Pasar al contenido principal

Idioma del documento

Encontrados 22847 resultado(s)
Encontradas 229 página(s)

Complexidade e construcións colaborativas na educación ambiental en unidades de conservación do Estado de São Paulo-Brasil

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Louro Ferreira Silva, Rosana, Bacci, Denise de La Corte, Ghilardi-Lopes, N. P.

Baseado no desenvolvemento dun proxecto amplo denominado Educación ambiental e xestión de unidades de conservación no estado de São Paulo: articulación do coñecemento na construción de comunidades de aprendizaxe, desenvolvido en catro unidades de conservación (áreas protexidas) no estado de São Paulo, no período de 2020 a 2023, este artigo ten como obxectivo analizar e problematizar a participación de diferentes actores sociais relacionados coa construción das comunidades educativas no proceso...



Ressonâncias metodológicas para a investigação qualitativa: o estudo das fratrias, Resonancias metodológicas para la investigación cualitativa: el estudio de las fratrias, Studying siblings: methodological resonances for qualitative research

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Barbas, Andreia, Portugal, Sílvia

[Resumo] O artigo resulta de uma investigação sociológica acerca das relações entre irmã/os. Partindo de um conjunto de reflexões suscitadas pelas características deste objeto, apresentam-se as opções metodológicas tomadas, defendendo o seu potencial heurístico para a compreensão de outros fenómenos. A investigação em curso encarou as fratrias na sua complexidade e multiplicidade, defendendo que estas devem ser compreendidas através da diversidade e temporalidade das trajetórias..., [Resumen] El artículo es el resultado de una investigación sociológica sobre las relaciones entre hermanos. Partiendo de un conjunto de reflexiones planteadas por las características de este objeto, presentamos las opciones metodológicas, discutiendo sobre su potencial heurístico para comprender otros fenómenos. La investigación analiza las relaciones entre hermanos en su complejidad y multiplicidad, argumentando que deben entenderse a través de la diversidad y la temporalidad de las..., [Abstract] The article is the result of a sociological study on sibling relationships. The paper begins with a series of reflections on the phenomenon of sibling relationships, before moving on to examine the methodological options for a study of this type and their heuristic potential to provide insights into other phenomena. The study highlights the complexity and multiplicity of sibling relationships, arguing that any analysis must take into account the diversity and temporality of the...



A educação ambiental como fator de desenvolvimento: um olhar ao panorama dos saberes tradicionais da comunidade de Ekovongo-Bié/Angola, Environmental education as a development factor: a glance over the panorama of the Ekovongo Community traditional Values-Bié/Angola

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Capitango, José

[Resumo] À semelhança de outras comunidades autóctones de Angola, Ekovongo e as comunidades ovimbundu em geral dedicam-se tradicionalmente à agricultura; sendo uma comunidade agrária, um dos grandes problemas que afetam o seu desenvolvimento nas últimas décadas prende-se com o baixo rendimento que a terra vem evidenciando em termos de resultados da atividade produtiva, como consequência de queimadas e derrube de grandes extensões de florestas para a produção de carvão vegetal que se destina a..., [Abstract] This work aims to comprehend how and in which circumstamces people learn in an Ecovillage, how apprenticeship proposals happen in the context of courses, experiences and imersions in these communities, seeking to adress the elements of a New Age spirituality that constitute this process once they stablish an specific relation between life beings and the sacred. Ecovillages are communities which goal is to build an ambience with a low environmental impact, aggregating ecological...



CHARTIER, Roger; RODRIGUES, José Damião; MAGALHÃES, Justino (org.) Escritas e Cultura na Europa e no Atlântico Modernos. Lisboa: Centro de História da Universidade de Lisboa, Instituto de Educação da Universidade de Lisboa, 2020, 322 páginas. ISBN – 978-989-8068-29-3

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Alves, Luis

[Abstract] This book revisits through many looks and perspectives, and by the hand of consecrated authors and with important research on the subjects treated, the sense of "written culture as constitutive of modern Europe and the Atlantic"in a time when political power is redefined, it is structured and tries, through the institutionalization of this culture, to legitimise itself before a nation that, for that very reason, will have to be literate., [Resumen] Este libro revisita a través de muchas miradas y perspectivas, y de la mano de autores consagrados y con importante investigación sobre los temas tratados, el sentido de la "cultura escrita como constitutiva de Europa y del Atlántico modernos", en una época donde el poder político se redefine, se estructura e intenta, a través de la institucionalización de esta cultura, legitimarse ante una Nación que, por eso mismo, tendrá que ser alfabetizada., [Resumo] Este livro revisita através de muitos olhares e perspetivas, e pela mão de autores consagrados e com sustentada investigação sobre os temas tratados, o sentido da “cultura escrita como constitutiva da Europa e do Atlântico modernos”, numa época onde o poder político se redefine, se estrutura e tenta, através da institucionalização desta cultura, legitimar-se perante uma Nação que, por isso mesmo, terá de ser alfabetizada.



Aulas experimentais destinadas a (de)momo(n)strarem as consequências para a saúde de fumar activa e passivamente

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Precioso, J.

[Resumo] Neste poster sao apresentadas algumas experiencias de simples execução com a finalidade de mostrar aos alunos que: 1. Os filtros dos cigarros nao sao tao eficazes como se pensa 2. Muitas substancias perigosas do fumo do tabaco passam através do filtro do cigarro 3. O alcatrao deposita- se nos pulm6es dos fumadores 4. Os fumadores aspiram muitas substancias tóxicas presentes no fumo do tabaco 5 .Fumar é muito prejudicial para a saúde 6. O fumo passivo é o maior contaminante do ar em...



Indicadores de qualidade física e química do solo e espectrometria infravermelha em um Latossolo sob sistemas de pecuária extensiva no Cerrado Brasileiro

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Tavanti, Renan

[Resumo] Este trabalho teve como objetivo geral avaliar as alterações químicas no solo após a renovação de pastagens degradadas, utilizando técnicas de espectroscopia Infravermelho por Transformada de Fourier (FTIR) e fracionamento físico da matéria orgânica do solo (MOS). A tese é disposta em capítulos, compondo além da revisão bibliográfica apresentada no Capítulo I, os Capítulos II e III, que têm objetivos específicos. No Capítulo II, buscouse entender a distribuição espacial dos compostos..., [Resumen] El objetivo general de este trabajo fue evaluar los cambios químicos en el suelo después de la renovación de pastos degradados, utilizando técnicas de Espectroscopia Infrarroja por Transformada de Fourier (FTIR) y fraccionamiento físico de la materia orgánica del suelo (MOS). La tesis está ordenada en capítulos, componiendo, además de la revisión bibliográfica presentada en el Capítulo I, los Capítulos II y III, que tienen objetivos específicos. En el Capítulo II, buscamos comprender..., [Resumo] O obxectivo xeral deste traballo foi avaliar os cambios químicos do solo tras a renovación de pastos degradados, utilizando técnicas de espectroscopia Infravermella de Transformada de Fourier (FTIR) e de fraccionamento físico da materia orgánica do solo (MOS). A tese está organizada en capítulos, compoñendo, ademais da revisión bibliográfica presentada no capítulo I, os capítulos II e III, que teñen obxectivos específicos. No capítulo II, buscouse comprender a distribución espacial dos..., [Abstract] The general objective of this work was to evaluate the chemical changes in the soil after the renovation of degraded pastures, using Fourier Transform Infrared Spectroscopy (FTIR) and physical fractionation of soil organic matter (MOS) techniques. The thesis is arranged in chapters, composing, in addition to the bibliographic review presented in Chapter I, Chapters II and III, which have specific objectives. In Chapter II, we sought to understand the spatial distribution of organic...



A arbitragem nos contratos de parcerias público-privadas: reflexôes dos modelos espanhol e brasileiro

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Fontana, Juliana

[Abstract] A presente comunicação aborda a Arbitragem em matéria de contratos de Parcerias Público-Privadas, apresentando conceitos, princípios e desafios para sua aplicação. Foram pesquisados, em estudo comparado, os textos legais de Arbitragem (Lei 60/2003/ Espanha e Lei 9.307/96/Brasil) e de Contratação Pública (Lei 11.079/2004 PPP ́s/Brasil e Lei 30/2007 de Contratação entre o Setor Público e o Sector Privado/Espanha). Ao refletir sobre os desafios para ambos modelos, destaca a necessidade...



A educação ambiental no ensino de Ciências a partir da implementação de práticas de revitalização em uma nascente em uma escola brasileira, Environmental education in teaching sciences from the implementation of revitalization practices in a nascent in a Brazilian school

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Teodoro de Souza, Paulo Vitor, Amauro, Nicea Quintino

[Resumo] Este trabalho objetiva-se em apresentar os resultados de uma pesquisa realizada em uma instituição de educação básica brasileira. Para tanto, foi desenvolvido um projeto de revitalização de um lago e uma nascente localizada em uma escola privada na cidade de Uberlândia/MG – Brasil. A pesquisa envolveu diretamente os alunos do 9.º ano do Ensino Fundamental da escola onde a pesquisa foi idealizada. Os alunos tiveram a oportunidade de serem inseridos em momentos em que eles puderam..., [Abstract] In this study objective in presenting the results of a survey conducted in a Brazilian primary education institution. Therefore, it developed a revitalization project of a lake and a spring located in a private school in the city of Uberlândia / MG - Brazil. The research directly involved the students in the 9th grade of elementary school where the study was designed. Students had the opportunity to be inserted at a time when they could discuss and learn about the specific contents...



Estratégias de socializaçâo e vinculaçâo com a metrópole do enclave galego de Lisboa entre os séculos XIX e XX

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Pazos-Justo, Carlos

[Resumo] Pretende-se nesta comunicação analisar o percurso do enclave galego em Lisboa entre as últimas décadas do século XIX e primeiras do século XX. As balizas propostas coincidem, grosso modo, com um período relevante no âmbito geral do fenómeno migratório galego, mas também no que diz respeito à história da emigração galega a Portugal. Serão analisadas as características específicas da colónia galega da capital portuguesa. Nomeadamente, será objectivo deste trabalho apontar as estratégias..., [Abstract] This paper offers a study of the trajectory of the Galician enclave in Lisbon in the last decades of the 19th century and in the early 20th century. The chronological frame for this study roughly coincides with an important period in both the Galician migratory phenomenon, and in the more general history of Galician emigration to Portugal. The specific characteristics of the Galician colony in the Portuguese capital will be analysed within this context. One particular aim of this...



Competências para atuar sustentavelmente a favor do meio ambiente

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Moreno, Marcia Teresa Neto

Este trabajo de investigación, en el ámbito del Proyecto Ríos (proyecto de participación social que pretende la preservación y la mejoría de los ecosistemas de los ríos portugueses), tiene como finalidad analizar los conocimientos, actitudes, comportamientos y competencias curriculares y ambientales de los alumnos de 4º año de escolaridad de escuelas de Bragança, antes y después de dos intervenciones educativas realizadas en el río Fervença. Se utiliza una metodología mixta de diseño cuasi..., [Resumo]Preséntase un traballo de investigación, no ámbito do Proxecto Ríos (proxecto de participación social con vistas á conservación e mellora dos ecosistemas ribeireños portugueses), que pretende analizar os coñecementos, actitudes, comportamentos e competencias curriculares e ambientais de alumnos do 4 ano de escolaridade de escolas de Bragança, antes e despois de dúas intervencións educativas realizadas no río Fervença. Tendo por base unha metodoloxía mixta de deseño case-experimental,..., [Abstract] We present a research study, under the Project Rivers (social participation project for the preservation and improvement of portuguese riparian ecosystems), which intends to analyze the knowledge, attitudes, behaviors, and curricular and environmental competencies of students from the 4th year of schooling of Bragança, before and after two educational interventions in Fervença river. Based on a mixed methodology and a quasi-experimental design, were applied two questionnaires, the...



Algúns procesos erosivos: o exemplo de um pequeno afloramente granítico da Serra do Marão, Erosive processes: the example of a granite batholith

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Pedrosa, A. de Sousa

[Résumé] Bien que la Serra do Marao soit connue surtout comme une structure marqueé par les quartzites et schistes du Ordovicien et du Silurien, y existent aussi quelques petits affleurements de granites. L étude de ces affleurements, malgré sa situation périphérique, se montre particulierement interessant car le comportement geomorphologique spécifique des granites, permet des analyses qui complement les études réalisés dans le reste de l' aire de la Serra do Marao. La diversité de formes..., [Abstract] Although Marao mountain is essentially known as a structure characterized by quartzite and schist, there are also smalls granite batholiths. The study of these levellings, despite their peripherallocation, seems to be particularly interessant, because the specific geomorphologic behaviour of the granite makes it possible to make analyses that complement the studies done in the remaining area of the mountain. The diversity of forms that emerge in this kind of rocks, at times more...



Avaliação da educação ambiental no Ensino Básico: uma análise nos 2º e 3º ciclos, Evaluation of ewnvironmental education in Basic Education: an analysis in the 2nd and 3rd cycle

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Rogério Moro, Paulo, Almeida Cadima Remoaldo, Paula Cristina, Coelho da Silva, Luís de Jesus

[Resumo] A presente pesquisa sobre a Educação Ambiental (EA) nos 2º e 3º ciclos do Ensino Básico (EB) procura responder. As diretrizes propostas pela Organização das Nações Unidas são atendidas em Portugal? Qual perspectiva ideológica se assentam os projetos de EA? Quais os principais métodos de avaliação? Os objetivos principais são: identificar o enfoque temático e os fatores que estão na origem da seleção dos projetos de EA; caracterizar as práticas de avaliação realizadas nas escolas...., [Abstract] This research on environmental education (EE) in 2nd and 3rd cycles of basic education (EB)seeks to answer. The guidelines proposed by the United Nations are met in Portugal? What ideological perspective sit EA projects? What are the main methods of assessment? The main objectives are to identify the thematic focus and the factors that gave rise to the selection of EE projects; characterize assessment practices carried out in schools. Using a mixed methodology in the context of...



À volta dos livros: o que revelam as cintas

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Ribeiro, Ana

[Resumo] Desenvolvida com a imprensa, a perigrafia foi conhecendo diversas formas ao longo dos tempos. Uma das mais recentes foi a cinta colocada à volta do livro. Após a contextualização e a caracterização desta prática, analisam-se neste trabalho várias cintas de obras literárias, com o objetivo de identificar os argumentos a que elas mais recorrem para promover a venda de livros e relacionar estas indicações com o funcionamento do campo literário., [Abstract] Developed by printing, perigraphy went through different stages throughout times. One of the most recent was the band wrapped around the book. After the contextualization and characterization of this practice, this work analyses several book bands of literary books in order to identify the arguments most used to promote book-selling and in order to relate these indications with the functioning of the literary field.



Categoria nominal e abstracçâo (ou o porquê das sereias serem mais concretas que o ar)

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Teixeira, José

[Resumo] O presente estudo tem por finalidade tentar demonstrar a não exequibilidade das tentativas de apresentação de critérios dualistas para a classificação tradicional concreto-abstracto na categoria gramatical nome. Depois de sintetizadas as visões tradicionais e respectivos critérios justificativos, apresentam-se os resultados de um inquérito (1403 inquiridos, 22448 respostas) que comprovam que a classificação concreto-abstracto apresenta graus de saliência variável, mas não..., [Abstract] This paper claims the impossibility of dualistic criteria to explain satisfactorily traditional nouns classification in terms of concrete-abstract. After summarizing the traditional perspectives and criteria, we present the results of an investigation (1403 people, 22448 answers) showing that the referred classification has variable salience degrees, but not aleatory, among speakers. From these results and within a cognitive vision of the linguistic meaning as a multimodal...



Educação ambiental e áreas protegidas: as bacias hidrográficas e a gestão participativa de paisagens socioambientais e educadoras, Environmental Education and Protected Areas: the watersheds and the participating management of socio-environmental and educating landscapes

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Sammarco, Yanina Micaela, Benayas del Álamo, Javier, Sorrentino, Marcos

[Resumo] A sociedade atual enfrenta uma grande crise ambiental global e grande parte dela se deve aos con flitos nos diferentes usos da terra. Neste sentido, a educação ambiental, vem se transformando em uma importante ferramenta para processos de educação crítica e transformadora, que consideram a emancipação, a identidade, o pertencer e a solidariedade como instrumentos para fomentar mudanças necessárias. O estudo realizado na Bacia Tietê-Jacaré faz parte de uma pesquisa socioambiental que..., [Abstract] Nowadays society faces a great global environmental crisis due to the conflicts about the different uses of land. Thus environmental education has become an important tool for critical and transforming educational processes which considers the emancipation, the identity, the belonging and the solidarity as instruments to promote the necessary changes. The study done on the Tietê-Jacaré basin is part of a socio-environmental research which investigates the role of protected areas in...



A importância de uma organização de proteção ambiental na Região Sul do Brasil, The importance of an organization for environment protection in South of Brazil

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Bergmann, Melissa, Bergmann, Darci

[Resumo] Este relato discute as ações da Associação São Borjense de Proteção ao Ambiente Natural, fundada em 1987 em São Borja/RS/Brasil, que surgiu diante da degradação ambiental provocada pela “Revolução Verde” nas décadas de 60 e 70. A entidade atuou na elaboração de leis e planos ambientais no município, na implantação da Reserva Biológica Estadual de São Donato, em representações junto ao Ministério Público para estancar ações de impacto ambiental e sistematizou o Projeto Semear, cujas..., [Abstract] This report discusses the actions of the Associação São Borjense de Proteção ao Ambiente Natural, founded in 1987 in São Borja / RS / Brazil, after the environmental degradation caused by the “Green Revolution” in the 60’s and 70’s. The organization worked on environmental legislation of the municipality, in the implementation of the Reserva Biológica Estadual de São Donato, in representations to the Prosecuting Counsel to stop actions of environmental damage, and systematized the...



Desafios e possibilidades do Pibid: uma análise das práticas docentes em educação ambiental utilizadas por educadoras/es em formação inicial dos cursos de biologia e de educação física da Unesp de Rio Claro, Challenges and possibilities of Pibid: an analysis of teaching practices in environmental education used by educators in initial training in courses of biology and of physical education of Rio Claro UNESP

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Santos Tibúrcio, Gabriela, Montagnini Logarezzi, Amadeu José

[Resumo] Este é um trabalho em andamento que visa contribuir com a construção do conhecimento sobre práticas docentes em educação ambiental, em sua perspectiva crítica, buscando aproximar práticas de caráter interdisciplinar utilizadas por educadoras/es em formação inicial de um grupo Pibid da Unesp de Rio Claro e as realidades da escola e da/o educadora/or da escola pública brasileira. O trabalho também busca identificar elementos transformadores e obstacularizadores encontrados nas práticas..., [Abstract] This a study in progress that aims to contribute to the construction of knowledge about teaching practices in environmental education in its critical perspective, seeking to approximate the interdisciplinary practices used by initial teachers’ training of a Pibid’s group from Unesp of Rio Claro and the brazilian school realities and the educator of public school.The work also seeks to identify elements that transforming and elements as obstacles found in the practices of the group...



AQUAPONIA, uma novidade na educação ambiental, AQUAPONIA, a novelty in environmental education

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Martins, Pedro

[Resumo] A aquaponia é uma atividade que conjuga a aquacultura e a hidroponia. Geralmente, consiste na criação em circuito fechado de peixes e plantas, sendo ambos destinados à alimentação humana. Os peixes excretam compostos azotados, os quais, após transformação por bactérias nitrificantes, são utilizados como nutrientes pelas plantas. Assim, a água fica limpa de novo e disponível para os peixes. Este circuito fechado permite aumentar a produção de alimentos de forma sustentada, poupar água e..., [Abstract] Aquaponics is an activity that combines aquaculture and hydroponics. Usually, it consists on a closed-circuit combination of fsh farming and plant growth, both of which are destined for human consumption. Fish excrete ammonia, which, after transformation by nitrifying bacteria, is used as nutrients by plants. This way, water becomes clean again and available for fish. This closed circuit allows to increase food production in a sustainable way, to save water and to avoid soil and...



Análise do desempenho de crianças em risco ambiental na WPPSI-R

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Albuquerque, Cristina Petrucci, Lança, Carla, Santos, Maria João Seabra, Simões, Mário Rodrigues, Pereira, Marcelino




Desafios da educação ambiental na recuperação de uma nascente: o sentido da ação humana na preservação do meio ambiente, Challenges of ennvironmental educatios in recovery of spring: the meaning of human action in environmental preservation

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Silva, Luiz Alves da, Lessa Catalão, Vera Margarida

[Resumo] Esse estudo procurou direcionar seu olhar para a intenção de preservar o Ribeirão Santa Maria como fonte de abastecimento de água do Novo Gama, Estado de Goiás. Esta fonte está sendo ameaçada pela ocupação urbana desordenada e predatória do entorno de suas nascentes, assim como pela drenagem mal planejada, deposição de resíduos, ocupação e degradação de áreas de preservação permanente, desmatamento, grilagem de terras ao longo do seu curso. A pesquisa-ação desenvolvida teve como..., [Abstract] This study had as focus the intention to preserve the Riberao Santa Maria as source of water supply from Novo Gama State of Goiás. The developed action research aimed to seek the contribution of local communities through environmental education community activities focused on the cultural and social changes aimed at sustainable use of the stream of water and improvements in the quality of life in communities. Data were collected by semi-structured interviews, participant observation,...



Aprendizagem colaborativa em ambientes baseados na web

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Almeida, Conceição, Dias, Paulo, Morais, Carlos, Miranda, Luísa

[Resumo] Nesta comunica~ao apresentam-se algumas reflexões sobre a contribuição das tecnologias de informação para a cria9ao e o enriquecimento de ambientes de aprendizagem que facilitem e promovam a aprendizagem de urna forma activa e colaborativa. Faz-se referencia a urna experiencia com alunos do 3° ciclo desenvolvida num ambiente baseado na web, no qual foi utilizado um programa de chat com o objectivo de promover a aprendizagem através da interação comunicacional entre os alunos. Salientam...



A leitura do mundo na fonte da educação ambiental, The reading of the world on the source of environmental education

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Castro Gomes, Dinorá de, Lessa Catalão, Vera Margarida

[Resumo] Este artigo aborda uma experiência da Educação Ambiental em uma turma de alfabetização de adultos trabalhadores de uma cooperativa de resíduos sólidos vinculada ao Programa AJA-Expansão da Secretaria Municipal de Educação de Goiânia, capital do Estado de Goiás, Brasil. Tem como objetivo apresentar algumas reflexões acerca da Educação Ambiental em sua interface com a Educação Popular no contexto de pesquisa de doutorado, em andamento no Programa de Pós-Graduação em Educação da..., [Abstract] This article discusses an experience of Environmental Education in a alphabetization classroom of adult workers from an cooperative of solid residue treatment related to the program AJA-Expansão of the Secretaria Municipal de Educação de Goiânia, capital of the state of Goiás, Brazil. It has an objective present some reflections about the Environmental Education in its interface with Popular Education in the context of a doctorate research, still in course, of a line of Environmental...



Formação de professores em educação ambiental na Bacia Hidrográfica do Rio Gravataí, região sul do Brasil, Teacher training in environmental education in Gravataí River Basin southern Brazil

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Guerra, Judite, Guerra, Teresinha

[Resumo] Este trabalho está inserido nas ações do Projeto de Educação Ambiental para a Conservação e Gestão de Recursos Hídricos na Bacia Hidrográfica do Rio Gravataí, realizado pela Universidade Federal do Rio Grande do Sul (UFRGS) e o pelo Comitê de Gerenciamento da Bacia do Rio Gravataí visando a capacitação de professores em Educação Ambiental (EA) nos municípios pertencentes à Bacia Hidrográfica. O objetivo do curso foi proporcionar subsídios aos professores quanto à elaboração de projetos..., [Abstract] This work is inserted in the actions of the Environmental Education Project for the Conservation and Management of Water Resources in Gravatai River Basin, conduced by the Federal University of Río Grande do Sul (UFRGS) and the Management Committee of the Gravataí River Basin, aimed at the training of teachers in environmental education in the municipalities belonging to the Basin. The aim of the course was to provide grants to teachers and the development of projects, based on the...



Municipios e educación

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Magalhães, Justino

[Resumo] No decurso do período moderno e com maior incidência no período contemporâneo, na sequência das revoluções liberais e republicanas e no quadro dos regimes democráticos actuais, os municípios constituíram e constituem a instância de representação e desenvolvimento. São formados por população, território, poder administrativo e capacidade económico-financeira. Comportam poder de decisão. No campo da educação, são instâncias com legitimidade meta-educativa, nomeadamente em matéria de...



Certificación Corazón Verde: Un modelo que potencia comunidades sostibles ecirculares

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Monteiro, Emanuel, Silva, Miguel

A LIPOR -Asociación de Municipios para a Xestión Sostible de Residuos do Gran Porto- é recoñecida polo seu labor de divulgación coa comunidade, especialmente nas boas prácticas de redución e recuperación de residuos urbanos como forma de aumentar a conciencia ambiental dos cidadáns.



Coordenando pontos de vista: um estudo brasileiro em crianças pré-operatorias

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Alves, Lucia Helena Jorge, Carneiro, Eliane Gerk

[Resumo] Oitenta crianças entre 4 e 5 anos foram investigadas para se verificar se sao capazes de selecionar fotos que mostram o que é visto pelo examinador. O instrumento foi urna maquete de base triangular onde estavam tres bonecas diferentes e também fotografias referentes, respectivamente, avisao da criança, ado examinador e a urna terceira visao. Quarenta crianças foram submetidas a condição A que envolvia somente a sele9ao de fotos. As outras quarenta, submetidas acondição B, passaram por...



Ciberabuso no namoro em estudantes do ensino superior: autoestima e tempo de duração da relação, Ciberabuso en el noviazgo en estudiantes de educación superior: autoestima y duración de la relación, Cyber Dating Abuse in Higher Education Students: Self-Esteem and Relationship Length

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Monteiro, Ana Paula, Correia, Elisete, Guedes, Sara

Trabalho apresentado no XVI Congresso Internacional Galego-Português de Psicopedagogia, realizado na Universidade do Minho, em Braga (Portugal), nos dias 1 a 3 de setembro de 2021, com patrocínio da Associação Científica Internacional de Psicopedagogia (ACIP), [Resumo] O aumento da popularidade, quer das novas tecnologias, quer da Internet, tem dado oportunidade ao surgimento de novas formas de violência. O ciberabuso no namoro representa uma nova forma de violência no namoro, tendo o mesmo vindo a ganhar dimensões preocupantes. Assim, este estudo tem como objetivos caraterizar a prevalência do ciberabuso no namoro, estudar a relação entre o ciberabuso no namoro e a autoestima, e averiguar se existem diferenças no ciberabuso no namoro consoante o..., [Abstract] The rise in popularity, both of new technologies and of the Internet, has given opportunity to the emergence of new forms of violence. Cyber dating abuse represents a new form of dating violence, which has taken on worrying prevalences. Therefore, this study aims to characterize the prevalence of cyber dating abuse, to study the relationship between cyber dating abuse and self-esteem, and to investigate whether there are differences in cyber dating abuse depending on relationship...



A prática na construção da identidad profissional: estudo exploratório junto de educadores de infância

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Belo, Sandra, Almeida, Leandro S., Portugal, Gabriela

[Resumo] De acordo com Katz (1993) os educadores de infáncia podem percorrer 4 estádios no seu desenvolvimento profissional: sobrevivencia, consolida~ao, renova~ao e maturidade. A prática profissional parece ser o factor determinante dessa progressao sucessiva, sobretudo tendo como variáveis moderadoras as experiencias vivenciadas de feedback, de suporte e de reflexao (Bell & Gilbert, 1996). Iniciando um projecto de investiga~ao junto de educadores de infancia neste tema, apresentamse os...



A Direção Geral do Ensino Primário: estratégias de orientação e disciplina do professorado primário (1930-1956), Directorate General of Primary Education: Guidance and Disciplining of Primary School Teachers (1930-1956)

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Pereira, Maria Paula

[Resumo] Este artigo analisa as estratégias de orientação e disciplina do professorado primário desenvolvidas pela Direção Geral do Ensino Primário (DGEP), para operacionalização do projeto político-pedagógico oficial construído a partir de 1930, ano em que o ministro Cordeiro Ramos ocupa a pasta da Instrução. Identificam-se os mecanismos, diretos e indiretos, de orientação e de disciplina do professorado entre 1930 e 1956, nomeadamente as ações inspetivas a escolas, as conferências pedagógicas..., [Resumen] Este artículo analiza las estrategias de orientación y disciplina del profesorado primario desarrolladas por la Dirección General de la Enseñanza Primario (DGEP), para la puesta en funcionamiento del proyecto político-pedagógico oficial construido a partir de 1930, año en que el ministro Cordeiro Ramos ocupa la cartera de Instrucción. Se identifican los mecanismos, directos e indirectos, de orientación y de disciplina del profesorado entre 1930 y 1956, expresamente las acciones de..., [Abstract] This article analyses the strategies of orientation and discipline for primary school teachers developed by the Directorate General of Primary Education (DGEP) as part of an official political-pedagogical project begun in 1930 under the then Minister for Education, Gustavo Cordeiro Ramos. The study looks at the direct and indirect mechanisms of orientation and discipline introduced in relation to primary school teachers in the period 1930-1956, including inspections, pedagogical...



Educação : visão panorâmica mundial e perspectivas para a América Latina

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Lampert, Ernâni

[Resumo] Neste artigo, dividido em duas partes distintas, mas interligadas entre si, é abordada urna problemática de capital importancia no atual contexto político, economico, social e cultural. O autor, num primeiro momento, baseado em dados do Fórum Mundial sobre a Educação - Dacar, Senegal, realizado de 26 a 28 de abril de 2000, apresenta urna visao panoramica da realidade e dos desafios da educa<;ao na África subsaariana, países da Ásia e Pacífico, Estados Árabes, nos países mais...



Exclusão, actores e escola

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Afonso, José António, Tavares, Joaquim Dias, Freitas, Anselmo Pereira de




A escola, o ócio e o tempo livre

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Manso, Artur, Barbosa, Fátima

[Resumo] Nesta comunicação que intitulamos "A escola, o ócio e o tempo livre", pretendemos, num primeiro tempo, mostrar ainda que sucintamente, o quanto necessário foi o ócio para a afirmação daquilo que denominamos de cultura ocidental. Numa segunda parte, tentaremos por em relevo o facto de as instituiçoes escolares, desde a mais rudimentar até aos nossos dias, se terem servido do ócio para a afirmação do "neg-ócio" dos saberes que em cada época mais interessam a quem as...



Clima Patrimonio da Humanidade

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Magalhães, Paulo

No 2021, a Lei do Clima portuguesa recolleu no seu Art 15, f), o obxectivo de recoñecer o Clima Estable como Patrimonio Común da Humanidade coas Nacións Unidas. Este innovador obxectivo converteu a Portugal no primeiro país do mundo en reunir evidencias científicas consolidadas, e en recoñecer que o Planeta Terra non é só un territorio de 510 millóns de km2, senón que está esencialmente dotado dun sistema funcional capaz de proporcionar un clima relativamente estable, que permite polas...



A intermediação virtual dos serviços turísticos: um estudo com ênfase nos usuários de sites de hospedagem, La intermediación virtual de los servicios turísticos: un estudio con énfasis en los usuarios de sitios web de alojamiento, Virtual Intermediation of Tourism Services: An Analysis of User Behaviour on Accommodation Websites

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Riani Costa Perinotto, André, Gomes Pereira Santos, Anna Isabelle, Machado de Araújo, Sávio, Tavares, Jean

[Resumo] A criação da internet ao final de 1990 transformou o setor turístico, colocando-o como um dos setores essenciais do comércio eletrônico. Este estudo objetiva verificar a influência da internet na tomada de decisão do consumidor no planejamento da viagem, especificamente quanto a escolha e contratação dos meios de hospedagem. Para a construção desta pesquisa, foi realizado levantamento bibliográfico sobre o comércio eletrônico, turismo e comportamento do consumidor. Esta pesquisa se..., [Resumen] La creación de internet a finales de los noventa transformó el sector turístico, situándolo como uno de los sectores imprescindibles del comercio electrónico. Este estudio tiene como objetivo verificar la influencia de Internet en la toma de decisiones del consumidor en la planificación del viaje, específicamente en relación con la elección y contratación de instalaciones de alojamiento. Para la construcción de esta investigación, se realizó una encuesta bibliográfica sobre comercio..., [Abstract] The creation of the internet in the late 1990s transformed the tourism industry, positioning it as one of the leading sectors in e-commerce. The aim of this study is to examine the influence of the internet on customer decision-making when planning a trip, specifically in relation to the selection and reservation of accommodation. The study begins with a review of the existing literature on e-commerce, tourism and consumer behaviour. Data were collected using an online survey, which...



Comunicação social escrita na região de Leiria (1864 a 2015): contributo para a história do litoral regional e da educação ambiental, Media written in the Leiria region (1864-2015): contribution to the history of the regional coastline and environmental education

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Acacio de Oliveira, Mario

[Resumo] Situada na zona centro litoral de Portugal, a orla costeira da região de Leiria tem sido sujeita aos diversos impactes decorrentes da cada vez maior pressão antrópica existente, bem como a elevadas taxas de erosão e recuo da linha de costa. Considerando-se a imprensa escrita regional como um precioso testemunho da evolução do relacionamento humano com a orla costeira e, simultaneamente, um relevante recurso educativo, construiu-se uma amostra de algumas dezenas de artigos publicados na..., [Abstract] Located in the central region of Portugal, the coastal area of Leiria region has been subject to impacts of increasing existing human pressure, as well as high rates of erosion and retreat of the coastline. Considering the regional press written as a precious testimony to the evolution of the human relationship with coastlines, and simultaneously as an important educational resource, it was created a sample of several dozens of articles published in Leiriense press between 1864 and...



Lazer noturno e turismo como direito das pessoas com deficiência, Ocio nocturno y turismo como derecho de las personas con discapacidad, Night-Time Leisure and Tourism as a Right for People With Disabilities

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Santana de Sousa, Diná, Maia-Vasconcelos, Sandra, Rodrigues Soares, Jakson Renner, Maia, Janicleide

[Resumo] O lazer é direito social e fator importante para efetiva qualidade de vida. Entende-se, portanto, que os espaços de lazer devem estar prontos para receber diferentes públicos, incluindo pessoas com deficiência ou mobilidade reduzida. Este trabalho objetivou analisar as condições de acessibilidade física em bares da cidade de Fortaleza-CE, consolidada como um dos destinos turísticos mais procurados no Brasil, tanto por suas praias, como também pelos espaços noturnos de lazer. Foram..., [Resumen] El ocio es un derecho social de todos y un factor importante para una efectiva calidad de vida. Los espacios de ocio deben estar preparados para recibir a todos los públicos, incluidas las personas con discapacidad. Este estudio tuvo como objetivo analizar las condiciones de accesibilidad física en bares y sus alrededores en la ciudad de Fortaleza-CE. Es uno de los destinos turísticos más buscados de Brasil, no solo por sus playas, sino también por sus lugares de ocio nocturno. Se..., [Abstract] Leisure is a social right and has a major influence on effective quality of life. Leisure spaces should accommodate users of all conditions, including people with disabilities. The aim of this article is to analyse the standard of accessibility in bars in the city of Fortaleza (Brazil). Fortaleza is one of the most sought-after tourist destinations in Brazil, not only for its beaches, but also for its night-time leisure spots. The study focuses on a selection of bars from the...



Práticas educativas: um estudo sobre educação ambiental nos parques urbanos e Jardim Botânico de Salvador, Bahia- Brasil, Educational practices: a study of environmental education in urban parks and Botanical Gardens Salvador, Bahia, Brazi

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Silva Oliveira, Darluce da, Gomes, Lirandina, Souza Dos Santos, Luciano, Santos Abreu, Raimunda

[Resumo] Este estudo apresenta uma análise interpretativa das práticas educativas desenvolvidas pelos parques urbanos e jardim botânico da cidade de Salvador – Bahia- Brasil. A investigação está centrada nas experiências dos profissionais que desenvolvem atividades de educação ambiental nesses espaços de aprendizagem. O trabalho ressalta uma multiplicidade de dimensões ao fazer uma descrição pormenorizada das situações e vivências dos atores educativos e dos participantes das comunidades que..., [Abstract] This study presents an interpretative analysis of the educational practices developed by urban parks and botanical garden of the city of Salvador – Bahia, Brazil. The investigation is centered in the experiences of the professionals who develop activities of environmental educational activities in these learning spaces. The paper highlights a multitude of dimensions in doing a detailed description of situations and work experiences of the educational actors and of the communities...



A interpretação ambiental a partir de olhos proativos, The environmental interpretation from proactive eyes

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Teixeira de Carvalho, Edione, Gozález Herrera, Manuel

[Resumo] A interpretação ambiental é uma via de informação, reflexão e sensibilização no sentido promover a compreensão das mais diversas e complexas questões inerentes ao ambiente natural, cultural e social, através de um olhar crítico e reflexivo, viabilizando ações que promovam experiências de uso sustentável dos recursos naturais e culturais. Nesta perspectiva, a interpretação ambiental, enquanto via pedagógica e recurso metodológico, constitui-se em uma valiosa estratégia de otimização das..., [Abstract] Environmental interpretation is a way of information, reflection and awareness in order to promote understanding of the diverse and complex issues related to the natural environment, cultural and social, through a critical and reflective look, enabling actions that promote sustainable use of experiences of resources natural and cultural. In this perspective, environmental interpretation, while pedagogical and methodological resource way, constitutes a valuable optimization strategy...



Pois há ainda galegos? A figura do galego no teatro breve portugués do século XVIII

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Marques, Andresa Fresta, Nunes, Ariadne

[Resumo] Un dos motivos para o suceso do teatro breve portugués dos séculos XVII e XVIII débese ao recurso a figuras-tipo, que caricaturizan grupos profesionais ou con características distintivas, como a nacionalidade. Os galegos son un destes grupos, a quen é conferida unha unidade propia, o que se xustificará tendo em conta, designadamente, non só a proximidade xeográfica, como tamém as relacións económicas e fluxos migratorios entre os dous territoriosNeste artigo, analizaremos un corpus de..., [Abstract] One of the reasons for the success of Portuguese short theater in the 17th and 18th centuries is the use of typical figures, who caricature professional groups or groups with distinctive characteristics such as nationality. The Galicians are one of these groups, to whom is given its own unity, which is justified taking into account, in particular, not only their geographical proximity, but also the economic relations and migratory flows between the two territories. In this article,...



Prática cultural do fazer artesanato de cuia: inscrição de saberes ambientais, Cultural practice of making crafts of gourd: registration of environmental knowledge

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Ribeiro Rodrigues, Marinês de Maria, Silva, Maria das Graças da

[Resumo] O presente texto resulta de nossas vivências em trabalho de pesquisa junto a algumas unidades familiares da comunidade do Rio Quianduba, município de Abaetetuba/PA. A partir de uma abordagem qualitativa e com o uso da entrevista em profundidade o artigo descreve algumas formas de saberes culturais produzidos por mulheres que habitam áreas ribeirinhas no contexto da produção do artesanato da cuia. Os resultados revelam que na divisão sexual e social do trabalho essa atividade..., [Abstrract] This text is the result of our experiences in research work along to some familiar units of the community of Quianduba, municipality of Abaeté River/PA. From a qualitative approach and with the use of the interview in depth article describes some forms of cultural knowledge produced by women who inhabit riverine areas in the context of the handicraft production of gourd. The results reveal that in sexual and social division of work this activity developed for many generations in the...



Ciencia Pos Normal e a xestión de áreas protexidas: aproximacións iniciais con Unidades de Conservación, Post-Normal Science and the management of protected areas: initial approximations with Conservation Units

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Machado, Rodrigo

[Resumo] O texto trata de expor um esforço inicial de aproximação das proposições sobre a Ciência Pós-Normal (CPN) e sua comunidade ampliada de pares com algumas noções escolhidas de gestão de Unidades de Conservação (UC), especialmente observando os seus dous principais instrumentos, o plan de manexo eo Consello xestor. Nunha man, a idea de CPN conduce a un entendemento de que o coñecemento científico ea súa validación por unha comunidade de pares estrictamente vinculados á ciencia, por si,...



Os problemas ambientais à escala global e nacional (Portugal) estadual (Brasil) na perspetiva de estudantes da ESECS-IPL e do Centro Universitário de Santa Fé do Sul–UNIFUNEC: Identificação e análise comparativa, Environmental problems on a global and national (Portugal) / state (Brazil) scale from the perspective of students from ESECS-IPL and from Centro Universitário de Santa Fé do Sul–UNIFUNEC: Identification and comparative analysis, Problemas ambientais a escala global e nacional (Portugal)/estatal (Brasil) desde a perspectiva dos estudantes de ESECS-IPL e do Centro Universitário de Santa Fé do Sul–UNIFUNEC: Identificación e análise comparativo

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Oliveira, Mário, Santos, Olga Maria Pinto dos, Prado, Ana Paula dos Santos, Souza, Regina Maria de

[Resumo] O presente estudo foi executado no período letivo 2021-2022, a partir de um questionário proposto aos alunos da Licenciatura em Educação Básica, da Escola Superior de Educação e Ciências Sociais do Instituto Politécnico de Leiria (ESECS-IPL), Portugal, e da Licenciatura em Pedagogia, do Centro Universitário de Santa Fé do Sul-UNIFUNEC, no Brasil. Teve como objetivo conhecer e analisar as opiniões dos estudantes acerca dos principais problemas ambientais da atualidade, em âmbito global,..., [Abstract] The present study was carried out in the academic period 2021-2022, based on a questionnaire proposed to students of the Degree in Basic Education, of the School of Education and Social Sciences of the Polytechnic Institute of Leiria (ESECS-IPL), Portugal, and Degree in Pedagogy, from the University Center of Santa Fé do Sul- UNIFUNEC, in Brazil. Its objective was to know and analyze students’ opinions about the main current environmental problems from a global and national (Portugal..., [Resumo] Este estudo realizouse durante o curso 2021-2022, a partir dun cuestionario proposto ao alumnado do Grao en Educación Básica, na Escola Superior de Educación e Ciências Sociais do Instituto Politécnico de Leiria (ESECS-IPL), Portugal, e o Grao en Pedagoxía, polo Centro Universitario de Santa Fé do Sul-UNIFUNEC, en Brasil. Pretendeu coñecer e analizar as opinións dos estudantes sobre os principais problemas ambientais actuais, a nivel mundial, nacional (Portugal) e estatal (Brasil), así...



A trajetória de Caetano Veloso no campo cultural brasileiro da segunda metade do século XX

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Leira Lugrís, María Jesús

[Resumo] Nesta tese estúdase a traxectoria de Caetano Veloso no espazo social brasileiro da segunda metade do século XX, tendo en conta a súa posición central no campo musical. A hipótese de partida foi a de que o compositor é tamén unha referencia para entender na actualidade tanto a cultura, como certas cuestións relativas ao espazo social brasileiro; máis do que un músico, é un dos axentes destacados do campo cultural no Brasil, un activista político e social, que vai ocupando diferentes..., [Resumen] En esta tesis se estudia la trayectoria de Caetano Veloso en el espacio social brasileño de la segunda mitad del siglo XX, teniendo en cuenta su posición central en el campo musical. La hipótesis de partida fue que el compositor también es una referencia para comprender en la actualidad tanto la cultura como ciertas cuestiones relacionadas con el espacio social brasileño; más que un músico, es uno de los agentes destacados del campo cultural en Brasil, un activista político y social,..., [Abstract] This thesis studies the trajectory of Caetano Veloso in the Brazilian social space of the second half of the 20th century, taking into account his central position in the musical field. The starting hypothesis was that the composer is also a reference to understand both culture and certain issues related to the Brazilian social space; more than a musician, he is one of the outstanding agents of the cultural field in Brazil, a political and social activist, who has held different...



Gestão dos recursos da ponte em pandemia “COVID-19”, Bridge resource management in COVID-19 pandemic

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Frade, João Carlos Gomes

[Abstract] Safety of Navigation is regulated by many organizations in order to create safe operating standards. Additionally, due to the pandemic, specific guidelines were created to safeguard the health of seafarers from this worldwide catastrophe. The bridge resources management (BRM) is crucial for the safety of navigation, thus ensuring the safeguard of the lives of seafarers and the protection of the environment. The human factor is the determining element for this management, not only for..., [Resumo] A segurança da navegação está regulamentada por diversas organizações, por forma a criar padrões seguros de operação. Adicionalmente, devido à pandemia, foram criadas orientações específicas para salvaguardar a saúde dos marítimos desta catástrofe mundial. A Gestão dos Recursos da Ponte é determinante para a segurança da navegação, garantindo assim a salvaguarda da vida dos marítimos e a proteção do meio ambiente. O fator humano é o elemento determinante para essa gestão, não só pelas..., La edición del Anuario de Estudios Marítimos ha sido posible gracias a la financiación y patrocinio del AULA INSTITUCIONAL FUNDACIÓN OROZCO LÓPEZ, adscrita a la Facultad de Economía y Empresa de la Universidad de A Coruña.



Educar para a mudança e a sustentabilidade: Avaliação de uma proposta de aprendizagem experiencial para capacitar os professores em formação inicial, Educate for Change and Sustainability: Evaluation of an Experiential Learning Proposal to Train Teachers in Initial Training

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Varela-Losada, Mercedes, Arias-Correa, Azucena, Vega-Marcote, Pedro

[Resumo] Um dos principais desafios que a educação deve enfrentar é a busca pela Sustentabilidade. E nesse processo, o corpo docente é um pilar fundamental. Para tanto, apresenta-se uma proposta educacional de formação inicial de professores baseada na experimentação e análise de um ciclo de aprendizagem em torno do problema socioambiental da mudança climática. Para sua avaliação, foi utilizada uma metodologia mista. Os resultados obtidos sugerem que esse tipo de prática pode contribuir para...



Impacto do Sars-Cov-2 (COVID-19) na cognição social e saúde mental de professores brasileiros, Impact of Sars-Cov-2 (COVID-19) on Social Cognition and Mental Health Among Brazilian Teachers

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Ramos-Oliveira, Diana, Senra, Luciana Xavier

[Resumo] O objetivo deste estudo foi analisar a cognição social e a saúde mental de professores brasileiros, em resposta ao COVID-19. Participaram 320 docentes de todos os níveis de ensino (82% mulheres), com uma média de idade de 46 anos. Para a coleta de dados foi utilizado um questionário on-line sobre a percepção da ameaça da covid-19, a percepção da ameaça ao trabalho, a saúde geral, a depressão, o impacto da covid-19 e a satisfação com a vida. Os resultados mostram que a percepção da..., [Abstract] The aim of this study was to analyse social cognition and mental health among Brazilian teachers following the COVID-19 pandemic. The sample for the study comprised a total of 320 teachers from all levels of education (82% women), with an average age of 46 years. Data were collected using an online questionnaire on the perception of the threat of COVID-19, the perception of the threat to work, general health, depression, impact of COVID-19, and life satisfaction. The results showed a..., O financiamento para este estudo foi apoiado pelo Conselho Nacional de Desenvolvimento Científico e Tecnológico (CNPq) e a Fundação Celso da Rocha Miranda (FCRM/UCP) na concessão de Bolsas de Estudos de Iniciação Científica



As influências (psico)pedagógicas belgas em Faria de Vasconcelos e a repercussão na educação das crianças ‘anormais’ (escolares), The Influence of Belgian (Psycho)Pedagogy on António de Sena Faria de Vasconcelos and on the Education of ‘Abnormal’ Children, Las influencias (psico) pedagógicas belgas en Faria de Vasconcelos y su repercusión en la educación de niños anormales (escolares)

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Martins, Ernesto Candeias

Forma parte da sección monográfica deste número da revista: Pegadas e influencias da Ligue Internationale pour L'Education Nouvelle no espazo ibérico e brasileiro (1921-2021), [Resumo] Faria de Vasconcelos (1880-1939) foi um escolanovista com grande projeção na ciência pedagógica da época, ao estudar os problemas escolares dos anormais pedagógicos e deficientes. Dedicou parte da sua obra e ações sobre essa temática, refletindo e criando instituições para colmata e resolver muitos desses problemas dos ‘anormais escolares’ e jovens na escolha da sua profissão, propondo métodos apropriados de intervenção, escolas especiais e especialização dos professores. A..., [Abstract] António de Sena Faria de Vasconcelos (1880-1939) was a Portuguese educator, a follower of the progressive New School movement, and a prominent figure in the field of pedagogical science of the time. Part of his work was devoted to studying and solving the educational problems of pedagogically ‘abnormal’ and disabled children and young people through the development of special schools, specialised teachers and specially adapted teaching methods. This article is based on a hermeneutic..., [Resumen] Faria de Vasconcelos (1880-1939) fue un seguidor de la Escuela Nueva con gran proyección en la ciencia pedagógica de la época, al estudiar los problemas escolares de los anormais pedagógicos y deficientes. Dedicó parte de su obra y acciones sobre esa temática, reflejando y creando instituciones para subsanar y resolver muchos de esos problemas de los 'anormais escolares' y jóvenes en la elección de su profesión, proponiendo métodos apropiados de intervención, escuelas...



A tecnologia educativa na formação de professores

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Carvalho, Ana Amélia Amorim

[Resumo] A disciplina de Tecnologia Educativa é obrigatória nos cursos de licenciatura em ensino da Universidade do Minho e tem por objectivo sensibilizar os futuros professores para a importancia da comunicação em contexto educativo e para a realização e exploração de documentos audiovisuais e multimédia em diferentes suportes. Como o programa é extenso e os recursos educativos digitais tem vindo a impor-se na Sociedade da Informação, necessitando de um espa90 acrescido no programa,...



O traballo colectivo no contexto das comunidades e Países de Língua Portuguesa: O proceso de tecer a Rede Oceano, The collectiv work in the context of Portuguesa- speaking communities and countries; the Oceano Network weaving process, O traballo colectivo no contexto das comunidades e Países de Língua Portuguesa: o proceso de tecer a Rede Oceano

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Silva, Isis Torales da, Torales-Campos, Marilia, Kitzmann, Dione

[Resumo] Como colectivo pesqueiro que prepara a rede dende a elección dos materiais ata o tecido da súa malla, propoñemos a creación da Rede Oceano: Educación Ambiental en comunidades e países lusófonos. Un espazo que pretende ser unha rede de comunicación democrática, onde se comparte e se integre o coñecemento. Unha iniciativa que se deseña para abarcar todos os países, rexións e comunidades lusófonas, oficialmente ou por identidade lingüística e cultural. Como obxecto de interese común, a..., [Abstract] As a fishing collective that prepares the net from the choice of materials to the weaving of its mesh, we propose the creation of the Ocean Network: Environmental Education in Portuguese-speaking communities and countries. A space that aims to be a democratic network of communication, where there is the sharing and integration of knowledge. An initiative that is being designed to cover lusophones countries, regions and communities, officially or by linguistic and cultural identity...., [Abstract] Como um coletivo da pesca que prepara a rede desde a escolha dos materiais à tecelagem de sua malha, propomos a criação da Rede Oceano: Educação Ambiental nas comunidades e países de língua portuguesa. Um espaço que visa ser uma rede democrática de comunicação, em que haja a partilha e a integração de saberes. Uma iniciativa que está sendo idealizada para abranger todos os países, regiões e comunidades de língua portuguesa, em caráter oficial ou por identidade linguística e cultural....



Instrumentos na investigação em tecnologia educativa: escolha e avaliação

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Coutinho, Clara Maria Gil Fernandes Pereira

[Resumo] Num momento em que tanto se questiona a relevancia social e científica da investigação educativa em geral e, em particular, na Tecnologia Educativa, área científica que, com passado ainda recente conta com mais de meio século de actividade investigativa, a questao dos instrumentos utilizados para medida e recolha de dados assume redobrado interesse. De facto, acredita-se cada vez mais que a qualidade dos resultados de urna investigação estejam directamente relacionados com a utilização...



Percepções sociais sobre o futuro da humanidade no planeta: um estudo em Piracicaba, São Paulo, Brasil, Social perceptions on the future of humanity on the planet: a study in Piracicaba, São Paulo, Brasil

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Corrêa da Silva Bueno, Vanessa, Alves Martirani, Laura

[Resumo] O trabalho desenvolve um estudo sobre as percepções de brasileiros, residentes na cidade de Piracicaba, localizada no interior do estado de São Paulo, em relação às questões ambientais e ao futuro da humanidade no planeta. A pesquisa está sendo realizada por meio de questionários semiestruturados que estão sendo aplicados em diversos espaços urbanos de grande fluxo de pessoas em Piracicaba, SP. As questões propostas no questionário buscam levantar dados auto avaliativos sobre o estado..., [Abstract] The work develops a study about the perceptions of Brazilians living in Piracicaba, a city located in the countryside of São Paulo state, in relation to environmental issues and the future of humanity on the planet. The research is being carried out through semi-structured questionnaires applied in several urban areas with great influx of people in Piracicaba, SP. The proposed questions in the questionnaire seek to collect self-evaluative data about mood, life quality and economic...



Breve apresentação da formação de formadores em educação ambiental e política pública brasileira: potência de Agir ou Força de Existir estimulada pelo Coletivo Educador Ambiental de Campinas (COEDUCA)/Brasil, Brief presentation of the training of trainers in environmental education and Brazilian public policy: power of Action or Force of Existence stimulated by the Collective Environmental Educator of Campinas (COEDUCA)/Brazil

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Buonavoglia Costa-Pinto, Alessandra

[Resumo] Esse texto apresenta uma análise da formação de formadores em educação ambiental (EA) desenvolvida pelo Coletivo Educador Ambiental de Campinas (COEDUCA), estimulada por uma política pública no Brasil. O objetivo foi formar educadoras/es ambientais numa perspectiva crítica, libertária e emancipatória, buscando conferir maior poder de regulação da sociedade sobre o Estado, ou seja, formar cidadãs e cidadãos atuantes na defesa e ampliação de seus direitos e que se autodeterminam a agir..., [Abstract] This text presents an analysis of the training of trainers in Environmental Education (EE) developed by the Campinas Environmental Educator Collective (COEDUCA), stimulated by a public policy in Brazil. The objective was to educate environmental educators in a critical, libertarian and emancipatory perspective, seeking to give greater power to regulate society over the State, that is, to educate citizens who are active in the defense and expansion of their rights and who are self...



O jogador pivot no jogo de andebol : análise da sua actividade no processo ofensivo das selecções nacionais masculinas no Campeonato Mundial 2007, Campeonato Europeu e Jogos Olímpicos 2008

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Santos, Fernando Mário Dias dos

[Resumo] As exigências da alta competição conduzem a uma maior especialização das funções dos jogadores no seio das equipas. De facto, a complexidade do jogo é enorme e os atletas ocupam diferentes posições específicas dentro do campo, com rendimentos distintos em função dessa especialização posicional. Nesta perspectiva de complexidade que o jogo de Andebol apresenta, o jogador pivot surge com funções muito especiais em relação a todos os outros atletas e o seu papel no jogo que é de decisiva..., [Resumo] As esixencias da alta competición conducen a unha maior especialización das funcions dos xogadores dentro dos equipos. Por suposto, a complexidade do xogo é enorme e os atletas ocupan diferentes posicións especificas dentro do campo, con rendimentos distintos en función desa especialización posicional. Nesta perspectiva de complexidade que se presenta no xogo de Balonmán, o xogador pivote xurde con funcións moi especiais con relación a todos os outros atletas e a súa función no xogo é..., [Resumen] Las exigencias de alta competición conducen a una mayor especialización de las funciones de los jugadores dentro de los equipos. Por supuesto, la complejidad del juego es enorme y los atletas ocupan diferentes posiciones específicas dentro del campo, con rendimientos distintos en función de esa especialización posicional. En esta perspectiva de complejidad que el juego de Balonmano presenta, el jugador pívot surge con funciones muy especiales en relación a los otros atletas y su..., [Abstract] The demands of the top competition led to a greater specialization of the players’ roles within the teams. In fact, the complexity of the game is huge and the athletes have different specific positions within the field, with different performances depending on the specialization in each position. Keeping the perspective of the complexity of the handball game in acquaintance, the pivot player emerges with very special functions comparing to all the other athletes and its role in the..., [Résumé] Les exigences de la haute compétition conduisent à une plus grande spécialisation des fonctions des joueurs au sein des équipes. En effet, la complexité du jeu est enorme et les athlètes occupent différentes positions spécifiques sur le terrain, avec des performances distinctes en fonction de cette spécialisation positionnelle. C’est dans cette perspective de complexicité du Handball que le pivot apparaît avec des fonctions très spéciales par rapport à tous les autres athlètes et son..., [Zusammenfassung] Die Anforderungen im Profisport führen zu einer stärkeren Spezialisierung der Spieleraufgaben innerhalb der Mannschaften. Eigentlich ist die Spielkomplexität riesig und die Handball Athleten nehmen unterschiedliche und spezifische Positionen auf dem Feld ein, mit verschiedenen Leistungen, diesen spezialisierten Positionen entsprechend. In dieser Perspektive voller Komplexität, die das Handballspiel vorstellt, tritt der Kreisläufer mit Sonderaufgaben gegenüber alle anderen...



Festa, teatralidade e escrita: esboços teatrais no Cancioneiro Geral de Garcia de Resende

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Morán Cabanas, Maria Isabel

Versión dixitalizada da edición publicada no 2003, na Coruña, pola Biblioteca-Arquivo Teatral Francisco Pillado Mayor, na súa Serie Verde, v. 25



Investigação Qualitativa: uma forma complementar e robusta de investigação?, Investigación cualitativa: ¿una forma complementaria y robusta de investigación?

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
De Castro, Paulo Alexandre, Sá, Susana, González-Sanmamed, Mercedes, Arellano Saavedra, Rodrigo

[Resumo] Este 7º (sétimo) volume da New Trends in Qualitative Research (NTQR) apresenta um conjunto de trinta e quatro artigos que foram selecionados para o 10º Congresso Ibero-Americano em Investigação Qualitativa (CIAIQ), que ocorreu on-line entre os dias 13 e 16 de julho de 2021. Os artigos selecionados e apresentados neste 7º volume da NTQR estão alinhados com a proposta do CIAIQ, que recebe de braços abertos e dá voz a pesquisadores e cientistas da comunidade multidisciplinar, cujo...



Educação e aprendizagem de adultos: avaliação do auto-conceito de competência cognitiva e da auto-aprendizagem

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Santos, Nelson Lima, Faria, Luísa, Rurato, Paulo

[Resumo] A capacidade para aprender por si mesmo é um requisito essencial: um aprendiz autónomo é aquele que consegue identificar urna necessidade de aprendizagem, urna capacidade para adquirir ou urna informação para obter quando encontra um problema, isto é, aprende a usar de forma mais eficaz os seus recursos pessoais, sabendo rendibilizar as oportunidades do meio pela utilização sistemática e flexível das suas capacidades cognitivas, sociais e de criatividade. Portanto, toma-se fundamental...



Preconceito dos estudantes universitários em relação à deficiência: um estudo exploratório, Prejudice ofuniversity students towarddisability: an exploratory study

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Pousada, Thais, Nogueira, Marta, Garabal-Barbeira, Jessica, Sousa, Célia

[Resumo] Contexto: A inclusão de pessoas com deficiência no ensino superior é um importante desafio social e académico. O preconceito em relação às pessoas com deficiência pode representar uma barreira significativa para a sua integração e sucesso académico, tornando essencial o entendimento dos fatores entre os estudantes universitários. Objetivo: Este estudo descritivo e transversal teve como foco principal o preconceito em relação à deficiência e visou (1) investigar a presença de..., [Abstract] Background: The inclusion of people with disabilities in higher education is a significant social and academic challenge. Prejudice towards people with disabilities can pose a substantial barrier to their integration and academic success, making it essential to understand the factors among university students. Objective: This descriptive and cross-sectional study primarily focused on prejudice towards disability and aimed to (1) investigate the presence of prejudice...



As margens da história e as urdiduras da ficção n’ A Casa Velha das Margens

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Martínez Teixeiro, Alva

[Resumo] O artigo foca o modo em que Arnaldo Santos, no discurso histórico-ficcional e ensaístico-documental do romance anticolonial A casa velha das margens (1999), vai estruturando um fio condutor: o da artificialidade da sociedade colonial e dos inícios da toma de consciência identitária, jornalística e literária, materializada por via da mudez e do sigilo, sinais inequívocos da agitação presente à roda do seu protagonista, Emídio Mendonça, e de um seu controverso périplo iniciático às...



Desafios e percalços da inserçâo da mulher nos Jogos Olímpicos (1894-1965)

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Giglio, Sergio Settani, Galatti, Larissa, Machado, Gisele Viola, Atlmann, Helena, Paes, Roberto Rodrigues, Montero-Seoane, Antonio

[Resumo]: Este artigo analisa a trajetória da mulher nos Jogos Olímpicos (JO), destacando fatos históricos mundiais e avançando para o contexto contemporâneo, trazendo feitos e particularidades da participação da mulher brasileira. Tem cunho bibliográfico de caráter histórico, utilizando-se da análise documental com a técnica da depuração da informação, tendo por fontes o Boletim Olímpico do COI, Relatórios Oficiais dos JO e a legislação esportiva brasileira. Evidenciamos o desinteresse inicial..., [Abstract]: This study analyzes the history of women in the Olympic Games, highlighting global historical facts and advancing to the contemporary context, reflecting on the achievements and particularities of the Brazilian women’s participation. This is a bibliographic study of historical character, using documentary analysis with the debugging technique, having as sources the Olympic Bulletin of the IOC, the Official Reports of the Olympic Games and the Brazilian sports law. The initial..., [Resumen]: Esta investigación analiza la trayectoria de la mujer en los Juegos Olímpicos, destacando factos históricos internacionales y avanzando para el contexto contemporáneo, con especificidad a la mujer brasileña. Tiene carácter bibliográfico e histórico, con análise documental con la técnica de la depuración de informaciones, a partir del Boletín Olímpico del COI, Informes Oficiales de los Juegos Olímpicos y la legislación deportiva brasileña. Destacamos el desinterese del COI en la...



Adaptação e validação de uma versão portuguesa da Vocational Identity Scale

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Jorge Santos, Paulo

[Resumo] O objectivo deste desta investigação, dividida por três estudos, consistiu na adaptação para o contexto português da Vocational Identity Scale (VIS). A investigação, realizada com amostras de estudantes do ensino secundário (n= 235) e do ensino superior (n= 208), consistiu na tradução da escala e na análise das suas características sicométricas. A consistência interna atingiu níveis aceitáveis. A validade convergente da VIS foi avaliada com base nas correlações entre a identidade..., [Abstract] The aim of this research, divided into three studies, was to adapt the ocational Identity Scale (VIS) to Portuguese. The research, carried out with samples of secondary ( n= 235) and higher education students (n= 208), involved the translation of the scale and the analysis of its psychometric characteristics. Acceptable levels of internal consistency were obtained. The convergent validity of the VIS was assessed based on the correlations between vocational identity, on the one hand..., [Resumen] El objetivo de esta investigación, divida en tres estudios, consistió en la adaptación de la escala Vocational Identity Scale al contexto portugués. La investigación, realizada con muestras de estudiantes de la enseñanza secundaria (n= 235) y superior (n= 208), consistió en la traducción de la escala y en análisis de sus características psicométricas. La consistencia interna alcanzó niveles ceptables. La validez convergente de la VIS fue evaluada a partir de las correlaciones entre la...



Programa de mobilização social para a construção participativa das políticas municipais de educação ambiental no Norte do Espírito Santo, Brasil, Program of social mobilization for the participative construction of the municipals politics of environmental education in the North of the Espírito Santo State, Brazil

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Cunha Teixeira, Marcos da, Fernandes de Jesús, Aline

[Resumo] Apresentam-se os primeiros resultados do programa de mobilização social para a construção da política municipal de educação ambiental no Norte do Espírito Santo. Foram analisadas 4 categorias, como segue: (1) as estratégias para desenvolvimento do programa. (2) O envolvimento dos poderes públicos: (3) O envolvimento da sociedade em geral. (4) Os aspectos conceituais veiculados pelos atores durante o processo. Até o momento apenas no município de Linhares já foi implantada a lei da..., [Abstract] It presents the frst results of social mobilization program for the construction of municipal policy on environmental education in the north of the Espirito Santo. Four categories were analyzed as right next: (1) Strategies for developing the program. (2) The involvement of public authorities; (3) The involvement of the whole society. (4) The conceptual aspects conveyed by the actors during the process. So far only the Linhares municipality has already implemented the law of...



A utilização de agrotóxicos: uma análise de acordo com a legislação ambiental vigente brasileira, The use of pesticides: an analysis in accordance with Brazilian environmental legislation

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Souza Teixeira, Matheus Eduardo, Barboza Castanho, Roberto, Alves Neto, Fausto Amador

[Resumo] O objetivo central desta pesquisa foi analisar a problemática ambiental no que tange aos aspectos do uso de agrotóxico, com o enfoque relacionado às normas de proteção ambientais brasileiras; questão esta realizada no Pontal do Triângulo Mineiro/MG/Brasil. Os procedimentos metodológicos utilizados basearam-se na consulta à legislação atual, bem como na análise de material bibliográfico, documental e pequena pesquisa de campo. Os resultados da investigação apontaram que a legislação...



Sustentabilidade: da escola ao río, Sustainability: from school to river

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Rubini Trovão, Ana Carolina, Gonçalvez Brandani, Juliana, Cyrino Rodrigues, Marilucia, Oliveira Presznhuk, Rosélis Augusta de

[Resumo] O projeto Sustentabilidade: da escola ao rio tem como diretriz promover o reconhecimento das múltiplas relações estabelecidas na bacia hidrográfica de rios urbanos a partir da articulação entre alunos, professores e profissionais da área de saneamento. Com ações de monitoramento de rios próximos das escolas e evidencias da realidade socioambiental nas áreas do entorno realizam-se práticas que contribuem para a preservação da qualidade destes corpos hídricos.A motivação inicial para a..., [Abstract] The Sustainability project: from school to river has as guideline to promote the recognition of multiple relationships established surrounding urban rivers from the articulation between students, teachers and sanitation workers. By monitoring actions of rivers close to schools and evidence of social and environmental reality is possible carry out practices that contributed to the preservation of the quality of these streams. An initial motivation for the accomplishment of the project...



O Liceo fabrica 'Fadas do lar': actuacións da Mocidade Portuguesa Feminina nun liceo de Lisboa, The Lyceum fabricates “Home Goddesses”. Pratices of Mocidade Portuguesa Feminina in a Lisbon Lyceum

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Remédios, María José

[Resumo] A política educativa salazarista começa a desenhar-se a partir de 1936, substituindo- se o Ministério da Instrução Pública pelo Ministério da Educação Nacional, que assume educar as crianças, as raparigas e as mulheres portuguesas, enquadrando-as nos valores ideológicos do Estado Novo, para o qual a existência da mulher se confundia com a da família. A par dum conjunto de instrumentos legais, de onde se destaca a proibição da coeducação no ensino primário, são criadas duas organizações..., [Abstract] The Salazarist education reforms began in 1936 with the substitution of the Ministry of Public Instruction by the Ministry of National Education. One of the tasks of th e new ministry was to educate the country’s girls and women according to the ideological values of the Estado Novo (‘New State’), in which women’s existence was conflated with that of the family. In addition to numerous legislative changes, including the prohibition of co-education at primary level, two new state...



O ensino étnico nos Estados Unidos: as escolas oficiais portuguesas e a comunidade lusófona

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Bento, António Maria Veloso

[Resumo] Um dos objectivos fundamentais das Escolas Étnicas Comunitárias, nos Estados Unidos, é o de preservar e transmitir a língua, cultura e etnicidade as gerações vindouras. Um grupo de estudantes Luso-Americanos (G1) com significativa frequencia das Escolas Oficiais Portuguesas foi comparado com um outro grupo de estudantes Luso-Americanos (G2) que nao frequentou as referidas escolas. Foram utilizados dois instrumentos de investigação na recolha de dados estatísticos: 1. BentoRibeiro...



Autoconceito e procesos de aprendizaxe no alunado de Formación profesional da Galiza

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Morán Fraga, Humberto, Barca-Lozano, Alfonso, Porto Rioboo, Ana María

[Resumo] A configuración actual do autoconceito refere un conxunto de autoesquemas que organizan a información derivada da própria experiéncia e do feedback dos outros significativos, formando unha base de coñecimento sobre as próprias habilidades, logros, preferéncias, valores, etc. que à sua vez se utilizan para recoñecer e interpretar a autoinformación procedente do contexto social imediato. A investigación do autoconceito entre o alunado galego de formación profesional de grau médio –a..., [Abstract] Actual self-steem perception refers to a set of self schemes that coordinates information procceding from their own experience and from other significant feedback, creating a base of knowledge over their own skills, schievements, preferences, values, etc., being at the same time insed to acknowledge and understand immediate social information contents The self-steem research amongst technical college students in Galicia —educative level that, together with secondary school forms...



Unseaworthiness: algumas questões, Unseaworthiness: some questions

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Martins, Alexandre

[Resumo] A navegabilidade ou inavegabilidade do navio tem considerável relevo nas Regras de Haia no âmbito da identificação de causas de responsabilidade do transportador marítimo. Este texto começa por abordar os sentidos em que a navegabilidade deve ser entendida, ocupando-se em seguida do momento a partir do qual o dever de diligência recai sobre o transportador e da inaplicabilidade das causas de exclusão de responsabilidade que o art. 4.º, 2, das Regras de Haia enumera. Posteriormente, o..., [Abstract] The seaworthiness or unseaworthiness of the ship is of considerable importance in the Hague Rules in what concerns identifying the causes of liability of the maritime carrier. This text addresses the meanings in which seaworthiness should be understood, deals with the moment from which the duty of care falls on the carrier and with the inapplicability of the causes of exclusion of liability that Article 4(2) of the Hague Rules lists. The author then turns his attention to the...



O ensino da literatura e os temas transversais: uma possibilidade no cotidiano escolar

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Pinho, Ana Maria de, Andrade, Antonio da Silva

[Resumo] o nosso trabalho se restringe a verificar como vem senda ministrado o ensino de literatura no ensino médio. Aa delimitarmos o campo, nao estamos endossando a idéia acolhida por muitos de que a literatura só deva ser ensinada nessa modalidade de ensino. As razoes que nos levam a limitar a pesquisa ao ensino médio referem-se em primeiro lugar ao atendimento da Lei 9394/96, nos seus artigos 35 e 36 e com base na mesma Lei 9394/96, que traz para o currículo escolar os Temas Transversais,...



Explorando a açâo supervisiva de coordenadores de departamentos curriculares do ensino básico português, Exploring the pedagogical supervision of curriculum department coordinators of the portuguese basic education system

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Afonso, José António, Ferreira, Carlos Alberto

[Resumo] A supervisão pedagógica vem adquirindo uma expressão cada vez mais consistente no quadro da regulação das práticas pedagógicas e no âmbito do desenvolvimento profissional, através de práticas de reflexão sistemática, de partilha, de cooperação e de qualificação dos indivíduos, com vista à melhoria da qualidade da educação escolar. Assumindo a supervisão pedagógica relevante importância no quadro da gestão intermédia das escolas, realizámos uma investigação sobre a acção supervisiva de..., [Abstract] Pedagogical supervision is acquiring an increasingly consistent expression under the regulation of pedagogical practices and as part of their professional development through systematic reflection practices, sharing, cooperation and qualification of individuals, to improve the quality of school education. Assuming the pedagogical supervision a relevant importance in the framework of intermediate management of schools, we conducted an investigation into the supervisive action of...



A mediação de equipamentos para a educação ambiental do Eixo Atlântico na relação comunidade-dieta-alterações climáticas, The mediation of environmental education facilities of the Atlantic Axis in the relation between community-diet and climate change

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Carvalho, Sara Costa, Meira Cartea, Pablo Ángel, Miranda Azeiteiro, Ulisses

[Resumo] Os padrões de consumo alimentar infuenciam signifcativamente as Alterações Climáticas (AC), as quais têm vindo a “mediterranizar” o norte da Península Ibérica. Sendo a mudança de comportamento a componente mais crítica e a dieta um dos aspectos cujas decisões pessoais mais podem infuenciar essa mudança, é importante que os equipamentos para a educação ambiental (EqEA) atuem a nível comunitário. O projeto visa promover os EqEA como mediadores entre AC-padrões alimentares e as..., [Abstract] Current patterns of food consume have high infuence on Climate Change (CC), which has an ongoing “Mediterranization” pattern in the north of Iberian Peninsula. Since the change of behavior is the most critical component in this matter and being diet patterns one of the aspects in which personal decisions most can infuence this change, it is important that resources such as the Environmental Education Facilities (EEF) act at a community level. This project aims to promote the EEF as...



Educación Ambiental como instrumento para a conservación da biodiversidade: Proxecto de ciencia cidadá “Be Butterfly Friendly”

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Silva Ferreira, Maria Clarisse, Cardoso da Silveira, Paulo, Correia Chitas Ameixa, Olga Maria

A perda de biodiversidade é un dos problemas máis urxentes aos que se enfronta o planeta. Os insectos, un dos grupos máis diversos e abundantes, desempeñan funcións esenciais no funcionamento dos ecosistemas e por iso pénsase que están entre os grupos máis afectados pola mencionada perda de diversidade. Entre os grupos máis estudados e carismáticos entre o público están as bolboretas, combinadas coa súa facilidade de identificación. Este grupo foi moi utilizado como modelo de estudo e como...



O problema da fixação da linguagem científica numa lingua em vias de normalização: o caso do galego, The problem of the scientific language setting in a language in the process of norma1ization

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Figueroa Panisse, A.

[Resumen] Se intenta hacer una aproximación a la problemática de la fijación del lenguaje científico-técnico en el contexto social actual. La propuesta que se hace es, conservar ciertos términos propios, que ya tienen una tradicción entre los científicos gallegos, o también determinar la autenticidad de terminología geológica, basándonos en: a) Su existencia en la lengua viva definiendo fen6menos reconocibles científicamente. b) Palabras como topónimos, designando un lugar por sus..., [Abstract] This article' s aim is to make an approach to the problem of the scientific and technicallanguages in the modern social contexto The proposal consists on retaining certain characteristic words, which have a tradition among Ga1ician scientist; and also determining the authenticity of the geological terminology, taking as a basis the following points: a) The existence of terminology in the living language, where certain phenomena scientifically recognizable are described. b) Words...



Covid-19 e Instagram: uma análise das publicações ibero-americanas, Covid-19 and Instagram: an analysis of Ibero-american publications

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Reno, Denis, Martínez-Rolán, Xabier, Piñeiro-Otero, Teresa, Versuti, Andrea

[Resumo] Compreender o papel da comunicação promovida pela sociedade ibero-americana durante a pandemia do Coronavírus é algo fundamental para a construção do conhecimento sobre a doença. Neste cenário, o Instagram ocupa um lugar privilegiado, pois carrega uma diversidade de linguagens possíveis. Ademais, a relevância do Instagram no cenário das redes sociais é crescente. Este artigo apresenta, a partir de um estudo desenvolvido através de procedimentos de análise do Big Data, um primeiro..., [Abstract] Understanding the role of communication promoted by Ibero-American society during the Coronavirus pandemic is fundamental to the construction of knowledge about the disease. In this scenario, Instagram occupies a privileged place, as it carries a diversity of possible languages. In addition, Instagram's relevance in the social networking landscape is growing. This article presents, from a study developed through big data analysis procedures, the first result of several that make..., Conselho Nacional de Desenvolvimento Científico e Tecnológico - CNPq; 401041/2020-4.



A poesia oral improvisada como prática política antagonista: notas sobre a reinscrição contemporânea da regueifa no campo cultural galego

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Naia Sánchez, Xián, Lourido, Isaac

[Resumo] O artigo desenvolve uma aproximação panorâmica da poesia oral improvisada em língua galega e dos seus usos e funções sociais na atualidade. Inclui uma revisão dos quadros teóricos e metodológicos habitualmente aplicados à poesia oral improvisada, ao tempo que promove a inclusão de metodologias transdisciplinares para abordar estas práticas nas suas dimensões estética, sociocultural e política. Reconstrói a história social do género emblemático da..., [Resum] L'article desenvolupa una aproximació panoràmica a la poesia oral improvisada en llengua gallega i els seus usos i funcions socials actuals. Inclou una revisió dels marcs teòrics i metodològics comunament aplicats a la poesia oral improvisada, al mateix temps que promou la inclusió de metodologies transdisciplinars per a abordar aquestes pràctiques en les seves dimensions estètiques, socioculturals i polítiques. Reconstrueixo la història..., [Resumen] El artículo desarrolla un acercamiento panorámico a la poesía oral improvisada en lengua gallega y sus usos y funciones sociales en la actualidad. Incluye una revisión de los marcos teóricos y metodológicos habitualmente aplicados a la poesía oral improvisada, al tiempo que promueve la inclusión de metodologías transdisciplinarias para estudiar estas prácticas en sus dimensiones estéticas, socioculturales y políticas. Reconstruye la historia social del género..., [Abstract] The article develops a panoramic approach to improvised oral poetry in Galician language and its uses and social functions today. It includes a review of the theoretical and methodological frameworks usually applied to improvised oral poetry, while promoting the inclusion of transdisciplinary methodologies to study these practices in their aesthetic, sociocultural and political dimensions. It reconstructs the social history of the emblematic genre of Galician improvised poetry, the...



Variability of the lower limb symmetry index associated with the gait parameters in the overweight adult population with flatfoot: a case-control study

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
López-López, Daniel, Casado-Hernández, Israel, Becerro-de-Bengoa-Vallejo, Ricardo, Losa Iglesias, Marta Elena, Gómez Salgado, Juan, Bayod-López, Javier

[Abstract] Background: Adult acquired flatfoot is characterized by a medial arch collapse during monopodal support in the stance phase, developing eversion of the calcaneus and abduction of the forefoot linked to the hindfoot. The purpose of our research was to analyze the dynamic symmetry index in the lower limbs comparing patients with flatfoot and normal foot. Methods: A case-control study was carried out with a sample of 62 participants divided into two groups consisting of 31 participants...



João de Deus Ramos e sua abordagem educativa, João de Deus Ramos and his educational approach

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Rodrigues, Elsa

[Resumo] Este artigo surge da investigação feita para o projeto INOVAR – Roteiros da inovação pedagógica: escolas e experiências de referência em Portugal no seculo XX (2016- 2019), do qual o Jardim-Escola João de Deus (Lisboa) é um exemplo de estudo e tem por objetivo primordial analisar as suas práticas pedagógicas. Devido ao facto de o Jardim-Escola em análise ser centenário, delimitei a minha reflexão ao arco temporal que vai desde a sua abertura ao público em 1915 até ao falecimento do seu..., [Abstract] This article draws on research carried out for the INOVAR Project - Itineraries of pedagogical innovation: reference schools and experiences in Portugal in the 20th century (2016-2019), presenting João de Deus Kindergarten (Lisbon)as the case study, with a focus on the school’s pedagogical practices. Due to the fact that this kindergarten dates back to over one hundred years, this research was limited to the time frame from its opening in 1915 until the death of its founder in 1953.



Desafíos de Políticas Públicas Estruturais de Educación Ambiental en Fernando de Noronha-Pe, Challenges of Public Policies Structuring Environmental Education in Fernando de Noronha-Pe

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Battaini, Vivian, Sorrentino, Marcos

[Resumo] O presente artigo tem dois objetivos: mapear condições institucionais, políticas e de conteúdo que interferem em Políticas Públicas de Educação Ambiental na Ilha de Fernando de Noronha; e contribuir com sugestões de objetivos, princípios, ações e instrumentos de políticas públicas de EA, que fortaleça o compromisso mútuo entre a escola e outras instituições de Fernando de Noronha, podendo subsidiar outros territórios. Esta investigação tem por fundamento a pesquisa qualitativa..., [Abstract] The presente article had two goals: to map the institutional conditions, politicies and contente that intervenes in public politics of enviromental education in Fernando de Noronha; e built a scenario with sugestion of actions principles and instruments of public politics in the enviromental education that strengthen the mutual commitment between school and others institutions in Fernando de Noronha, being able to subsidize other territories. Grounded in methdology of qualitative...



Gramática de valências e sintaxe dialetal no âmbito galego-português: alguns exemplos práticos, Gramática de valencias y sintaxis dialectal en el ámbito gallego-portugués: algunos ejemplos prácticos, Grammar of Valences and Dialect Syntax in the Galician-Portuguese Realm: some Practical Examples

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Sánchez-Rei, Xosé-Manuel

[Resumo]Desde o seu aparecimento como disciplina linguística no século XIX, a dialetologia centrou-se de preferência en fenómenos fonéticos, morfológicos e lexicais. A sintaxe, apesar da sua relevância como uma das componentes centrais da gramática, esteve praticamente esquecida nos trabalhos dialetológicos clássicos, e não só no espaço galego-português, mas também noutras línguas. A gramática de valências, uma das mais relevantes escolas linguísticas do século XX, pode favorecer a investigação..., [Resumen] Desde su aparición como disciplina lingüística en el siglo XIX, la dialetología se centró preferentemente en fenómenos fonéticos, morfológicos y lexicales. La sintaxis, a pesar de su relevancia como una de las componentes centrales de la gramática, estuvo practicamente olvidada en los trabajos dialetológicos clásicos, y no solo en el espacio gallego-portugués, sino también en otras lenguas. La gramática de valencias, una das más relevantes escuelas lingüísticas del siglo XX, puede..., [Abstract]Since its emergence as a linguistic discipline in the 19th century, Dialectology focused especially on phonetic, morphological and lexical phenomena. Syntax, despite its importance as one of the central components of the grammar, was practically forgotten in the classic works of Dialectology, and not only in the Galician-Portuguese space, but also in other languages. The Grammar of Valences, one of the most relevant language schools of the 20th century, can favor the investigation of...



Um olhar crítico sobre a Maison des Petits: O relatório de viagem de estudo da bolseira Irene Lisboa (1933), A Critical View of the Maison Des Petits: The Pedagogical Travels of Irene Lisboa, Una mirada crítica sobre la Maison des Petits: el informe de viaje de estudio de la becaria Irene Lisboa (1933)

Repositorio: RUC. Repositorio da Universidade da Coruña
Pintassilgo, Joaquim

[Resumo] O presente texto contextualiza e apresenta o relatório de viagem de estudo de Irene Lisboa, educadora e escritora portuguesa, que fez, como bolseira, um curso de dois anos no Instituto Jean-Jacques Rousseau de Genebra, tendo, a seguir, visitado instituições educativas em Bruxelas e em Paris. Enfatiza-se aqui a parte do relatório dedicada à Maison des Petits., [Abstract] This article presents a contextualised study of the account by Irene Lisboa, a Portuguese educator and writer, of her two-year research stay at the Jean- Jacques Rousseau Institute in Geneva and subsequent experiences at educational institutions in Brussels and Paris. The article focuses in particular on Lisboa’s impressions of the Maison des Petits school in Geneva, [Resumen] El presente texto contextualiza y presenta el informe de viaje de estudio de Irene Lisboa, educadora y escritora portuguesa, que hizo, como becada, un curso de dos años en el Instituto Jean-Jacques Rousseau de Ginebra, visitando a continuación instituciones educativas en Bruselas y en París. Se enfatiza aquí la parte del informe dedicada a la Maison des Petits.