similar in colonization (German and Italian), economic exploration, development and growth. Characterized as rural communities, lately have shown intense population and industrial growth that boosts economy and consequently creating...



Educação formal e a constituição de espaços educadores sustentáveis, Formal education and sustainable educators spaces’s creation

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Santos Do Amaral, Sabrina Dinorá, Alcione Sganderla Figueiredo, João

[Resumo] Com base nas Diretrizes Curriculares Nacionais para a Educação Ambiental (DCNEA), é possível observar, nos espaços escolares, inúmeras iniciativas para a inserção da educação ambiental de forma permanente nas práticas pedagógicas. Dentre estas ações, destacamos o Programa Nacional Escolas Sustentáveis (PNES), que visa converter as escolas em “espaços educadores sustentáveis”, aqueles que, em seu fazer pedagógico, cria condições para promover a cultura da sustentabilidade a partir do..., [Abstract] Based on the National Guidelines for Environmental Education (DCNEA) , you can see, in school spaces, numerous initiatives for the inclusion of environmental education permanently in pedagogical practices. Among these actions, we highlight the National Program for Sustainable Schools (PNES), which aims to convert schools into “sustainable educators spaces” those who, in their pedagogical, create conditions to promote the culture of sustainability from the curriculum, the buildings,...



Indicadores de qualidade microbiológica do solo e espectroscopia infravermelha na produtividade de sorgo sob diferentes sistemas de manejo no Cerrado brasileiro

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Troleis, Maria Julia Betiolo

[Resumen] Actualmente, debido al manejo inadecuado de los suelos brasileños y la búsqueda de altos rendimientos, se necesitan alternativas de manejo que proporcionen mejoras en las propiedades del suelo. El objetivo de este trabajo fue evaluar la calidad del suelo a través de las propiedades físicas, químicas y biológicas de un LATOSSOLO VERMELHO Distrófico de textura arcillosa, además de los parámetros fitotécnicos del sorgo de invierno en diferentes sistemas de manejo. El experimento fue..., [Resumo] Na actualidade, debido ao manexo inadecuado dos solos brasileiros e á procura de altos rendementos, son necesarias alternativas de manexo que aporten melloras nas propiedades do solo. O obxectivo deste traballo foi avaliar a calidade do solo a través das propiedades físicas, químicas e biolóxicas dun LATOSSOLO VERMELHO Distrófico con textura arxilosa, ademais dos parámetros fitotécnicos do sorgo de inverno en diferentes sistemas de manexo. O experimento realizouse na Facenda de Ensino,..., [Resumo] Atualmente, devido ao manejo inadequado dos solos brasileiros e a busca por elevadas produtividades, procuram-se alternativas de manejo que proporcionem melhorias nos atributos do solo. Neste sentido, objetivou-se avaliar a qualidade do solo por meio dos atributos físicos, químicos e biológicos de um LATOSSOLO VERMELHO Distrófico de textura argilosa, além dos parâmetros fitotécnicos do sorgo (inverno) em diferentes sistemas de manejo. O experimento foi conduzido na Fazenda de Ensino,..., [Abstract] Currently, due to inadequate management of Brazilian soils and the search for high yields, management alternatives that provide improvements in soil attributes are sought. In this sense, the objective was to evaluate the soil quality through the physical, chemical and biological attributes of an OXISOL with clay texture, in addition to the phytotechnical parameters of sorghum in different management systems. The experiment was conducted at the Teaching, Research and Extension Farm of...



Saberes culturais e suas repercussões no uso dos recursos naturais, Local cultural knowledges and its impacts on the use of natural resources

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Silva, Maria das Graças da

[Resumo] O presente trabalho resulta de um estudo sobre um conjunto de práticas socioculturais que informam o cotidiano de uma comunidade insular, cuja existência de uma territorialidade ancestral se efetiva por meio de uma diversidade de saberes culturais locais. Visa o conhecimento, a compreensão desses saberes que são construídos e/ou vivenciados no cotidiano de homens e mulheres na sua relação com a biodiversidade. Assume como pressuposto que a maioria das comunidades rurais-ribeirinhas no..., [Abstract] This work is the result of a study on a set of sociocultural practices that informs the daily habits of an insular community, in which the existence of an ancestral territoriality effects by means of a vast diversity of local cultural knowledge. It aims for the understanding of this knowledge that is built and/or experienced in the everyday experience of men and women with biodiversity. It admits as an assumption that the majority of rural and riverside communities in the context of...



Fatores associados ao rendimento acadêmico na formação inicial de professores, Factors Associated With Academic Performance in the Initial Teacher Training

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Sousa de Almeida, Grasiany, Araujo de Sousa, Leandro, Braga, Adriana Eufrásio, Junior, Jose Airton de Freitas Pontes

[Resumo] O contexto socioeconômico e as características da Instituição de Ensino Superior podem desempenhar um papel importante no desempenho académico dos estudantes. Uma melhor compreensão destes fatores pode ajudar a focalizar e orientar as políticas públicas e a atribuição de recursos. O objetivo deste estudo era avaliar se o desempenho acadêmico de estudantes dos cursos de licenciatura em matemática está associado com o contexto socioeconômico e características da Instituição de Ensino..., [Abstract] Socioeconomic background and the characteristics of the Higher Education Institution characteristics can play an important role in students’ academic performance. A better understanding of these factors can help to focus and orient public policies and the allocation of resources. The aim of this study was to assess the influence of socioeconomic background and Higher Education Institution characteristics on the students’ academic performance. The study comprised a sample of 10,669...



Maktub. Da retórica na ficção de Raduan Nassar

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Martínez Teixeiro, Alva

[Resumo] Neste ensaio, aborda-se a produção ficcional do escritor brasileiro Raduan Nassar (Pindorama – São Paulo, 1935) por dois motivos fundamentais. O primeiro de carácter estético deriva do fascínio que desperta o extraordinário e elaborado discurso deste narrador paulista. O segundo, de carácter técnico-literário, assenta na intenção de atingir uma explicação convincente e ponderada acerca dos motivos do especial deslumbramento que produz a cultuada prosa nassariana. O estudo distancia-se...



Anatomia de algumas ocorrências de gemas e seu enquadramento em protocolos de ordenamento territorial – contributo para uma reflexão sobre o estatuto dos depósitos gemíferos portugueses

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Ferreira, M. D., Silva, V., Lima, M. F., Gomes, C. A. Leal

[Abstract] Anatomy and Classification of Portuguese Gemstone Deposits and their inclusion in Territorial Management Protocols - The concept of gemstone resources includes the consideration of aspects such as the genetic type of deposits, geographical location and geological characterization of the ores. Based on archeological evidences and assuming the geological potentiality it is possible to consider the existence of resources base with gem quality, in Portugal. The main deposits are related...



Reconhecimento da sinalética de segurança: a sua influência na redução de acidentes e minimização do impacte ambiental, Recognition of Safety Signs: Their Influence in Reducing Accidents and Minimizing Environmental Impact, Recoñecemento da sinalética de seguridade: a súa influenza na redución de accidentes e minimización do impacto ambiental, Reconocimiento de la sinalética de seguridad: su influencia en la reducción de accidentes y minimización del impacto ambiental

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Monteiro, Sílvia, Heleno, Lizete, Sebastião, Fernando, Ispolnov, Kirill, Santos, Olga Maria Pinto dos

[Resumo] Os grandes desastres ambientais têm sido uma realidade ao longo dos vários anos, e com consequências desastrosas para o Homem e para o ambiente que o rodeia. As causas são variadas e será impossível evitá-los na sua totalidade. Contudo, a possibilidade de minimização existe e as escolas terão um papel fundamental, no sentido de consciencializar e formar os alunos no reconhecimento e atuação perante alguns perigos e riscos. Os sinais de segurança são um exemplo, desde que os saibamos..., [Abstract] Major environmental disasters have been a reality for several years, with disastrous consequences for man and the environment around him. The causes are varied and it will be impossible to avoid them in their entirety. However, the possibility of minimization exists and schools will have a fundamental role, in the sense of raising awareness and training students in recognizing and acting in the face of some dangers and risks. Safety signs are an example, as long as we know how to..., [Resumen] Los grandes desastres ambientales son una realidad desde hace varios años, con consecuencias desastrosas para el hombre y el medio ambiente que lo rodea. Las causas son variadas y será imposible evitarlas en su totalidad. Sin embargo, existe la posibilidad de minimización y las escuelas tendrán un papel fundamental, en el sentido de sensibilizar y formar a los estudiantes en el reconocimiento y actuación ante algunos peligros y riesgos. Las señales de seguridad son un ejemplo, siempre...



A idade relativa nos jogadores de andebol em Portugal, The relative age in handball players in Portugal, La edad relativa en los jugadores de balonmano en Portugal

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Fernández Romero, Juan J., Saavedra-García, Miguel Á., Sá Marques, Paulo, Resende, Rui, Gomes, A. Rui

[Resumen]: O Efeito da Idade Relativa tem sido um tema de estudo como elemento diferenciador no desenvolvimento de desportistas. Este estudo teve como objetivos determinar se jogadores de andebol têm mais possibilidades de chegar ao alto rendimento, segundo o mês e o ano de nascimento e comprovar estas possibilidades em função do género dos atletas. Selecionaram-se 13630 jogadores de andebol que representavam a totalidade de jogadores de Portugal. Analisaram-se as variáveis relativas ao sexo,..., [Abstract]: Relative age effect is a subject that has been studied as a differentiating factor between athletes’ development. This study aimed to determine whether handball players have more possibilities to get to high performance, according to the month and year of birth and to verify this chance accordingly to their sex. Were selected 13630 handball players representing the totality of handball players of Portugal. Variables related to sex, competition, internationalizations and date of..., [Resumen]: El efecto de la edad relativa ha sido objeto de estudio como elemento diferenciador en el desarrollo de los deportistas. El objetivo de este estudio fue determinar si los jugadores de balonmano tienen más probabilidades de lograr un alto rendimiento, según el mes y año de nacimiento, y verificar estas posibilidades según el género de los atletas. Se seleccionaron 13630 jugadores de balonmano que representan a todos los jugadores de Portugal. Se analizaron las variables relacionadas...



Intervenção na parentalidade: o caso específico da formação de pais

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Cruz, Orlanda Maria da Silva Rodrigues da‏, Ducharne, Maria Adelina Barbosa

[Resumo] Apesar de a discussao das questoes relativas aeducação das crianças no contexto familiar ter provavelmente uma história tao longa quanto a própria história da família, a intervenção estruturada e intencionalizada na parentalidade é algo de relativamente recente. Ao longo deste artigo pretendemos mostrar que a intervenção na parentalidade faz uso de uma grande variedade de procedimentos e dirige- se a um amplo leque de popula<;oes. Apesar de nem sempre os autores mostrarem grande..., [Abstract] Although the history of child rearing is probably as old as the history of human families, structured and intentionally planned parenting intervention programs are much more recent. Throughout this article the authors intend to show that parenting intervention programs use a great variety ofprocedures and are directed to many different target-populations. In order to clarify the different dimensions included in parenting interventions, a four-level pyramidal model is proposed, in...



Da fortificaçao polar à fortificaçao fragmentada : um estudo da transiçao paradigmática entre a idade clássica e a moderna

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Carvalho, Jayme Ferrer de

[Resumen] El objetivo fundamental de la tesis es explorar y establecer estándares de comparación entre las obras de la Teoría de la Arquitectura Militar y bastiones Fortificación de su génesis geométrica y teórica. Las ofertas de trabajo en doce capítulos arquitectura militar. Hay un primer capítulo sobre la teoría de la guerra que se presentan teóricos del arte militar de diferentes edades, clásicos, renacentistas y modernos. El segundo capítulo con el asedio de Namur ya sea por los franceses..., [Abstract] The basic aim of the thesis is to explore and establish standards of comparison between the works of the Theory of Military Architecture and Fortification bastions for their geometric and theoretical genesis. The work deals in twelve chapters military architecture. There is a first chapter on the War Theory which are presented theoreticians of military art from different ages, classical, Renaissance and modern. The second chapter deals with the siege of Namur either by the French as..., [Resumo] O obxectivo fundamental da Tese é o de explorar e establecer patróns de comparación entre as obras da Teoría da Arquitectura Militar e da Fortificación abaluartada canto á súa xénese xeométrica e teórica. O traballo aborda en doce capítulos a arquitectura militar. Hai un primeiro capítulo sobre a Teoría da Guerra onde son presentados teóricos da arte militar de diferentes épocas, clásica, renacentista e moderna. O segundo capítulo trata do cerco a Namur quere por franceses como por...



A literatura infantil no Brasil e em Portugal: problemas para a sua historiografía, Children’s literature in Brazil and Portugal: historiography-related problems

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Santos Hansen, Patricia

[Abstract] The primary aim of this paper is to present observations about some challenging theoretical and methodological questions faced by historians of children’s literature, based on previous research experiences in Brazil and Portugal. Historians may address children’s literature as sources or as the main subject of their investiations. They can examine its social, economic, political and cultural features, and analyze one or more of its dimensions: textual, material, visual, conceptual,..., [Resumo] O objetivo deste trabalho é refletir sobre algumas das questões teórico e metodológicas que se impõem aos historiadores da literatura infantil a partir de experiências de pesquisa no Brasil e em Portugal. A literatura infantil pode ser abordada pelo historiador como fonte e/ou como objeto de pesquisa. Pode ser analisada em seus aspectos sociais, econômicos, políticos, culturais e considerada privilegiadamente em uma ou mais dimensões: textual, material, visual, conceitual, etc. Na...



Vivências de integraçâo curricular na metodologia de trabalho de projecto

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Alberto Ferreira, Carlos

[Resumo] A integração curricular oferece-se como uma possibilidade de educação escolar que, podendo ser concretizada através da utilização da metodologia de trabalho de projecto, proporciona mais condições pedagógicas para uma aprendizagem integrada, com mais sentido e utilidade para os alunos. Deste modo, o presente artigo pretende descrever e reflectir sobre uma experiência de integração curricular com a utilização da metodologia de trabalho de projecto que, desde há alguns anos, tem vindo a..., Abstract] Curricular integration comes as a posibility of school education that, by being realized through the use of work project methodology, allows more pedagogical conditions for an integrated apprenticeship, with more meaning and value to the students. This way the present article aims to describe and reflect on an experience of curricular integration with the use of the work project methodology that has being developed, a few years from now, in the primary school teachers-in training...



A educação ambiental na sustentabilidade da vida em uma experiência de alfabetização de catadores, The environmental education in the sustainability of life in a literacy experience of waste pickers

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Castro Gomes, Dinorá de, Lessa Catalão, Vera Margarida

[Resumo] Inserido no universo da educação ambiental este artigo apresenta uma discussão, decorrente de uma pesquisa de doutorado, sobre a contribuição da Educação Ambiental para alfabetização e formação humana junto a uma turma de trabalhadores em uma cooperativa de catadores de resíduos sólidos na cidade de Goiânia, Goiás, Brasil. A experiência buscou interfaces entre a Educação Ambiental (EA) e a Educação Popular (EP), tendo como referência a transversalidade, conforme René Barbier, e a..., [Abstract] Inserted in the universe of environmental education this article presents a discussion, descending from a doctorate research, about the contribution of Environmental Education for the alphabetization and human formation among a classroom of workers in an union of solid waste collection in the city of Goiânia, Goiás, Brazil. The experience sought interfaces between the Environmental Education (EA) and Popular Education (PE), having as a reference the transversality, according to René...



Atividades de educação ambiental em escolas do Ensino Básico: reflexões de uma experiência, Environmental education in primary schools.: reflexions of an experience

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Garcia, João

[Resumo] A PINUS é uma associação de defesa do ambiente de âmbito local que tem como objetivos a preservação do ambiente e a promoção de comportamentos pró-ambientais. São inúmeras as iniciativas em educação ambiental que a PINUS tem vindo a realizar e, atualmente, desenvolve um programa de atividades de sensibilização ambiental junto de 4 escolas do ensino básico do concelho de Vila Nova de Gaia. O programa tem como objetivo promover comportamentos, atitudes e valores sócio ambientais..., [Abstract] PINUS is an local environmental association that aims to preserve the environment and promote pro environmetal behaviors. PINUS has been conducting numerous environmental education initiatives for the paste years and currently developing an environmental awareness program on 4 primary schools of Vila Nova de Gaia. The program promotes behaviors, and important socio environmental values contributing to strengthen environmental education in the school system. Based on the 1st cycle of...



Análise da Educación Ambiental no contexto escolar da Rede Pública Estatal de Ensino de Curitiba|Paraná|Brasil

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Reiguel Vieira, Solange, Nadai, Fernanda, Andrade Torales Campos, Marília

Entendendo o contexto das prácticas escolares como fundamental para o desenvolvemento do pensamento crítico necesario para afrontar a crise climática socioambiental planetaria que afecta a todas as sociedades, este traballo ten como obxectivo analizar as iniciativas de Educación Ambiental levadas a cabo nos centros educativos públicos da cidade de Curitiba (Paraná/Brasil). Coa colaboración de representantes das comunidades escolares, recompiláronse os datos en dúas fases, a primeira aplicando...



A biodiversidade amazônica no Arquipélago de Anavilhanas, Biodiversity of the Amazon Anavilhanas Archipelago

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Araújo, Maria Isabel de, Garcia Aquino de Sousa, Silas, Matos Santiago, Sabrina

[Resumo] O Arquipélago das Anavilhanas, um dos maiores arquipélagos fluviais do mundo com aproximadamente 400 ilhas, esta localizado no Rio Negro, no estado do Amazonas. Habitam na ilha de arco-íris a fauna e a flora amazônica, com formações florestais diversas como floresta densa com cobertura uniforme, floresta ombrófila, campinarana arbórea (terra firma), caatinga-igapó e chavascal, além de ecossistemas fluviais e lacustres. O número de ilhas existentes variam devido ao nível de água no rio,..., [Abstract] The Anavilhanas Archipelago, one of the world’s largest river islands with about 400 islands, is located in the Rio Negro in the state of Amazonas. Dwell on the rainbow island fauna and flora Amazon, with several forest formations as dense forest with uniform coverage, rain forest, tree campinarana (Mainland) scrub-area of a forest temporarily inundated and swamp, and river and lake ecosystems. The number of islands varies due to the water lever in the river which in turn is a...



O Vulcanismo na transição Câmbrico/Ordovícico da Zona Centro-Ibérica na região de Trás-os-Montes (NE Portugal) como elemento de referência estratigráfica, Volcanism as a stratigraphical reference element in the Cambrian/Ordovician transition of the Central-Iberian Zone in Trás-os-Montes region (Northern Portugal)

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Coke, C., Pires, C. A. Coelho, Sá, A. A., Ribeiro, A.

The Cambrian/Ordovician transition of the Central Iberian Zone in the region of Trás -os-Montes displays quite distinct features. One is gradational with no noticeable unconformity: Moncorvo (REBELO et al , 1983); S. Gabriel, NW of Castelo Melhor (SILVA et al, 1991); and S limb of the Poiares synclinal, SE of Freixo de Espada à Cinta (Silva et al. 1994). Another is brusque with angular unconformity: E of the gv Marão (RIBEIRO, 1962; COKE, et al. 1993); Sião brook, NE of Pardelhas (PEREIRA, 1987...



Fase propedêutica da comunicação oral e escrita: uma via para o sucesso

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Sousa, Isaura das Dores Gomes de, Moura, Maria Jacinta da Silva

[Resumo] "No Homem, só é firme e estável, aquilo de que se embebe a la. Idade". (Coménio, p.13l) Ontem como hoje permanece firme esta convicção. É, realmente, nos primeiros anos de aprendizagem que se centra urna boa parte do sucesso educativo/escolar dos 'nossos alunos. Sucesso que nao se promove combatendo o insucesso mas, e acima de tudo, acompanhando a par e passo o progresso, numa caminhada de avanços e recuos, que cada qual é capaz de realizar de acordo com o seu próprio...



As faces da penalidade no governo neoliberal: epistemologias, mudanças e continuidades da política criminal contemporânea

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Colmenero Ferreiro, Borxa

[Resumo]Con base na reflexión filosófica e xurídica, debruzarémonos sobre a forma en como a penalidade ten evolucionado, as súas narrativas, as súas lóxicas e as súas racionalidades. Isto é, as varias faces de un controlo que irá ultrapasar a tradicional relación soberanía-Estado-dereito da modernidade. Iremos ver, por tanto, como as aprofundadas mudanzas introducidas polo neoliberalismo non se limitan a mudanzas nas políticas socioeconómicas, mais envolven o aparecemento aínda de un outro modo..., [Resumo]Com base na reflexão filosófica e jurídica, debruçar-nos-emos sobre a forma como a penalidade tem vindo a evoluir, as suas narrativas, as suas lógicas e as suas racionalidades. Isto é, as várias faces de um controlo que irá ultrapassar a tradicional relação soberania-Estado-direito da modernidade. Iremos ver, portanto, como as aprofundadas mudanças introduzidas pelo neoliberalismo não se limitam a mudanças nas políticas socioeconómicas, mas envolvem o aparecimento ainda de um outro modo..., [Abstract]Based on a philosophical and legal analysis, we address the future of penality, its narrative, its logic and rationality. In other words, the faces of a mode of social control that goes beyond the traditional relationship between sovereignty, state and law that has characterized Modernity. We will see that the profound changes introduced by neoliberalism are not limited to the socio-economic realm; they entail instead the emergence of a fresh form of government, aimed at managing life..., [Resumen]En base a una reflexión filosófica y jurídica, intentaremos comprobar como ha ido evolucionando la penalidad, sus narrativas, sus lógicas y su racionalidades. Es decir, las distintas caras de un control que acabará superando la tradicional relación soberanía-Estado-derecho de la modernidad. Veremos, por lo tanto, como los profundos cambios introducidos por el neoliberalismo no se limitan a cambios en las políticas socioeconómicas, sino que suponen el surgimiento de otro modo de...



Bateria de provas de raciocínio (BPR-5): estudo de validação em contexto escolar

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Almeida, Leandro S., Antunes, Ana M., Martins, Teresa B. O., Primi, Ricardo

[Resumo] A Bateria de Provas de Raciocínio (BPR-S; Almeida & Primi, 1996) é formada por cinco provas, todas avaliando o raciocínio (opera<;ao comum) através de itens de conteúdo diverso (abstracto, verbal, numérico, espacial, e mecanico). Desta forma a BPR-S pretende conciliar a teoria do factor g e as teorias das múltiplas inteligencias na descri<;ao e avalia<;ao da inteligencia. A bateria subdivide-se em duas versoes: (i) Versao A - destinada aos alunos do 7° ao 9° ano de...



Autorización previa e ecoconciencia de clasificación do Parque Nacional das Lagos de Cufada, Prior authorization and classification awareness of Lagoas of Cufada National Park

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Sanca, Moizés A.

[Resumo] Em consonância com a Lei Quadro das Áreas Protegidas, para a realização das atividades que modificam o estado natural, no Parque Nacional das Lagoas de Cufada (PNLC), devem obedecer o regime jurídico de atividades que visa garantir a emancipação da ecoconsciência de classificação com o fito de dinamização e perenizar o manejo sustentável dos ecossistemas existentes de acordo com os objetivos que nortearam a sua classificação. No entanto, há situações factuais evidenciadas que têm..., [Abstract] In accordance with the Framework Law of Protected Areas, for the realization of activities that modify the natural state, in the Lagoas of Cufada National Park (PNLC), the legal regime of activities that aims to ensure the emancipation of the classification eco-awareness with the aim of boosting and sustaining the sustainable management of existing ecosystems according to the objectives that guided their classification. However, there are evidenced factual situations that have...



O currículo como veículo de integração social

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Morgado, José Carlos

[Resumo] O presente artigo centra-se na problemática da integração curricular, inventariando alguns dos fundamentos e preceitos que a tonificam e fazem desta prática urna via, por excelencia, para a consolidação da justiça curricular e da integração social. Na parte final alude-se a um recente modelo de educação alternativo aescola pública - o programa «homeschooling». "Educar pessoas com maior amplitude e flexibilidade de interesses é urna das vias indispensáveis para construir sociedades...



Inclusão e acessibilidade: contribuição ao Programa Nacional Escolas Sustentáveis, Inclusion and accessibility: contribution to Sustainable Schools National Pro gram

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Souza Borges, Jorge Amaro de

[Resumo] O presente artigo busca fazer uma breve reflexão sobre o Programa Nacional Escolas Sustentáveis (PNES), proposto pelo governo brasileiro através do Ministério da Educação (MEC) e buscar elementos de conexão entre os conceitos de sustentabilidade, acessibilidade e direitos humanos, com enfoque na garantia de direitos das pessoas com deficiência. Para isso, serão abordadas questões históricas e também destacados alguns eventos que buscam esta aproximação, remetendo a desafios aos..., [Abstract] This article offers a brief reflection about National Program for Sustainable Schools (NHSP), proposed by the Australian Government through the Ministry of Education (MEC) and seek connecting factors between the concepts of sustainability, accessibility and human rights, with a focus on ensuring rights of people with disabilities. Therefore, historical issues will be addressed and also some events will be highlighted in search of this approach, referring to challenges to educational...



Territórios do petróleo: uma experiência de educação ambiental no âmbito do Licenciamento Ambiental de Gás e Petróleo no Brasil, Territorios do petroleo: experience of environmental education in environmental licensing scope of gas and oil in Brazil

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Gantos, Marcelo Carlos

[Resumo] O texto analisa o projeto de pesquisa e extensão denominado “Territórios do Petróleo” executado pela Universidade Estadual do Norte Fluminense e a Petrobras em dez municípios da região da Bacia de Campos, RJ, Brasil. O projeto é uma medida de mitigação exigida pelo Licenciamento Ambiental Federal conduzido pelo IBAMA-Instituto Brasileiro do Meio Ambiente e dos Recursos Naturais Renováveis. Seu objetivo é alavancar ações de educação ambiental critica no âmbito do Licenciamento..., [Abstract] The paper analyzes the research project and extension project called "Territorios do Petroleo" run by the State University of North Fluminense and Petrobras in ten municipalities in the Campos Basin region, RJ, Brazil. The project is a mitigation measure required by the Federal Environmental Licensing led by IBAMA-Brazilian Institute of Environment and Renewable Natural Resources. The goal is to leverage critical environmental education under the Federal Environmental...



Viajar e beber. Os vinhos cistercienses de Alcobaça (Portugal) na literatura de viagens, Travelling and drinking. The cistercian wines of Alcobaça (Portugal) in travel literature

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Maduro, António Valério

[Resumo] O Mosteiro cisterciense de Alcobaça foi alvo do interesse dos viajantes ilustrados que nos séculos XVIII e XIX visitaram Portugal e permaneceram o tempo suficiente para alargar o périplo além da cintura geográfica da capital. Com esta visita procuravam apreciar a arquitectura e a arte, com relevo para os túmulos historiados de Pedro e Inês. Os viajantes de maior estatuto beneficiaram das comodidades da hospedaria monástica, da sua mesa e seus néctares. A literatura de viagens que..., [Abstract] The Cistercian Monastery of Alcobaça was the target of interest to scholarly travelers that in the eighteenth and nineteenth visited Portugal and stayed long enough to extend the tour beyond the geographical belt of the capital. With this visit, they sought to appreciate the architecture and art, with emphasis on the tombs of Pedro and Inês, whose history was written. Travellers of a higher status benefited from the monastic hostel facilities, their table and their nectars. The..., [Resumen] El monasterio cisterciense de Alcobaça fue objeto de interés para los viajeros ilustrados que visitaron Portugal en los siglos XVIII y XIX y permanecieron el tiempo suficiente para alargar su periplo más allá del cinturón geográfico de la capital. Con esta visita buscaban apreciar la arquitectura y el arte, en especial los túmulos historiados de Pedro e Inés. Los viajeros de mayor estatus se beneficiaban de las ventajas de la hospedería monástica, de su mesa y sus néctares. La...



Como enfrentam os alunos universitários as suas tarefas académicas?: um enfoque sobre o ano escolar e a sua relação com o rendimento escolar

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Rosário, Pedro, Almeida, Leandro S., Guimarães, Carina, Faria, Ana, Prata, Lúcia, Núñez, Carlos

[Resumo] o modelo teórico SAL (students approaches to learning) sugere que as abordagens dos alunos a aprendizagem sao influenciadas pelas tarefas escolares concretas, mas também pela exigencia percebida do contexto escolar onde o aluno está inserido. As abordagens a aprendizagem – medidas com o QPE (Questionário de Processos de Estudo) urna adapta<;ao do SPQ (Study Processes Questionnaire, Biggs, 1987, 1992) corresponderiam, assim, a resposta do aluno a todas estas tensoes sendo, também por...



Ser docente em Portugal: percursos e territórios de género, Being a Teacher in Portugal: Gender Paths and Territories

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Dias, Diana, Sá, Maria José

[Resumo] O panorama do ensino superior português tem vindo a sofrer alterações significativas, com repercussões diretas nas carreiras académicas. Na verdade, o crescimento deste sistema educativo em Portugal tem sido notório e notável: evoluindo de um sistema elitista para um sistema massificado, que acaba por se refletir no crescimento do “Estado Académico”. O presente estudo pretende enfatizar as desigualdades que se fazem sentir nas carreiras académicas em Portugal, perspetivando o sector..., [Abstract] The scenery of the Portuguese higher education has undergone significant changes, with direct impact on academic careers. In fact, the growth of this educational system in Portugal has been remarkable and notable: evolving from an elitist system to a massified system, which turns out to be reflected in the growth of the “Academic Estate”. This study aims at highlighting the inequalities that are felt in academic careers in Portugal, viewing the public sector, both of the university..., [Resumen] El panorama de la educación superior portuguesa ha sufrido cambios significativos, con repercusiones directas en la carrera académica. De hecho, el crecimiento del sistema educativo en Portugal ha sido impresionante y notable: la evolución de un sistema elitista a un sistema masivo, lo que resulta que se refleja en el crecimiento de “Estado Académica”. Este estudio pretende poner de manifiesto las desigualdades que se sienten en las carreras académicas en Portugal, analizando el...



Aplicação do respondent driven sampling (rds) em adolescentes em situação de rua, Application of Respondent-Driven Sampling (RDS) Among Street Teenagers, Aplicación de muestra dirigida por el entrevistado (dem) a los adolescentes en la situación de la calle

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Nery, Givanildo, Carvalho, Rosely Cabral, Souza, Sinara, Gomes Melo, Luzimara, Ferreira Santos, José Eduardo

[Resumo] Relato da experiência do uso da metodologia Respondent - Driven Sampling (RDS), em pesquisa com 86 adolescentes em situação de rua em uma cidade da Bahia. Objetivo: descrever as principais etapas de implementação do método, seus limites e possibilidades. Para a coleta de dados foi realizado mapeamento geográfico (feiras livres, sinaleiras, rodoviária), utilizando-se de ondas de recrutamento e identificação das sementes de sujeitos dentro da população-alvo. Verificou-se que o..., [Abstract] This article reports on the experience of using a Respondent-Driven Sampling (RDS) methodology to survey a group of 86 street teenagers in a city in Bahia (Brazil). The purpose of the study is to explain how the methodology was implemented, together with the limitations and possibilities of RDS as a sampling technique. The data were collected using geographical mapping (open markets, traffic lights, roads), recruitment waves and seed identification of individuals within the target..., [Resumen] Informe sobre la experiencia del uso de la metodología de Muestreo conducido por encuestados (RDS), en una encuesta a 86 adolescentes de la calle en una ciudad de Bahía. Objetivo: describir las principales etapas de implementación del método, sus límites y posibilidades. Para la recopilación de datos, se realizó un mapeo geográfico (mercados abiertos, semáforos, carreteras), utilizando ondas de reclutamiento e identificación de las semillas de los sujetos dentro de la población...



Formas e depósitos glaciários e periglaciários da Serra do Gerës-Xurés (Portugal; Galiza). Levantamento cartográfico, Formes et dépots glaciaires et périglaciaires de la Serra do Geres-Xurés (Portugal; Galiza) Levé cartographique

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Ferreira, A. Brum, Vidal Romaní, Juan Ramón, Vilaplana, Joan Manuel, Rodrigues, M. L., Zêzere, J. L., Monge Ganuzas, Carlos

[Resumo] Apresentam-se os primeiros resultados de um levantamento cartográfico do pormenor das formas e depósitos glaciários e periglaciários da Serra do Geres-Xurés, levado a efeito por urna equipa de investigadores portugueses e espanhois. Os levantamentos de campo foram realizados nas escalas de 1:5.000 ou 1: 10.000 e tiveram urna importante componente sedimentológica, nomeadamente pelo estudo dos tzlls subglaciários, que se revelaram da maior importancia para o diagnóstico preciso de formas..., [Résumé] Nous présentons les premiers résultats du levé cartographique détaillé mené par une équipe de chercheurs portugais et espagnols. Les levés de terrain ont été réalisés aux échelles du 1:5.000 ou du 1.10.000. Une attention particuliere a été accordée al'étude des tzlls sous-glaciaires, indispensables au diagnostic rigoureux de formes souvent trop peu claires. Ce levé pas encore terminé, mais il semble possible, des maintenat, de dégager quelques conclusions: 1) Présence,...



Construçao de um instrumento de avaliaçao da integraçao das tic na escola

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Romero, Zita, Silva, Bento

[Resumo] A integração das Tecnologias de Informação e Comunicação (TIC) na Educação e na Escola tem sido levada a efeito a través da execução de vários programas e projectos. No caso Portugues, o Programa Nónio - Século XXI constitui hoje em dia urna das principais iniciativas lançadas pelo Ministério da Educação, pretendendo responder a necessidade de adaptar as escolas as novas exigencias colocadas pela sociedade da infonnação. As escolas candidatam-se apresentando projectos de aplicação das...



O turismo arqueológico como potencializador dos Caminhos de Santiago: uma análise aos bens arqueológicos existentes nos Caminhos jacobeus do distrito de Vila Real (Portugal), Archaeological Tourism as an Enhancer of the Ways of St James: An Analysis of the Archaeological Heritage on the Jacobean Routes in the District of Vila Real

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Coelho de Azevedo, Pedro Ricardo

Este artículo forma parte del monográfico Turismo, peregrinación y comunidades, coordinado por Carlos Pazos-Justo, Beatriz Busto y Susana Sotelo, [Resumo] Os vários Caminhos de Santiago que atravessam o distrito de Vila Real, nomeadamente o Caminho Português Interior de Santiago (CPIS), o Caminho de Torres, o Caminho das Terras de Basto e a Variante Coração D’Ouro, possuem no seu entorno diversos bens arqueológicos, encontrando-se alguns destes bens integrados nos próprios percursos, tal como pontes, vias, edificações religiosas, entre outros. Perante esta perspetiva, este estudo tem como objetivo principal identificar os bens..., [Abstract] The various Santiago pilgrimage routes that traverse the district of Vila Real (Inland Portuguese Way, Torres Way, Terras de Basto Way, and Coração D’Ouro Variant) are dotted with innumerable archaeological assets, some of which are integrated into the routes themselves, as in the case of bridges, roads and religious buildings. The aim of this study is to identify the archaeological assets in and around the Ways of St James in the district of Vila Real, and to analyse their typology..., Este trabalho é realizado no âmbito da Bolsa de Investigação SFRH/BD/136459/2018 atribuída pela FCT – Fundação para a Ciência e a Tecnologia. O Centro de Estudos Transdisciplinares para o Desenvolvimento (CETRAD) é financiado por fundos nacionais através da FCT, I.P., no âmbito do projeto UIDB/04011/2020, Portugal. Fundação para a Ciência e a Tecnologia; SFRH/BD/136459/2018, Portugal. Fundação para a Ciência e a Tecnologia; UIDB/04011/2020



As cores no procesamento do significado: proverbios e sinestesia

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Teixeira, José

[Resumo] Os fenómenos de sinestesia são entendidos e referidos de forma diferente dentro da Psicologia e da Retórica clássica. Ambas as áreas entenderem a sinestesia como uma perceção que cruza estímulos de diferentes áreas sensoriais, verificando-se quando o indivíduo refere determinada perceção através de estímulos de uma área percetiva habitualmente ligados a uma outra área de perceção (associar, por exemplo, letras a cores). Dentro da Psicologia, a sinestesia é habitualmente ligada às..., [Abastract] Synesthesia phenomena are understood and referred to differently within Psychology and Classical Rhetoric. Both areas / regard synesthesia as a perception that crosses stimuli of different sensorial areas. This can be verified when the individual refers to certain perception through stimuli of a perceptual area usually linked to another area of perception (associating, for example, letters to colors). Within Psychology, synesthesia is usually linked to pathologies, considering...



Possibilidades para Educação Ambiental na perspectiva complexa presentes na BNC-Formação, Possibilities for Environmental Education in the Complex Perspective Present in Bnc-Training, Posibilidades para a educación ambiental desde unha perspectiva complexa presentes no Deseño Curricular Base-Formación

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Nogueira da Costa, Diego, Saheb, Daniele

[Resumo] A Educación Ambiental é unha preocupación cada vez máis emerxente na formación da ciudadanía para o mundo, papel que xoga a sociedade na sociedade, co aporte fundamental dos docentes, non so nun ámbito específico. O obxectivo deste traballo é analizar as posibilidades contidas na Resolución CNE / CP No. 2, de 20 de decembro de 2019, que establece a Base Curricular Nacional para a formación de docentes, para a formación de educadores ambientais na perspectiva da complexidade. Para iso,..., [Abstract] Environmental Education is an increasingly emerging concern in the training of citizens for the world, a role that school plays in society, with the fundamental contribution of teachers, not only in a specific area. The objective of this work is to analyze the possibilities contained in Resolution CNE / CP No. 2, of December 20, 2019, which establishes the National Curricular Base for the training of teachers, for the training of environmental educators in the perspective of..., [Resumen] La Educación Ambiental es una preocupación cada vez más emergente en la formación de la ciudadanía para el mundo, papel que juega la sociedad en la sociedad, con el aporte fundamental de los docentes, no solo en un ámbito específico. El objetivo de este trabajo es analizar las posibilidades contenidas en la Resolución CNE / CP No. 2, de 20 de diciembre de 2019, que establece la Base Curricular Nacional para la formación de docentes, para la formación de educadores ambientales en la...



Desenhar o chao comum

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Guedes, Cristina

[Resumo] O mércores 8 de febreiro de 2023 no salón de actos da ETSAC tivo lugar a conferencia de apertura do segundo cuadrimestre do curso 2022-23 co título “Desenhar o chão comum” a cargo da arquitecta Cristina Guedes que falou sobre o espazo público. Cristina Guedes é unha arquitecta portuguesa nacida en Macao. Xunto a Francisco Vieira de Campos, creou o estudo Menos é Mais, en Porto en 1994. Ambos se converteron, pola súa incansable experimentación, nunha especie de enxeñeiros militares da..., [Resumen] El miércoles 8 de febrero de 2023 en el salón de actos de la ETSAC tuvo lugar a conferencia de apertura del segundo cuatrimestre del curso 2022-23 con el título “Desenhar el chão comum” a cargo de la arquitecta Cristina Guedes que habló sobre el espacio público. Cristina Guedes es una arquitecta portuguesa nacida en Macao. Junto a Francisco Vieira de Campos, creó el estudio Menos é Mais, en Oporto en 1994. Ambos se han convertido, por su incansable experimentación, en una especie de...



Dificuldades de adaptação e de realização académica no ensino superior: análise de acordo com as escolhas vocacionais e o ano de curso, Difficulties inadaptationand academic performance in higher education: ananalysis in terms of vocational preferences and level of education

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Almeida, Leandro S., Santos, Ana Cristina, Dias, Pedro B., Botelho, Susana G., Ramalho, Vera M.

[Resumo] Assiste-se a urna maior sensibilidade por parte dos investigadores e autoridades académicas com as dificuldades de adaptaçao e de realizaçao dos estudantes do Ensino Superior. Tais dificuldades sao particularmente sentidas junto dos alunos do 10 ano. Um projecto de investigaçao neste dominio decorre na Universidade do Minho. Neste artigo apresentam- se alguns dados descritivos das dificuldades académicas de urna amostra portuguesa de estudantes do Ensino Superior (n=370), tomando-se...



Tecendo boas práticas de educação ambiental na Universidade Federal do Rio Grande do Norte/Brasil, Weaving best practices of environmental education at the Federal University of Rio Grande do Norte/Brazi

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Fonseca, Marjorie da, Medeiros, Silva, Regina Colombo, Ciliana

[Resumo] A relação homem/natureza que se estabelece na sociedade tem, em grande parte, base nos valores transmitidos através das instituições de ensino. O projeto Tecendo Boas Práticas, desenvolvido na Universidade Federal do Rio Grande do Norte, consiste numa proposta de educação ambiental inter/multidisciplinar integrada, visando à estruturação de novas formas de relação dos homens entre si e deles com a natureza. Com características de mobilização e de formação de hábitos, tem o objetivo de..., [Abstract] The relationship between man and nature that is established in society , in large part is based on the values transmitted through educational institutions. The project called “Weaving Best Practices", developed at the Federal University of Rio Grande do Norte, is a proposal for environmental education inter/multidisciplinary, aiming at structuring new forms of relationship of men among themselves and with nature. Its main features are mobilization and training habits, it aims to...



Se implumes aves volitant, passai lembranças (alguns apontamentos, in memoriam, de uma homenagem a quatro mãos)

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Martínez Pereiro, Carlos Paulo, Pereiro, Paulino

[Resumo] O ensaio sobre a cantiga neotrovadoresca “Passai, lembranças, que passais pelas tardes claras”, do poeta brasileiro Guilherme de Almeida (1890-1969), é uma homenagem à professora Maria do Amparo Tavares Maleval. O poema, sendo, pela sua excelência, um exemplum paradigmático da reescrita atualizadora e revivificadora das maneiras e modos trovadorescos galego-portugueses na modernidade poética brasileira, foca harmonicamente o híbrido de erudição e criação literária que...



Entre consoantes: grafemas e fonemas no scriptorium do mosteiro de Santa Maria de Alcobaça (sécs. XIII-XVI)

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Carvalho, Maria José

[Resumo] Na sequência de um trabalho já elaborado a propósito do modo de representação das vogais na mesma coleção documental (Carvalho 2018), propomo-nos, com este artigo, descrever as grafias adotadas no scriptorium do mosteiro de Santa Maria de Alcobaça para representar os sons consonânticos, ao longo do periodo medieval. O nosso objetivo é decifrar indícios do “conflito” entre o esforço de estandardização e as tradições escritas locais ou regionais, contribuindo, assim, para a elaboração da..., [Abstract] Following from a study of the spellings adopted in the scriptorium of the Monastery of Alcobaça to represent vowels (Carvalho 2018), the present work describes the graphemes used in these medieval documents to represent consonant sounds. We intend to reveal traces of conflict between the pressure for standardization and local or regional traditions of writing, as a contribution to the history of orthography in the Iberian Peninsula. This diachronic study, based on quantitative...



Educação e cultura do bem viver: aprendendo a fazer educação ambiental, Education and culture of living: learning to do socio-environmental education

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Foschiera, Elisabeth Maria, Tedesco, Carla Denise, Bristott, Maria Isabel

[Resumo] Através do compromisso e envolvimento dos profissionais da educação e tendo a escola concebida como uma teia complexa de relações, é que poderemos construir processos democráticos, manifestados, também, através de projetos que envolvam questões de sustentabilidade ambiental, e que tornem a vida mais feliz para os que nela convivem. Nesse sentido, foram realizadas oficinas de educação socioambiental desenvolvidas pela equipe do CCTAM/UPF, integrando um projeto de assessoria do..., [Abstract] Through the commitment and involvement of education professionals and having school conceived as a complex Web of relationships, can we build democratic processes, manifested also through projects involving issues of environmental sustainability, and to make the life happier for those who cohabit. In this sense, social-environmental education workshops were developed by CCTAM team/UPF, integrating a project of the Centre’s Youth Advisory FAED/UPF, for teachers of State schools in the...



Traços gerais da evolução tectono-estratigráfica da Zona de Ossa-Morena, em Portugal, Main steps of the Ossa Morena tectono-stratigraphic evolution, in Portugal

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Oliveira, J. T. de, Oliveira, V., Piçarra, J. M.

[Resumo] Na parte portuguesa da Zona de Ossa Morena sao identificados vários sectores com estratigrafia e estrutura diferenciadas, os quais constituem, na sua maioria, prolongamentos dos correspondentes domínios tectono-estratigráficos reconhecidos em Espanha. De norte para sul identificam-se os seguintes sectores: Faixa Blastomilonítica, Alter do Chao-Elvas, Estremoz-Barrancos (onde se diferencia o Anticlinal de Estremoz), Montemor-Ficalho (com individualizaftlo do Sinclinal de Cabrela) e o..., [Abstract] In the portuguese pan of the Ossa Morena ZDne several sectors with distinct stratigraphy and structure are identified. They represent the continuation to Portugal of well established tectono-stratigraphic domains in Spain. From north to south the following sectors are recognized: Blastomilonitic Belt, Alter do Chao-Elvas, Estremoz-Barrancos (in which the Estremoz Anticline is differentiated), Montemor-Ficalho (with the Cabrela Syncline) and Beja Massif (where the Santa Suzana...



Sustentabilidade Ambiental: visâo antropocêntrica ou biocêntrica?, Environmental Sustainability: an anthropocentric or biocentric Vision?

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Ferreira, Fabíola, Cruz Bomfim, Zulmira Áurea

[Resumo] A cultura antropocêntrica rege boa parte do mundo ditando os modos, as modas e os conceitos. O antropocentrismo como concepção dualista do mundo funda-se na suposta separação real e objetiva entre o homem e natureza, corpo e mente. Neste movimento estamos diante da insustentabilidade desse paradigma que nos remete a outras formas de percepção da existência: o biocêntrismo, a vida como centro de referência e de superação destas dicotomias. Este artigo trata do tema sustentabilidade,..., [Abstract] The anthropocentric culture governs much of the world dictating modes, fashions and concepts. The anthropocentrism as dualistic conception of the world is based on supposedly objective and real separation between man and nature, body and mind. In this movement we are facing the unsustainability of this paradigm leads us to other ways of perceiving existence: biocentrism, life as a referral center and to overcome these dichotomies. This article addresses the sustainability issue,...



Vinhos em Portugal antes das regioes demarcadas, Wines in Portugal before the demarcated regions

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Oliveira, Aurélio de

[Resumo] Com o presente estudo pretende-se verificar e circum-escrever no tempo as raízes das “modernas” delimitações das grandes regiões vinhateiras portuguesas, ordenadas a partir do Poder Central, indagando das razões históricas e económicas dessas mesmas delimitações (ora precoce, ora tardiamente ordenadas). A História dos Vinhos (ou de determinado vinho) é hoje uma componente importante na estratégia quer da sua venda, quer das regiões produtoras que também se tornaram destinos turísticos,..., [Abstract] The present study aims to verify and bound in time the rootsof “modern” out lines of thegreat portuguese wine regions, commanded by the Central Power, enquiring the historical and economicreason sof these same boundaries (som etimesearly, some timeslatelycommanded). The History of Wines is now an important component in the strategy either of the sale, or of the producing regions that became touristd estinations, in themselves chosen by a very considerable share of travelers. Wines..., [Resumen] Este estudio tiene como objetivo verificar y circunscribir en el tiempo las raíces de las “modernas” delimitaciones de las grandes regiones vinateras portuguesas, ordenadas desde el poder central, así como indagar las razones históricas y económicas de esas delimitaciones (a veces temprana, a veces tardiamente ordenadas). La historia de los vinos (o de determinado vino) es actualmente un elemento importante de la estrategia ya sea de su venta, ya de las regiones productoras que...



Problemas da evolução geomorfológica quaternaria do noroeste de Portugal

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Ferreira, A. Brum

[Resumen] El relieve del Minho occidental se caracteriza por la presencia de valles muy amplios que forman una superficie poligéniaa de edad probablemente Plioaeno-cuaternaria. Esta superficie es constitu{da por una plataforma marina al oeste y por alveolos de erosión diferencial hacia el interior en los que se produjo una importante acumulación de terrazas y glacis durante el Cuaternario. Estes valles se apertan.bruscamente en e1 pie de las altas plataformas interiores. También al sur del rto..., [Resumo] O relevo do baixo Minho apresenta unha acentuada originalidade que resulta da existencia de unha superficie poligéniaca de idade provavelmente Plio-quaternária desenvolvida ao longo dos rios principais. Os cursos de água correm nela ao rés do solo contrastando fortemente como brutal encaixe que apresentam no sopé oeidental das montanhas interiores. um aontraste acentuado desenhase também em relaçao ao litoral ao sul do rio Ave onde os rios entalham profundas gargantas nunha plataforma...



O papel da fotografía nos processos comunicacionais via Instagram sobre o COVID-19

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Reno, Denis, Versuti, Andrea, Piñeiro-Otero, Teresa, Martínez-Rolán, Xabier

[Resumen] Este trabajo analiza el papel de la fotografía en la construcción discursiva y del conocimiento colectivo sobre la COVID-19 en Instagram, a partir de un estudio comparado de publicaciones en portugués y español en Brasil y España. En un contexto marcado por la centralidad de las plataformas digitales y por el protagonismo de la imagen en la comunicación contemporánea, la investigación examina cómo las narrativas visuales contribuyeron a expresar emociones, opiniones e información..., Investigação financiada pelo Conselho Nacional de Desenvolvimento Científico e Tecnológico - CNPq, processo número 401041/2020-4



Sociolinguística e traduçao de português do Brasil : problemas de norma e repercussoes didáticas

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Pérez López, Sandra María

[Resumo] Esta tese discute implicações sociolinguísticas relacionadas à comunidade tradutória e às tensões configuradas pela situação de padronização do português do Brasil no século XXI. Após acompanhar discursos sobre essa variedade, num percurso sócio-histórico, apresentam-se contribuições da Sociolinguística como base do arcabouço teórico adotado: as comunidades de prática (Eckert 2000, Wenger 1998, 2006), as interações virtuais (Herring 2013) e a higiene verbal (Cameron 1995). Localizando..., [Resumen] En esta tesis se discuten implicaciones sociolingüísticas relacionadas con el ámbito de la traducción y las tensiones derivadas de la situación de estandarización del portugués de Brasil en el siglo XXI. Tras acompañar discursos sobre dicha variedad, en un recorrido sociohistórico, se presentan contribuciones de la Sociolingüística como base del marco de referencia teórico adoptado: las comunidades de práctica (Eckert 2000, Wenger 1998, 2006), las interacciones virtuales (Herring 2013..., [Abstract] In this thesis, sociolinguistic implications related to translation and to tensions arising from the situation of standardization of Brazilian Portuguese in the XXI century are discussed. The theoretical framework adopted in this study was Sociolinguistics, namely from a socio-historical perspective. The concepts of communities of practice (Eckert 2000, Wenger 1998, 2006), virtual interactions (Herring 2013) and verbal hygiene (Cameron 1995) were applied in order to analyze speeches...



Efeito das competências de literacia emergente na aprendizagem inicial da leitura, Efecto de las competencias de alfabetización emergente en el aprendizaje inicial de la lectura

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Matias, Helena, Rodrigues, Bruna, Cadime, Irene, Ribeiro, Iolanda

Trabalho apresentado no XVI Congresso Internacional Galego-Português de Psicopedagogia, realizado na Universidade do Minho, em Braga (Portugal), nos dias 1 a 3 de setembro de 2021, com patrocínio da Associação Científica Internacional de Psicopedagogia (ACIP), [Resumo] Vários estudos têm sugerido que os conceitos acerca do impresso, os conhecimentos acerca da escrita, o reconhecimento de letras e a consciência fonológica são preditores da aprendizagem inicial da leitura. No entanto, são mais escassos os estudos que visam determinar em que medida estas variáveis permitem identificar com precisão os alunos em risco na aprendizagem inicial da leitura, sendo esta a questão visada neste estudo. A amostra foi constituída por 60 alunos do 1º ano de..., [Abstract] Several studies have suggested that concepts about print, knowledge about writing, letter recognition and phonological awareness are predictors of early reading acquisition. However, there are fewer studies that aim to determine to what extent these variables accurately identify students at risk for reading difficulties, which is the research question addressed in this study. The sample consisted of 60 first graders, aged between 6 and 8 years. The students were assessed at the..., This study was conducted at the Psychology Research Centre, School of Psychology, University of Minho, and was supported by the Foundation for Science and Technology (FCT) through the Portuguese State Budget (UIDB/PSI/01662/2020) and by the City Council of Guimarães, Portugal. Fundação para a Ciência e a Tecnologia; UIDB/PSI/01662/2020



A mãe carinhosa: uma antropologia da economia-política das emoções, The loving mother: an anthropology of the political economy of emotions

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Carneiro, Rosamaria, Maluf, Sônia Weidner

[Resumo] Este artigo se debruça sobre os desenhos da figura da mãe carinhosa na contemporaneidade. Para isso, analisamos as narrativas de duas gerações de mulheres de uma mesma família: a de mães (1940-1950) e a de suas filhas (1970-1980) depois que se tornaram mães. As conversas em profundidade com mulheres de diferentes regiões e de classe social no Brasil às voltas com suas experiências de gestação, parto e maternagem, aconteceram entre 2020..., [Abstract] This article focuses on the drawings of the figure of the affectionate mother in contemporary times. For this, we analyzed the narratives of two generations of women from the same family: that of mothers (1940-1950) and that of their daughters (1970-1980) after they became mothers. The in-depth conversations with women from different regions and social classes in Brazil, dealing with their experiences of pregnancy, childbirth and motherhood..., [Resumen] Este artículo se centra en los dibujos de la figura de la madre cariñosa en la época contemporánea. Para ello, analizamos las narrativas de dos generaciones de mujeres de una misma familia: la de las madres (1940-1950) y la de sus hijas (1970-1980) luego de ser madres. Conversaciones en profundidad con mujeres de diferentes regiones de Brasil y diferentes clases sociales; abordando sus experiencias de embarazo, parto y maternidad, se dieron entre 2020 y 2021. Dada la insistencia en la...



Entre a muda poesia e a pintura que fala: o contributo de Camões para a afirmação da linguagem emblemática em Portugal, Between “Mute Poetry” and “Speaking Painting”: Camões’ Contribution to the Flourishment of Emblematic Gender in Portugal

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Araújo, Filipa

[Resumen] Teniendo en cuenta la representación simbólica patente en las insignias militares usadas por los caballeros medievales y sabiendo que la dinastía Avis hizo uso de empresas personales, se pretende poner de manifiesto la continuidad de esa herencia en las letras y cimeras utilizadas en las fiestas reales portuguesas y registradas por el Cancioneiro Geral (1516) y por algunas crónicas contemporáneas. Relacionando esta práctica con la sistematización de la heráldica llevada a cabo en el..., [Abstract] Taking the symbolic representation displayed on the medieval military insignias into account and knowing that Portuguese dynasty of Avis made use of personal devices, this study aims to show that the display of “letras” and “cimeiras” (verses and images) in the royal festivities continued that historical legacy. The Cancioneiro Geral (1516) and some contemporaneous chronicles provide evidence of that practice, which can be related with the heraldic systematization led by Lusitanian..., Portugal. Fundação para a Ciência e a Tecnologia; SFRH/BPD/107747/2015



Comunicação e gestão de crises em empresas galegas: estudo da sua evolução nos últimos dois anos, Communication and crisis management in Galician companies: study of its evolution in the last two years

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Fernández-Souto, Ana-Belén, Vázquez-Gestal, Montserrat, Puentes-Rivera, Iván

[Resumen] Este é um estudo no qual se explora a abordagem de comunicação de crise utilizada pelas empresas galegas classificadas como “altamente poluentes”. Tendo como ponto de partida o Registro Estatal de Emisiones y Fuentes Contaminantes do Ministerio de la Transición Ecológica (PRTR Espanha), foi estabelecido o universo de estudo e analisou-se a atividade comunicativa das 87 empresas sediadas na Galiza, que possuem o maior índice de emissões poluentes (soma de resíduos e emissões do ano de..., [Abstract] This study analysed the communicative approach followed by Galician companies classified as “highly polluting” in crisis situations. Taking as a starting point the Registro Estatal de Emisiones y Fuentes Contaminantes, dependent of the Ministerio de la Transición Ecológica (PRTR Spain), the universe under study has been established and the communicative activity of the 87 companies based in Galicia with the highest polluting emissions index (sum of waste and emissions, data referring...



Deslizando da margem à correnteza: a mobilidade da canoa na arte da educaçâo ambiental, Sliding from margin to the flow: the mobility of canoe in the art of evironmental education

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Pizzato Quadros, Imara, Sato, Michèle, Kawahara, Lùcia Shiguemi Izawa

[Resumo] Cultura e ciência pelas mãos da educação ambiental é a proposta do Grupo Pesquisador em Educação Ambiental, Comunicação e Arte por meio de um projeto internacional relacionado com a avaliação ecossistêmica do milênio. Partindo da premissa que nem tudo vira mercado, a pesquisa teve a fenomenologia como metodologia e a meta de interpretar a feitura de uma canoa à luz da cultura local. Para além de um instrumento de mobilidade, a canoa pode ser interpretada como uma escultura de arte da..., [Abstract] Culture and science in the hands of environmental education is the proposal of the Research Group on Environmental Education, Communication and the Arts through an international project related to the Millennium Ecosystem Assessment. Assuming that not everything turns market, this research had the phenomenology as a methodology, and aims to interpret the making of a canoe in the light of local culture. Transcendent a simple mobility tool, the canoe can be interpreted as an expression...



A abordagem fenomenológica na investigação da percepção de professores sobre o ambiente estuarino da Baía da Babitonga, Santa Catarina, Brasil: contribuição do Programa de Educação Ambiental do Projeto Toninhas/Univille, The phenomenological approach to investigate the teacher’s perception about the estuarine environment of Babitonga Bay, Santa Catarina, Brazil: contribution of the environmental education program of “Projeto Toninhas/Univille”

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Lemke Carletto, Denise, Pereira Silva, Marcia, Guerra, Antonio F. S

[Resumo] O estuário da Baía da Babitonga, litoral norte de Santa Catarina, Brasil, como em outras áreas litorâneas, vem sendo constantemente ameaçada pelas atividades humanas. A Baía da Babitonga abriga espécies ameaçadas, como a toninha (Pontoporia blainvillei), única espécie de golfinho ameaçado de extinção no Brasil, e um extenso manguezal, responsável pela grande produtividade da região (BRASIL, IBAMA, 1998). A percepção da comunidade escolar sobre a questão ambiental da baía e da espécie..., [Abstract] The estuary of Babitonga Bay, north coast of Santa Catarina, Brazil, as in other coastal areas, has been constantly threatened by human activities. The Babitonga Bay is home to endangered species such as the toninha (Pontoporia blainvillei), only dolphin species threatened with extinction in Brazil, and an extensive mangrove, responsible for the high productivity of the region (BRASIL, IBAMA, 1998). The school community perception about the environmental issue of the bay and the...



Alexandre Luís da Cunha. Um Professor Liberal no Mundo Atlântico (primeira metade do século XIX)

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Silva, Carlos Manique da

[Resumo] Este artigo procura narrar a historia de vida de unha personalidade – Alexandre Luís da Cunha (1803-1852) – que naceu, viveu e faleceu no Funchal (illa da Madeira, Portugal), ainda que, por razóns diversas, nomeadamente, profesionais e políticas (por duas veces se encontrou na situación de exilado liberal), moveuse no mundo atlántico. A sua atividade profesional foi moi intensa e diversificada, ainda que se tivese identificado, de maneira especial, coa docencia. No texto procuran-se..., [Resumo] Este artigo procura narrar a história de vida de uma personalidade – Alexandre Luís da Cunha (1803-1852) – que nasceu, viveu e faleceu no Funchal (ilha da Madeira, Pottugal), mas que, por razões várias, nomeadamente, profissionais e políticas (por duas vezes se encontrou na situação de exilado liberal), circulou no mundo atlântico. A sua atividade profissional foi muito intensa e diversificada, embora se tivesse identificado, sobretudo, com a docência. No texto procura-se elucidar os..., [Resumen] Este artículo busca narrar la historia de vida de una personalidad - Alexandre Luís da Cunha (1803-1852) – que nació, vivió y murió en Funchal (Isla de Madeira, Portugal), pero que, por diversas razones, en particular, las profesionales y las políticas (dos veces se encontró en la situación de exilio liberal), se movió por el mundo atlántico. Su actividad porfesional fue muy intensa y diversa, aunque se había identificado, especialmente con la docencia. El texto busca dilucidar los..., [Abstract] The aim of this article is to chronicle the life of the liberal educator, Alexandre Luís da Cunha (1803-1852). Da Cunha was born, lived and died in Funchal (Madeira, Portugal), but for various professional and political reasons (including two periods of political exile) travelled widely around the rest of the Atlantic world during his lifetime. Despite the diversity of his intense professional activity, he identified himself first and foremost as a teacher. The article seeks to shed...



Estudo longitudinal sobre as relações entre práticas parentais, habilidades sociais, problemas de comportamento e desempenho académico, Longitudinal study of the relationship between parenting practices, social skills, behavioral problems and academic performance

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Maia, Fatima Almeida, Soares, Adriana Benevides, Monteiro, Marcia

[Resumo] O objetivo deste estudo é examinar a relação entre práticas parentais, habilidades sociais, problemas de comportamento e desempenho acadêmico, com base em dados de estudantes do ensino médio e seus pais ao longo das 6ª, 7ª e 8ª séries do Ensino Fundamental. O estudo analisou 288 paise mães e 288 alunos e alunas de escolas públicas entre 10 e 15 anos de idade. Os dados dos alunos e pais foram coletados usando o Inventário de Estilos Parentais (PSI), o Inventário de Práticas Parentais..., [Abstract] The aim of this study is to examine the relationship between parenting practices, social abilities, behavioural problems and academic performance, based on data from middle school students and their parents along the 6th, 7th and 8th grades of Middle School. The study analysed 288 parents and 288 public school students aged between 10 and 15 years. Data for students and parents were collected using the Parental Styles Inventory (PSI), the Parental Practices Inventory (PPI) (parents’...



Literacia do Oceano: comunicar para (a)mar, Ocean Literacy: Communicating to (Love) Sea, Alfabetización oceánica: comunicarse para (a)mar

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Laranja, Ana, Morim, Sílvia, Correia, Marta, Almeida, C.M.R.

[Resumo] Unha das misións do Centro de Seguimento e Interpretación Ambiental (CMIA) de Vila do Conde é a comunicación da ciencia relacionada co Océano, desenvolvendo numerosas actividades que inclúen exposicións, charlas, actividades prácticas, conversas con científicos, entre outras. CMIA pretende comunicarse de forma eficiente, creativa e atractiva. Para acadar este obxectivo, o presente estudo pretende avaliar a relevancia do Océano para a Comunidade de Países de Lingua Portuguesa (CPLP) e..., [Resumo] Uma das missões do Centro de Monitorização e Interpretação Ambiental (CMIA) de Vila do Conde é a comunicação de ciência relativa ao Oceano, desenvolvendo inúmeras atividades que incluem exposições, palestras, atividades hands-on, conversas com cientistas, entre outros. O CMIA pretende comunicar de modo eficiente, criativo e atrativo. Para atingir este objetivo o presente estudo pretendeu avaliar a relevância do Oceano para a Comunidade dos Países de Língua Portuguesa (CPLP) e como os..., [Abstract] One of the missions of the Vila do Conde Environmental Monitoring and Interpretation Center (CMIA) is the communication of science related to the Ocean, developing numerous activities that include exhibitions, lectures, hands-on activities, conversations with scientists, among others. CMIA aims to communicate efficiently, creatively and attractively. To achieve this objective, the present study aimed to assess the relevance of the Ocean to the Community of Portuguese Speaking...



Educação a distância: uma alternativa de ensino

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Lampert, Ernâni

[Resumo] O estudo, a través de uma retrospectiva histórica, contextualiza a educação a distancia na sociedade atual. Analisa as megauniversidades, a expansao, a metodologia e os recursos tecnológicos utilizados, as vantagens, as desvantagens, os pontos nevrálgicos, os desafíos e perspectivas desse sistema de ensino bem como a possibilidade dessa modalidade de educação democratizar o ensino, [Abstract] This work, through an historical retrospective, contextualizes the method education from distance in the present society. It analyses the mega universities and their expansion as well as the methods and technical resources used by them. It also analysis the advantages and disavantages, the acute issues, the challenges and perspectives of this teaching system as well as the possibility of making teeching more popular



Recomendacións do V Congreso Internacional de Educación Ambiental dos Países e comunidades de lingua portuguesa e Galicia, ás reunións ministeriais da CPLP: Delegacãos e Participantes no V Congresso Internacional EAPCLPG

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Congreso Internacional de Educación Ambiental

[Resumo] Os delegados do congreso recoñecen a Educación Ambiental como un campo agregador no espazo CPLP e observan a importancia de consolidar a relación coas institucións públicas e gobernamentais do CPLP, así como as achegas que supón a multiplicidade de entidades e perspectivas que integran esta comunidade, pode provocar o avance das respectivas políticas públicas de educación ambiental, identificadas como prioritarias



O agente de execuçao em Espanha: ensaio sobre a sua implementaçao

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Castanheira Teixeira, Paulo Alexandre

[Resumen] La Justicia como un imperativo irrenunciable de cualquier Estado de Derecho Democrático debe ser, en lo que respecta a las decisiones judiciales, lo más rápida posible. Si es tardía, se corre el riesgo de perderse precisamente por el transcurso del tiempo el sentido mismo de Justicia. Como sucedió recientemente en Portugal, la reforma del procedimiento ejecutivo tuvo su génesis fundamentalmente en la fuerte necesidad de dar a los justiciables la posibilidad de obtener en tiempo..., [Resume] Justice as an inalienable imperative of any Democratic State of Law must be, in regard to judicial decisions, as rapidly as possible. If late, you run the risk of being smudge in time the sense of Justice. As it happened recently in Portugal, the enforcement procedure reform had its genesis fundamentally in a pressing need to give citizens the ability to timely obtain full and effective compensation for their rights. Absolutely essential stone in the implementation of the reform in..., [Resumo] A Xustiza como imperativo inalienable dun Estado de Dereito Democrático debe ser, no que ás resolucións xudiciais se retire, tan rápida como sexa posible. Se resulta tardía, córrese o risco de perderse no tempo a sensación de Xustiza. Tal como ocorreu recentemente en Portugal, a reforma da acción executiva tivo na súa xénese, fundamentalmente, unha imperiosa necesidade de asignar aos cidadáns a posibilidade de obter nun tempo razoable un completo e efectivo resarcimento dos seus...



Educação ambiental e participação na formação de professores, Environmental education and participation in teacher training

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Battistetti Festozo, Marina, Campos Tozoni Reis, Marília Freitas de

[Resumo] Neste trabalho será analisada e problematizada a necessária inserção da Educação ambiental na educação formal, aqui especificamente por meio de sua inserção nos currículos dos cursos de formação dos professores para educação básica - importantes sujeitos neste processo de inserção da EA -, discussão concernente à ainda comum forma de organização curricular fragmentada, em que se observa a falta de integração entre conteúdos e áreas do conhecimento e ao tratamento superficial da..., [Abstract] It is known that each person can perceive, reach and respond in different ways in relation to the same environmental problem witnessed in the dwelling place. This reality can be attributed perceptions of the individual and the collective supported by judgements and expectationns of each. In this sense , the envonmental perception can lead people to broader interpretation of the landscape where they live. Thus, care and respect for the environment get more space in the man-nature...



Curso on-line de formação socioemocional de professoras para inclusão de crianças com deficiência na pré-escola, Online socio-emotional teacher training course for the inclusion of children with disabilities in pre-school, Curso en línea de formación socioemocional de profesoras para la inclusión de niños/as con discapacidad en pre-escolar

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Guimarães, Cristiane de Azevedo, Costa, Carolina S. Lopes da

Este artigo foi elaborado a partir da Tese de Doutorado de Cristiane de Azevedo Guimarães, apresentada em 2022 no Programa de Pós - Graduação em Educação Especial da Universidade Federal de São Carlos ( SP, Brasil ) , e disponível em: https://repositorio.ufscar.br/handle/ufscar/17171, [Resumo] A promoção de atividades sociais e de cooperação no nível pré - escolar pode incentivar o desenvolvimento infantil, inclusive o desenvolvimento de crianças com deficiência, e os professores desempenham um papel importante nesse processo. Port anto, o objetivo deste estudo foi desenvolver, aplicar e avaliar um programa de treinamento em Habilidades Sociais e Habilidades Sociais Educacionais para professores de pré - escola. O estudo consistiu em um curso on - line de 60 horas em um..., [Abstract] The promotion of social activities and cooperation at preschool level can encourage child development, including the development of children with disability, and teachers play an important role in this process. The aim of this study was to develop, apply and assess a tr aining programme in Social Skills and Educational Social Skills for preschool teachers. The study consisted of a 60 - hour online course over a 3 - month period involving 30 Brazilian teachers. Data were collected at..., Apoio financeiro à primeira autora: CAPES -PROEX, Processo: 88887.337133/2019-00, Brasil. Ministério da Educação; CAPES-PROEX, 88887.337133/2019-00